Chili

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
República de Chile
Republiek van Chili
Vlag van Chili Wapen van Chili
Vlag Wapen
Nasionale leuse: Por la Razón o la Fuerza[1]
(Spaans vir: "Deur reg of mag")
Volkslied: Himno nacional de Chile
Ligging van Chili
Hoofstad Santiago de Chilea

33°26′S 70°40′W

Grootste stad Santiago de Chile
Amptelike tale Spaans
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Michelle Bachelet
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Eerste Regeringsjunta
• Verklaar
• Erken
• Huidige grondwet

van Spanje
18 September 1810
12 Februarie 1818
25 April 1844
11 September 1980
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
756 096,3 km2  (38ste)
291 930,4 myl2
1,07b
Bevolking
 - 2014-skatting
 - 2012-sensus
 - Digtheid
 
17 819 054[2] (62ste)
16 341 929[3]
24 / km2 (194ste)
61 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2014-skatting

$410,277 miljard[4] (42ste)
$23 165[4] (53ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2014-skatting

$264,095 miljard[4] (38ste)
$14 911[4] (49ste)

MOI (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,822[5] (41ste)  –  baie hoog
Gini (2013) 51,6[6] –  hoog
Geldeenheid Peso (CLP)
Tydsone
 - Somertyd
CLT/EASTc (UTC-3 tot -5)
(UTC)
Internet-TLD .cl
Skakelkode +56
a. Die wetgewende gesag is in Valparaíso gesetel.
b. Sluit in die Paaseiland en die Salas y Goméz-eiland; sluit nie in die 1 250 000 km² van die geëiste gebied Antártica Chilena nie.

Chili (Spaans: Chile), amptelik die Republiek van Chili (, [reˈpuβlika ðe ˈtʃile]), is ’n land aan die suidweskus van Suid-Amerika wat in noord-suidelike rigting oor ’n afstand van sowat 4 300 kilometer strek, terwyl dit op sy breedste in oos-westelike rigting maksimaal 400 kilometer van die weskus tot by die grens met Argentinië strek. Die land behels verskillende klimaatsones wat van tropiese woestyne in die noorde tot by die koel gematigde en subpolêre woudsones van Suid-Chili strek.

Santiago de Chile is die hoofstad en grootste stedelike sentrum van Chili

Chili word in die weste deur die Stille Oseaan, in die noorde deur Peru, in die noordooste deur Bolivië en in die ooste deur Argentinië begrens. Naas sy vastelandse gebiede maak ook die Paaseiland (of Rapa Nui) in die Stille Oseaan, die eiland Salas y Goméz, die Juan-Fernández-eilandgroep met Robinson-Crusoe-eiland, die Desventuradas-eilande en die eilandgroepe van Ildefonso en Diego-Ramirez in die suide deel uit van die Chileense staatsgebied. Die land maak daarnaas ook aanspraak op ’n gebied in Antarktika (Antártica Chilena) met ’n oppervlakte van sowat 1,25 miljoen vierkante kilometer.

Danksy die ekonomiese beleid en vryemarkhervormings van Pinochet se demokratiese opvolgers het Chili tot een van die welvarendste lande in Latyns-Amerika ontwikkel. Volgens die Verenigde Nasies se Menslike ontwikkelingsindeks (MOI) is Chili tans die land met die hoogste lewensgehalte in Latyns-Amerika. Chili is een van die belangrikste koperprodusente ter wêreld, ’n beduidende uitvoerder van wyn en ook een van Suid-Afrika se grootste mededingers op die internasionale vrugtemark.

Etimologie[wysig]

Almagro se ekspedisie suid van Peru na Chili 1535–37
Kaart van Chili deur Cornelius van Wytfliet in 1597

Die herkoms van die woord Chili is nog steeds onduidelik. Volgens die 17de eeu Spaanse kroniekskrywer Diego de Rosales,[7] het die Inkas die vallei van die Aconcagua "Chili" deur korrupsie van die naam van ’n Picunche-stamhoof ("cacique") genoem Tili, wie die gebied tydens die verowering deur die Inkas beheer het.[8][9] ’n Ander teorie wys na die ooreenkoms van die Aconcagua se vallei met dié van die Casmarivier in Peru, waar daar ’n dorp en ’n vallei met die naam chili was.[9]

Ander teorieë sê dat Chili sy naam mag afgelei het van ’n inheemse Amerikaanse word wat óf "einde van die aarde" óf "seemeeue" kon beteken;[10] van die Mapuche-word chilli wat kon beteken "waar die land eindig"[11] of van die Quechua chiri, "koud"[12] of tchili, beteken óf "sneeu"[12][13] óf "die diepste punt van die Aarde".[14] Nog ’n oorsprong word toegeskryf aan chilli, die onomatopoeise cheele-cheele — die Mapuche se imitasie van die gekweel van ’n voël wat plaaslik bekend is as trile.[11][15]

Die Spaanse Conquistadores het die naam van die Inkas gehoor en die min oorlewendes van Diego de Almagro se eerste Spaanse ekspedisie suid van Peru 1535–36 het hulself die "manne van Chili" genoem.[11] Uiteindelik is Almagro gekrediteer met die universalisasie van die naam Chili, na die sodanige benaming van die Mapocho-vallei.[9] Die ouer spelling "Chili" is in Engels gebruik tot ten minste 1900 voordat dit deur "Chile" vervang is.[16]

Geskiedenis[wysig]

Vroeë geskiedenis[wysig]

Die Mapuche was die oorspronklike bevolking van die sentrum en suide van Chili

Die eerste spore van menslike vestigings is in Monte Verde gevind en is meer as 15 000 jaar oud. Vanaf 1493 tot 1527 het die noorde van die huidige Chili tot die Inka-ryk behoort. Die Mapuche het baie pogings wat die Inkas onderneem het om die gebied te verower, ten spyte van hul gebrek van staatsorganisasie suksesvol weerstaan. Hulle het teen Sapa Inka Tupac Yupanqui en sy weermag geveg. Die gevolg van die bloedige drie-dae-konfrontasie wat as slag van die Maule bekend staan was dat die Inka se verowering van Chileense gebiede aan die Maule-rivier geëindig het.

Die Spaanse koloniale bewind[wysig]

Pedro de Valdivia, eerste koninklike goewerneur van Chili (1540–1547)
Pedro de Valdivia stig Santiago de Chile – skildery deur Pedro Lira in 1889

Nadat Christophorus Columbus die Amerikas in 1492 vir Spanje ontdek het, het die Europese verkenning en verowering van die twee kontinente begin. In 1520 het die Portugese ontdekkingsreisiger Ferdinand Magellaan in diens van Spanje die Straat van Magellaan tydens sy omseiling van die wêreld ontdek. Die naaste Europeërs, wat die gebied van Chili bereik het, was Diego de Almagro el Mozo, ’n Spaanse conquistador en mededinger van Francisco Pizarro, en sy gevolgskap. Hulle het in 1535 vanaf Peru op die soek ná goud tot die suide marsjeer, maar is deur die inheemse bevolking teruggedryf. Die eerste blywende Europese nedersetting Santiago de Chile is op 12 Februarie 1541 deur Pedro de Valdivia gestig. Sedert 1542 het Chili deel uitgemaak van die Vise-Koninkryk Peru.

Hoewel die Spanjaarde die omvattende goud- en silwer-rykdom wat hulle gesoek het nie gevind het nie, het hulle die landbou-potensiaal van Chili se sentrale vallei erken. Dus het Chili ’n belangrike verskaffingsvennot van landbougoedere vir andere Spaanse kolonies geword.

Lautaro, leier van die Mapuche (1553–1557)

Danksy die weerstand van die Mapuche-bevolking kon die Spanjaarde die suidelike gebiede nie verower nie. Die konflik, wat as Arauco-oorlog bekend staan, was ’n lang stryd, waarin vreedsame fases met skermutselinge gewissel het. Dit het ’n voortdurende Spaanse kolonisasie van die suide verhoed, omdat nedersettings en vestings net kort ná hulle stigting weer deur die inheemse bevolking verwoes is. Vanaf 1602 het die Bío Bío-rivier de facto die suidelike grens van die Spaanse kolonie gevorm. Die suksesvolle weerstand van die Mapuche het die Spanjaarde in 1641 gedwing, om hulle onafhanklikheid in die verdrag van Quillín te erken. Daarmee het die Biobío-rivier de jure die noordelike grens van die Mapuche-staat geword en die Mapuche die enigste inheemse bevolking van Latyns-Amerika, wat hul eie staatsgebied regeer het. Hoewel daar dan ook herhaaldelik nie-suksesvolle pogings onderneem is om die gebied te verower, het die grensverloop tot die einde van die koloniale heerskappy bestaan. Eers onder president José Joaquín Pérez, wat in 1861 die "bevredig van Araukanië" begin het, het die onafhanklike republiek van Chili die suidelike gebied in 1883 verower.

Langs die stryd met die inheemse bevolking het ook ernstige aardbewings, tsoenamis en vulkaniese uitbarstings die ontwikkeling van die land onderdruk. Baie stede is heeltemal vernietig, soos Concepción in 1570 en Valdivia in 1575. Die Chileense kusstede was tydens die 16de en 17de eeue blootgestel aan gereelde aanvalle van Engelse seerowers.

In 1609 is die Kapiteinsgeneraliteit Chili gestig, wat in afhanklikheid van die Vise-Koninkryk Peru gestaan het. In 1778 het Chili ’n soewereine Kapiteinsgeneraliteit met handelsvryheid binne die Spaanse Koninkryk geword.

Die 19de eeu[wysig]

Die vier stigters van die Chileense Republiek: José Miguel Carrera, Bernardo O'Higgins, José de San Martín en Diego Portales.

Nadat die Spaanse moederland tydens die Napoleontiese Oorloë deur Frankryk beset is en Napoleon sy broer Joseph Bonaparte in 1808 as koning van Spanje aangestel het, het in Chili die doel ná onafhanklikheid opgekom. Op 18 September 1810 is ’n junta gevorm, wat sy lojaliteit met Ferdinand VII, die afgesette monarg van Spanje, verklaar het. Hierdie datum word in Chili gevier as die begin van onafhanklikheid.

Proklamasie en sweer van die onafhanklikheid van Chili – skildery deur Pedro Subercaseaux Errázuriz in 1945

Ná die einde van die Spaanse onafhanklikheidsoorlog en die nederlaag van die patriotte in die slag van Rancagua van 1/2 Oktober 1814 het Spanje weer die mag in Chili oorneem, maar in die slag van Chacabuco tussen 12 en 14 Februarie 1814 het ’n Argentyns-Chileense weermag onder generaal José de San Martín die Spanjaarde verslaan. Met die slag van Maipú is die Spaanse heerskappy uiteindelik beëindig. San Martín het ten gunste van Bernardo O'Higgins afstand van die presidentskap geneem.

Vanaf 1836 tot 1839 het die Peru-Boliviaanse Konfederasieoorlog teen Bolivië en Peru plaasgevind, wat deur die Argentyns-Chileense alliansie gewen is. Ná die oorlog is die Peru-Boliviaanse Konfederasie ontbind en Peru moet sy skuldlas vir die Chileense ondersteuning tydens die onafhanklikheidsoorlog teen Spanje betaal.

Op 17 September 1865 het Chili oorlog teen Spanje verklaar, nadat Spanje pogings onderneem het, om met militêre middels in Peru invloed te kry. Tydens die Spaans-Suid-Amerikaanse oorlog het die seeslae van Papudo en van Abtao voor die eiland Chiloé plaasgevind. Op 5 Desember 1865 het Peru ’n alliansie met Chili gesluit, om teen die gemeenskaplike vyand te veg. Die Spanjaarde het op 31 Maart 1866 die hawestad Valparaíso massief gebombardeer, maar die konflik met Spanje kon eers in die verdrae van 1871 en 1883 finaal opgelos word.

Tydens die 19de eeu het versterk nie-Spaanse Europeërs ná Chili gemigreer, waaronder Duitsers, wie se spore veral in die suidelike en sentrale deel van die land nog gesien kan word (Valdivia, Osorno, Puerto Montt, Puerto Varas, Frutillar, Puerto Natales).

Seeslag voor Iquique tydens die Salpeteroorlog op 21 Mei 1879

Tydens die Salpeteroorlog vanaf 1879 tot 1884 het Chili die Atacamawoestyn, destyds deel van Bolivië en Peru, Lima en Peru se kuslyn beset. In die vredesverdrag van 1904 het Bolivië sy vrye toegang tot die Stille Oseaan aan Chili oorhandig. In die verowerde gebiede is later groot koperneerslae gevind: Chuquicamata, die grootste kopermyn ter wêreld, is in dié gebied geleë. Peru het in die verdrag van Ancón die huidige gebiede van Arica, Parinacota en Tarapacá as vergoeding aan Chili oorhandig.

Ondanks die grensverdrag met Argentinië van 1881 het die grensgeskil in 1893 vererger, omdat die kontrak die Andes as grens vermeld het: Die grenslyn verloop "oor die hoogste berge, wat die waterskeiding vorm". Op sommige gebiede het hierdie definisie tot omstrede resultate gelei. In die noorde het Bolivië met Argentinië ’n deel van die Puna teen Tarija geruil, nadat Chili die Puna-streek in die Salpeteroorlog beset het. Tussen Chili en Argentinië het ’n wapenwedloop begin. Slegs deur ’n arbitrasieproses kon die grenskonflik in 1902 beëindig word. Patagonië en Vuurland is opnuut verdeel, waarby Chili 54 000 km² en Argentinië 40 000 km² ontvang het. Die grensgeskil met Bolivië is in 1904 in ’n vredesverdrag finaal beëindig. Hierdie ooreenkoms is volgens internasionale reg bindend, maar word gedeeltelik deur Bolivië, wat ’n toegang tot die Stille Oseaan eis, gedeeltelik bevraagteken.[17][18]

Die 20ste eeu[wysig]

Chili het tydens die Eerste neutraal gebly, maar die binnelandse situasie was nog steeds onstabiel. President Arturo Alessandri is in 1924 deur ’n militêre staatsgreep afgesit, maar nadat in 1925 ’n nuwe grondwet bekend gestel is het hy in Maart 1926 weer die maag oorgeneem. Tot 1932 kon Carlos Ibáñez del Campo dié land met diktatoriese middels die langste tydperk beheers. In 1932 is die grondwetlike orde herstel en die Radikale Party het in die volgende 20 jaar die sterkste politiese krag geword.

Chili is deur die Groot Depressie van 1929/30 swaar geskud. Die pryse vir die belangrikste uitvoerprodukte koper en salpeter het dramaties verval. Vanaf die 1930's het ’n stadige herstel in dié land plaasgevind, wat in 1938 van ’n staatsgreep-poging deur die Nasionaal-Sosialistiese Beweging van Chili en die daaropvolgende slagting onderbreek is.

Die langste tyd van die Tweede Wêreldoorlog het Chili uit oorweging vir die talle Duits-Chileense neutraal gebly, maar in 1944 het president Juan Antonio Ríos Morales besluit, om aan die kant van die Geallieerdes die oorlog te betree. Die invloed op die verloop van die oorlog was nie heeltemal groot nie.

Op 24 Oktober 1945 het Chili ’n stigterslid van die Verenigde Nasies geword[19], op 31 Desember 1945 ’n lidland van die Internasionale Monetêre Fonds[20] en die Wêreldbank[21], en op 30 April 1948 ’n stigterslid van die Organisasie van Amerikaanse State geword[22].

Op 22 Mei 1960 is Chili deur die sterkste aardbewing geskud, wat ooit waargeneem is. Dit het tot ’n groot tsunami gelei, wat groot dele van die kus verwoes het.

Vanaf 30 Mei tot en met 17 Junie 1962 het Chili as gasheer van die 7de FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi opgetree, wat deur Brasilië gewen is.

In 1969 het Chili stigtingslid van die Andesgemeenskap geword, maar het dit in 1976 weer verlaat en is tans ’n geassosieerde lid.

Salvador Allende (1970–1973)
Augusto Pinochet (1973–1990)

Danksy die tydelike steun van die Christelik-Demokratiese Party was Chili in 1970 die eerste land in Latyns-Amerika waar ’n marxistiese politikus, Salvador Allende, as staatshoof verkies is. Allende het voortgegaan met die politieke, ekonomiese en sosiale hervormings van sy Christelik-Demokratiese voorganger Eduardo Frei, wat die kopermynbou genasionaliseer en landhervormings begin het, maar uiteindelik het sy pogings om sosialistiese hervormings op ’n vreedsame manier deur te voer tot ekonomiese en politieke chaos gelei. Ná drie jaar is Allende se bewind op 11 September 1973 in ’n bloedige staatsgreep omvergewerp en hy het selfmoord gepleeg. In Desember 1978 het die Beagle-konflik tot groot spannings met Argentinië gelei. Op 22 Desember het Argentinië tydens die Operasie Soberanía met ’n inval in die vastelandse Chili en die drie onbewoonde eilande Lennox, Picton en Nueva begin. Nadat die Argentynse Junta ’n bemiddeling deur pous Johannes Paulus II ingestem het, is die inval ná ’n paar ure gestop. Tydens die Falklandoorlog van 1982 het Chili die Verenigde Koninkryk teen Argentinië ondersteun[23] en ná die Argentynse nederlaag is die vriendskap- en vredesverdrag van 1984 tussen Chili en Argentinië onderteken. In 1988 het 55% van die Chileense in ’n referendum teen ’n verdere ampstermyn van Augusto Pinochet gestem. Chili was tot in 1989, toe die eerste vrye verkiesings gehou is, onder die militêre bewind van generaal Augusto Pinochet.

Die 21ste eeu[wysig]

Die vyf Chileense presidente sedert 1990: Ricardo Lagos (2000–2006), Michelle Bachelet (2006–2010, 2014–hede), Sebastián Piñera (2010–2014), Patricio Aylwin (1990–1994) en Eduardo Frei Ruiz-Tagle (1994–2000) tydens die viering van die tweehonderdjaar-fees van Chili se onafhanklikheid in 2010

Op 23 Mei 2008 het Chili ’n stigterslid van die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies en op 23 Februarie 2010 van die Gemeenskap van Latyns-Amerikaanse en Karibiese State geword. Op 27 Februarie 2010 het ’n sterk aardbewing groot dele van die infrastruktuur in die suide van dié land vernietig en tot ’n tsoenami gelei.[24] Op 7 Mei 2010 het Chili by die OESO aangesluit.[25]

Geografie[wysig]

Die Chileense bergspits van die Ojos del Salado soos vanaf die Argentynse een gesien. Die Ojos del Salado is die hoogste vulkaan ter wêreld asook die hoogste berg van Chili
Die Atacamawoestyn in die noorde van Chili

Chili streek op die Suid-Amerikaanse konintent oor ’n lengte van 4 275 km in noord-suidelike rigting langs die Andes en die kus van die Stille Oseaan (saam met die Antarktiese deel meer as 8 000 km), terwyl die land gemiddeld net 180 km wyd is. Die nouste punt op die vasteland is 90 km breed en die wydste punt is 440 km breed. Die kus word in die suide deur eilande oorheers en streek tot die Straat van Magellaan, wat Vuurland (Tierra del Fuego) van die vasteland skei. Die ylbevolkte noorde van die land is gekenmerk deur die Atacamawoestyn.

Die totale lengte van die grenslyn is 6 329 km, daarvan vorm 3 141 km die gemeenskaplike grens met Argentinië in die ooste. In die noorde word Chili deur Peru (160 km) en in die noordooste deur Bolivië (861 km) begrens.

Die grootste metropolitaanse gebied is die hoofstad Santiago de Chili, waar 40% van die bevolking saamgetrek is. Ander groot stede is Valparaíso, Concepción, La Serena, Antofagasta en Temuco.

Gebiede[wysig]

Chili bestaan uit 15 gebiede, 54 provinsies en 346 distrikte. Chili maak aanspraak op ’n gedeelte van Antarktika (Antártica Chilena), alhoewel hierdie vasteland algemeen as supranasionaal en besit van die wêreldgemeenskap beskou word.

Gebiede van Chili
N.º Gebied Hoofstad Oppervlakte (km²) Bevolking Administratiewe kaart
XV Arica en Parinacota Arica 16 873,3 213 816
Administratiewe kaart van Chili
I Tarapacá Iquique 42 225,8 300 021
II Antofagasta Antofagasta 126 049,1 547 463
III Atacama Copiapó 75 176,2 292 054
IV Coquimbo La Serena 40 579,9 707 654
V Valparaíso Valparaíso 16 396,1 1 734 917
RM Metropolitana de Santiago Santiago 15 403,2 6 685 685
VI Libertador General Bernardo O'Higgins Rancagua 16 387,0 877 784
VII Maule Talca 30 296,1 968 336
VIII Biobío Concepción 37 068,7 1 971 998
IX La Araucanía Temuco 31 842,3 913 065
XIV Los Ríos Valdivia 18 429,5 364 592
X Los Lagos Puerto Montt 48 583,6 798 141
XI Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo Coyhaique 108 494,4 99 609
XII Magallanes y Antártica Chilena(1) Punta Arenas 132 297,2 159 468
Chili Santiago 756 102,4 16 634 603
(1) sluit in Antártica Chilena, met ’n totale oppervlakte van 1 382 554,8 km²

Metropolitaanse gebiede[wysig]

Die grootste Metropolitaanse gebiede van Chili (sensus van 2012)
N.º Naam Gebied Bevolking
1.ª Gran Santiago Metropolitana de Santiago 5 896 836
2.ª Gran Concepción Biobío 945 650
3.ª Gran Valparaíso Valparaíso 930 220
4.ª Gran La Serena Coquimbo 412 586
5.ª Antofagasta Antofagasta 346 126

Demografie[wysig]

Duitse argitektuur in Puerto Octay
Die Chileense Polospan, met die president Michelle Bachelet, nadat hulle die Polo-wêreldkampioenskap in 2008 gewen het

Chili is ’n mengsel van verskillende etniese groepe, hoofsaaklik die afstammelinge van Europese setlaars[26][27][28] wat ongeveer 52,7% van die bevolking uitmaak.[29][30] Golwe van Europese immigrante het in die laat 19de eeu en vroeë 20ste eeu in Chili aangekom. Onder andere: Britte, Duitsers, Franse, Iere, Italianers, Kroate, Nederlanders, Pole, Russe, Serwiërs en Spanjaarde, asook ’n kleiner aantal immigrante uit die Midde-Ooste.

Die oorspronklike bevolking van Indiane maak ongeveer 3,2% van die totale bevolking uit, hoofsaaklik Mapuche.[29]

Die Rooms-Katolieke Kerk word deur die staat ondersteun, hoewel dit nie ’n amptelike godsdiens is nie. Behalwe vir die katolieke (70%), is daar ’n aantal Jode (0,4%) en Protestantse gelowe (15,1%).[31]

Verwysings[wysig]

  1. (es) The Coat of Arms”. Chile Executive Branch. 23 Oktober 2011. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  2. (es) CIFRAS DE ENVEJECIMIENTO Y MIGRACIÓN MUESTRAN UN CHILE DISTINTO AL DE HACE UN DECENIO”. POBLACIÓN PAÍS Y REGIONES – ACTUALIZACIÓN 2002–2012. National Statistics Institute: 4 September 2014. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  3. (es) Revisión del cuestionado Censo 2012 reduce población chilena a 16.341.929”. Emol. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 (en) Chili”. Internasionale Monetêre Fonds: Oktober 2014. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  5. (en) 2014 Human Development Report Summary”. pp. 21–25 United Nations Development Programme: 2014. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  6. (es) América Latina (18 Países): Indicadores De Concentración Del Ingreso, 1990–2010”. Panorama Social de América Latina 2012, Capítulo II Desigualdad distributiva y percepciones. United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean: November 2012. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  7. (es) Chile.com.La Incógnita Sobre el Origen de la Palabra Chile”. Chile.com: 15 Junie 2000. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  8. (en) Encyclopædia Britannica. “Picunche (people) – Britannica Online Encyclopedia”. Britannica.com. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  9. 9,0 9,1 9,2 (en) Encina, Francisco A., and Leopoldo Castedo (1961). Resumen de la Historia de Chile. 4th ed. Santiago. Zig-Zag, 44. 
  10. (en) "Chile". Encyclopedia Americana. (2005). Grolier Online. URL besoek op 16 Februarie 2015. 
  11. 11,0 11,1 11,2 (en) Hudson, Rex A., ed. (1995). “Chile: A Country Study”. GPO for the Library of Congress. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  12. 12,0 12,1 (en) "CHILE". Encyclopædia Britannica. 11th ed. 1911.
  13. (es) "Chile (república)". Enciclopedia Microsoft Encarta Online. (2005). URL besoek op 16 Februarie 2015.  Argief 31 Oktober 2009.
  14. (en) Pearson, Neale J. (2004). "Chile". Grolier Multimedia Encyclopedia. Scholastic Library Publishing. URL besoek op 16 Februarie 2015. 
  15. (es) de Olivares y González SJ, Miguel [1736] (1864).In Colección de historiadores de Chile y documentos relativos a la historia nacional: Historia de la Compañía de Jesús en Chile. Santiago: Imprenta del Ferrocarril. 
  16. (en) Appletons' annual cyclopaedia and register of important events of the year: 1900. New York: Appletons, 87. 
  17. (es) Piñera vuelve a negar una salida al mar de Bolivia - El mandatario chileno rechazó enérgicamente la demanda del presidente boliviano Evo Morales. Quiere revisar el tratado de límites de 1904 que dejó a su país sin acceso al Pacífico”. america.infobae.com Edición Argentina. Infobaeinternacional.com: 29 September 2012. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  18. (de) Sonja Ernst, Eva Melis (2 April 2004). “Chile, Bolivien, Peru und der Pazifik – ein ewiger Streit”. Konrad Adenauer Stiftung. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  19. (en) un.org: Member States of the United Nations. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  20. (en) imf.org: List of Members. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  21. (en) worldbank.org: Member Countries. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  22. (en) oas.org: Multilateral Treaties – Chile. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  23. (en) Freedman, Lawrence (2005). The Official History of the Falklands Campaign. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-36431-7.  bl. 397
  24. (en) Massive earthquake strikes Chile”. BBC News: 28 Februarie 2010. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  25. (en) oecd.org: Chile's accession to the OECD. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  26. (en) SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  27. (en) massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  28. (es) Latinoamerica. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  29. 29,0 29,1 (es) Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI”. (PDF) URL besoek op 16 Februarie 2015.
  30. (es) Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19.”. URL besoek op 16 Februarie 2015.
  31. (en) CIA – Chile. URL besoek op 16 Februarie 2015.

Bronne[wysig]

  • (en) Simon Collier en William F. Sater, A History of Chile, 1808–1894, Cambridge University Press, 1996.
  • (en) Paul W. Drake, en andere, Chile: A Country Study, Library of Congress, 1994.
  • (en) Luis Galdames, A History of Chile, University of North Carolina Press, 1941.
  • (en) Brian Lovemen, Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism, 3de uitgawe, Oxford University Press, 2001.
  • (en) John L. Rector, The History of Chile, Greenwood Press, 2003.

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Chili (kategorie)
Algemene inligting
Regeringsbronne


 
Lande in Suid-Amerika
Argentinië | Bolivië | Brasilië | Chili | Colombia | Ecuador | Guyana | Paraguay | Peru | Suriname | Uruguay | Venezuela
Afhanklike gebiede: Falkland-eilande - Frans-Guyana - Galápagos-eilande - Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande

Lande van: Afrika Asië Europa Noord-Amerika Oseanië