Simon Carmiggelt

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Simon Carmiggelt
De geheelonthouders hebben gelijk, maar alleen de drinkers weten waaròm[1]
Algemene informasie
Volledige naam Simon Johannes Carmiggelt
Pseudoniem(e) Kronkel, Karel Bralleput
Geboren 7 Oktober 1913
Geboorteplek Den Haag
Sterfdatum 30 November 1987
Plek van sterfte Amsterdam
Land Nederland
Beroep joernalis, rubriekskrywer, outeur
Jare aktief 1931-1987, sedert 1946 onder die pennaam Kronkel
Genre Rubriekskrywer
Stroming realisme[2]
Invloede Herman Heijermans, Anton Tsjechof, Willem Elsschot
Bekende werke Klein beginnen, Kroeglopen, Mooi weer vandaag
Uitgewery De Arbeiderspers
Dbnl-profiel

Simon Johannes Carmiggelt (Den Haag, 7 Oktober 1913Amsterdam, 30 November 1987) was 'n Nederlandse joernalis, skrywer en digter. Onder die pseudoniem Kronkel publiseer hy byna veertig jaar feitlik daagliks 'n rubriekstuk in die dagblad Die Parool, waarvan hy 'n seleksie jaarliks bundel en vir die televisie voordra, welke hom baie populêr maak. Hy skryf kabaretstukke vir onder meer Wim Kan en Wim Sonneveld, waaronder Sonneveld se konferensies Croquetten en De jongens. In 1961 word die Constantijn Huygens-prys aan hom toegeken en in 1977 die P.C. Hooft-prys vir die jaar 1974.

Carmiggelt leer in sy geboortestad Den Haag oor die joernalistiek. Einde 1931 was hy aangestel by die Haagse uitgawe van Die Volk. Naas toneelresensies en verslae oor mindere regsake, het hy ook vanaf 1936 die rubriek Kleinigheden geskryf, te wete die voorloper van die Kronkels stukke. Hy lewer verslae oor die byeenkomste van die NSB, omdat sy koerant die ware aard daarvan wil toon. Op 6 September 1939 trou hy met Tiny de Goey. In 1940, net voor die uitbreek van die oorlog, verskyn sy eerste boek, Vijftig dwaasheden, 'n seleksie uit Kleinigheden. Vanaf Julie 1940 bepaal die besetter die koers van die koerant en Carmiggelt en sy broer Jan bedank. Nog dieselfde jaar geword hy pers-agent van die Residentie Tooneel. In Julie 1941 aanvaar hy sy ontslag as synde die enigste medewerker wat geweier het om die Ariërverklaring te teken. Hy skryf die speurroman Johan Justus Jacob om 'n uitgewery te help waar Jode werk, gesien die ontslag van Jode wat elders besig was om plaas te vind.

In 1942 word sy seun Frank gebore en begin die onwettig opgerigte koerant Die Parool te verskyn. Hoewel Carmiggelt 'n gesin het, werk hy egter hieraan mee. In 1943 kom sy broer, wat aktief was in die versetbeweging, om in kamp Vught, verraai deur die toedoen van sy vriend die ekonoom Friedrich Weinreb. Carmiggelt raak mettertyd nouer betokke by die koerant en hy neem die verantwoordelikheid van die tegniese aspekte van die drukkery oor. Toe Den Haag te gevaarlik vir hom word verhuis hy na die Amsterdamse Reguliersgracht, en later na die Egelantiersgracht, waar hy die Hongerwinter en die bevryding deurbring. By bevryding verhuis die Carmiggelts na 'n woonstel aan die Eerste Weteringplantsoen. Na die bevryding bly hy verbind aan die nou wettige koerant, en skryf hy vanaf 24 Oktober 1946 onder die naam Kronkel 'n daagliks rubriek wat gou gewild word en vir jare die identiteit van die koerant help vorm.

Carmiggelt was goed bevriend met Wim Kan, maar die bekendste persoon op sy Kronkels-gebaseerde konferensies was van Sonneveld. In 1956 was Carmiggelt vir die eers op die televisie te sien, waarop hy vanaf 1965 met reëlmaat verskyn. Sy verskyning sou weldra 'n minder vrolike en meer sombere aard verkry. Van 1971 tot 1975 tree hy in korrespondensie met Gerard Reve. In 1972 ondervind hy 'n geestelike en fisieke ineenstorting en word hy aangesê om sy drankverbruik te staak. In 1977 word die P.C. Hooft-prys vir 1974 aan hom toegeken en dieselfde jaar uitgereik.

Nadat hy in 1978 pensioen-geregtigde leeftyd behaal, het Carmiggelt aanvanklik nog ses keer per week in die koerant geskryf, maar in 1980 halveer hy die bydrae en ten tyde van sy heel latere rubrieke in 1983 verskyn dit maar een maal per week in die koerant. In dié periode bloei 'n liefdesverhouding op tussen Carmiggelt en die rubriekskrywer Renate Rubinstein van die Vrye Nederland. In die laaste jare van sy lewe skryf hy egter nie meer nie. In 1987 geword diabetes gediagnoseer. Hy sterf weens 'n tweede Hartaanval, enkele weke nadat 'n eerste hom reeds verswak het.

In die loop van die jare ontwikkel Carmiggelt as prosaïs; volgens die kritikus Kees Fens verleen hy in sy beste werk aan skynbaar eenvoudige verhaaltjies 'n gedefinieerde konstruksie en formulering. Dit is aan die mededoë en die totale verdieping van die outeur te danke dat die kontras tussen ideaal en werklikheid waarmee sy karakters gekonfronteer word, verhale oplewer wat in hul treurigheid dikwels - vernaam in die middel periode van sy oeuvre - as 'verscheurend humoristisch' beskryf kan word.[3] Carmiggelt se meesterskap oor die taal het gedurende sy loopbaan bly groei, en hy het deurlopend minder woorde nodig gehad om steeds meer te suggereer. Die stad Amsterdam is die onuitgesproke en implisiete agtergrond van baie van sy werk gewees. Volgens sy biograwe Sylvia Witteman en Thomas van den Bergh het Carmiggelt 'de meest gelezen en meest gewaardeerde column uit de Nederlandse dagbladhistorie geproduseer.'[4]

Borsbeeld van Simon Carmiggelt in die Weteringplantsoen te Amsterdam

Pryse[wysig | wysig bron]

Carmiggelt word enkele kere bekroon: in 1953 ontvang hy 'n prys van die Haagse Jan Campert-stigting, in 1961 ken dieselfde stigting aan hom die Constantijn Huygens-prys toe vir sy volledige oeuvre, in 1967 ontvang hy die vyfjaarlikse Boekenverkopersprijs, en in 1974 die hoogste Nederlandse literêre onderskeiding: die P.C. Hooft-prys. Hy ontvang ook die volgende pryse:

  • 1967 - Prys van die Amsterdamse Boekverkopers Vereniging vir sy gehele oeuvre, met spesiale vermelding van Fluiten in het donker
  • 1975 - Edo Bergsma-ANWB-prys vir sy gehele toeristiese oeuvre
  • 1975 - J.P. van Praag-prys

Bibliografie (nie in chronologiese volgorde nie)[wysig | wysig bron]

  • 1940 - Vijftig dwaasheden
  • 1941 - Johan Justus Jacob
  • 1946 - Honderd dwaasheden
  • 1946 - De sneehoed
  • 1947 - Kronkels kronkelpaden
  • 1948 - Allemaal onzin
  • 1948 - Het jammerhout
  • 1949 - Tussen mal en dwaas
  • 1949 - Ieder kent ze
  • 1950 - Klein beginnen
  • 1951 - Omnibus
  • 1951 - Louter leugens
  • 1952 - Poespas
  • 1952 - Made in Germany
  • 1952 - Wereld-melkboeren
  • 1953 - Vergeet het maar
  • 1953 - Speciaal voor U
  • 1954 - Al mijn gal
  • 1954 - Twin set
  • 1954 - Ping pong
  • 1954 - Speciaal voor u
  • 1955 - Articles de Paris
  • 1955 - Duiven melken
  • 1955 - Vliegen vangen
  • 1955 - Speciaal voor u
  • 1956 - Fabriekswater
  • 1956 - Kwartet
  • 1956 - Spijbelen
  • 1956 - Speciaal voor u
  • 1957 - Haasje over
  • 1957 - De afgevallen blaadjes
  • 1958 - Kraaltjes rijgen
  • 1959 - Een toontje lager
  • 1960 - Duiven melken
  • 1961 - Alle orgels slapen
  • 1961 - Een stoet van dwergen
  • 1961 - Torren aan de lijm
  • 1962 - Dag opa
  • 1962 - Kroeglopen
  • 1962 - Tussen twee stoelen
  • 1963 - Oude mensen
  • 1963 - We leven nog
  • 1963 - Weet ik veel
  • 1963 - Trilogie
  • 1964 - Kinderen (combinatie van Klein beginnen en Dag opa)
  • 1964 - Later is te laat
  • 1965 - Kroeglopen 2
  • 1965 - Tekst voor een wijnkaart
  • 1965 - Maatschappelijk verkeer|Kolom2=* 1965 - Fluiten in het donker
  • 1965 - Mooi weer vandaag
  • 1966 - Een hand vol kronkels
  • 1967 - Morgen zien we wel weer
  • 1967 - Omdat het zo lekker is
  • 1968 - Drie van vroeger
  • 1968 - Het panorama
  • 1968 - Je blijft lachen
  • 1968 - Rondje van de zaak
  • 1968 - Een beetje zon
  • 1969 - Mijn moeder had gelijk
  • 1969 - Alle kroegverhalen
  • 1970 - Twijfelen is toegestaan
  • 1971 - Gewoon maar doorgaan
  • 1972 - Ik mag niet mopperen
  • 1973 - Elke ochtend opstaan
  • 1973 - Kleine avonturen aan de tap; uitgave Lucas Bols, Amsterdam - Schiedam
  • 1974 - Brood voor de vogeltjes
  • 1974 - De gedichten
  • 1975 - Slenteren
  • 1975 - Speciaal voor u
  • 1975 - Maatschappelijk verkeer
  • 1976 - Ze doen maar
  • 1976 - Dwaasheden
  • 1977 - Vroeger kon je lachen
  • 1978 - Bemoei je d'r niet mee
  • 1979 - De rest van je leven
  • 1979 - Mooi kado
  • 1979 - Carmiggelt op Steeg
  • 1980 - De avond valt
  • 1980 - Residentie van mijn jeugd
  • 1981 - Een Hollander in Parijs
  • 1981 - De duif
  • 1981 - Verhaaltjes van vroeger
  • 1982 - Welverdiende onrust
  • 1982 - Feestelijk
  • 1983 - De Amsterdamse kroeg
  • 1983 - Met de neus in de boeken
  • 1983 - Mag 't een ietsje meer zijn
  • 1984 - Ik red me wel
  • 1984 - In Artis
  • 1984 - Vreugden en verschrikkingen van de dronkenschap
  • 1984 - Alle kroegverhalen (combinatie van Kroeglopen I en ~II)
  • 1985 - Ontmoetingen met Willem Elsschot
  • 1985 - Brakke dagen
  • 1986 - Bij nader omzien
  • 1986 - Trio voor één hand
  • 1986 - Gasten op zolder
  • 1987 - De vrolijke jaren
  • 1987 - Het literaire leven
  • 1987 - Lachen kost niks
  • 1965 - Fluiten in het donker
  • 1965 - Mooi weer vandaag
  • 1966 - Een hand vol kronkels
  • 1967 - Morgen zien we wel weer
  • 1967 - Omdat het zo lekker is
  • 1968 - Drie van vroeger
  • 1968 - Het panorama
  • 1968 - Je blijft lachen
  • 1968 - Rondje van de zaak
  • 1968 - Een beetje zon
  • 1969 - Mijn moeder had gelijk
  • 1969 - Alle kroegverhalen
  • 1970 - Twijfelen is toegestaan
  • 1971 - Gewoon maar doorgaan
  • 1972 - Ik mag niet mopperen
  • 1973 - Elke ochtend opstaan
  • 1973 - Kleine avonturen aan de tap; uitgave Lucas Bols, Amsterdam - Schiedam
  • 1974 - Brood voor de vogeltjes
  • 1974 - De gedichten
  • 1975 - Slenteren
  • 1975 - Speciaal voor u
  • 1975 - Maatschappelijk verkeer
  • 1976 - Ze doen maar
  • 1976 - Dwaasheden
  • 1977 - Vroeger kon je lachen
  • 1978 - Bemoei je d'r niet mee
  • 1979 - De rest van je leven
  • 1979 - Mooi kado
  • 1979 - Carmiggelt op Steeg
  • 1980 - De avond valt
  • 1980 - Residentie van mijn jeugd
  • 1981 - Een Hollander in Parijs
  • 1981 - De duif
  • 1981 - Verhaaltjes van vroeger
  • 1982 - Welverdiende onrust
  • 1982 - Feestelijk
  • 1983 - De Amsterdamse kroeg
  • 1983 - Met de neus in de boeken
  • 1983 - Mag 't een ietsje meer zijn
  • 1984 - Ik red me wel
  • 1984 - In Artis
  • 1984 - Vreugden en verschrikkingen van de dronkenschap
  • 1984 - Alle kroegverhalen (combinatie van Kroeglopen I en ~II)
  • 1985 - Ontmoetingen met Willem Elsschot
  • 1985 - Brakke dagen
  • 1986 - Bij nader omzien
  • 1986 - Trio voor één hand
  • 1986 - Gasten op zolder
  • 1987 - De vrolijke jaren
  • 1987 - Het literaire leven
  • 1987 - Lachen kost niks

Postuum verskyn:

  • 2007 - Kerstpakje
  • 2007 - Diagnose
  • 2008 - Zwijgplicht
  • 2008 - 16 augustus
  • 2008 - Huwelijksperikelen
  • 2008 - Feestdagen
  • 2008 - Nadorst
  • 2008 - Het kerstverhaal
  • 2009 - Grap
  • 2009 - En toch
  • 2009 - Al goed
  • 2009 - De kerstman
  • 2009 - Winter
  • 2009 - Irish stew
  • 2010 - Gelderse Avonturen
  • 2010 - Geen lintje, wel een pintje
  • 2010 - Bromfiets of niet: de Solex
  • 2010 - Kleinigheden
  • 2010 - De Kerstman had 't warm
  • 2010 - Oud en nieuw
  • 2010 - De complete werken van S. Carmiggelt.
  • 2011 - Ode
  • 2010 - Schilderij 1 en Schilderij 2
  • 2011 - Godfried
  • 2011 - Ziek zijn of niet
  • 2011 - Vijftien stukjes van Simon Carmiggelt
  • 2011 - Terugkeer op Waardershoeve
  • 2012 - Met de Solex op pad
  • 2012 - Het laatste stukje
  • 2013 - Theo Thijssen en zijn kinderen
  • 2013 - Naar de West
  • 2013 - De doos - Na dosu
  • 2013 - Trouwen
  • 2013 - Carmiggelt over Cohen
  • 2013 - Gedundrukt
  • 2013 - Dwalen door Amsterdam
  • 2013 - Op stap met Sinterklaas
  • 2014 - Waterloo
  • 2014 - Geloof

Vertalings[wysig | wysig bron]

  • 1954 - Alles für dit Katz
  • 1954 - Mach dir nichts draus
  • 1955 - Abenteur mit Kindern
  • 1956 - Pariser Souvenirs
  • 1958 - Hohe Schule
  • 1959 - Einfach unerhört
  • 1961 - Von Katzen und kleinen Kindern
  • 1966 - A Dutchman's slight adventures
  • 1969 - Dit Kuns, Großvater zu sein
  • 1970 - Dit Kuns, stillvergnügt zu sein
  • 1972 - Ihom just kidding: More of a Dutchman's slight adventures
  • 1980 - Heiteres aus Amsterdam
  • 1982 - Humor sekolom senyum dikulum
  • 1985 - Neskol'ko bespoleznych soobraženij
  • 1985 - Chodene po kretsjmite
  • 1988 - Che cos' è un Amsterdammer
  • 1993 - Il venditore di aringhe e altri racconti di Amsterdam
  • 2002 - Morgau denove ni vidu; Esperanto-vertaling van Gerrit Berveling van Môre sien ons wel weer
  • 2003 - It Sometimes Sounds Very Nice
  • 2009 - Dit geschenkte Katze
  • 2014 - Flonkergood

Biografie[wysig | wysig bron]

  • 1975 - Simon Carmiggelt deur Luc Verhuyck (gedeeltelik in samewerking met Theo Jochems). Brugge: Uitgeverij Orion - Den Haag: Uitgeverij Scheltens & Giltay.
  • 1988 - Simon Carmiggelt 1913-1987 deur A.M. die Bakker. Lelystad: Stigting IVIO (AO-boek 2206).
  • 1996 - Een erg moeilijk vak. S. Carmiggelt in de reclame deur Henk van Gelder. Nieuwerkerk Zld.: Die Carmiggeltvrienden.
  • 1998 - S. Carmiggelt; Een levensverhaal deur Sylvia Witteman en Thomas van den Bergh. Amsterdam: Uitgeverij Die Arbeiderspers.
  • 1999 - Carmiggelt; Het Levensverhaal deur Henk van Gelder. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.
  • 2000 - Geen Kronkel, geen Bralleput deur Henk van Gelder. Amsterdam: Vereniging van Carmiggeltvrienden.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

  • Biografieë, werke en tekste Digitale Biblioteek vir die Nederlandse Lettere (dbnl)
  • Biografie in die Biografisch Woordeboek van Nederland
  • Maximen van Carmiggelt

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Geciteerd in Van Gelder (1999), p. 193. Oorspronkelijk in Het Parool van 12 januari 1957.
  2. Stuiveling en Huygens (1985), 130
  3. Fens (2004), 66-67
  4. Witteman en Van den Bergh (1998), 49

Bronne[wysig | wysig bron]

  • Bork, G.J. van (2002). Simon Carmiggelt.[1] DBNL-biografieënproject, online. Nieu toegevoeg, November 2002.
  • Fens, Kees (1963). Humoristen. Oorspronlik verskyn in Die Tyd, herdruk in: Kees Fens, Loodlyne. Eerste druk 1967, tweede druk 1978: Amsterdam: Athenaeum - Polak & Van Gennep, p. 94-97. ISBN 9025380174
  • --- (1967). Die werk van S. Carmiggelt.[2] Ons Erfdeel jaargang 11, p. 7-11.
  • --- (1972). [Inleiding]. S. Carmiggelt, Maatskaplike verkeer. Keuse van die tekse: S. Carmiggelt. Ingelei deur Kees Fens. Reeks Kort en Goed. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij N.V., II-VII. ISBN 9021401029
  • --- (1975). [Interview met S. Carmiggelt] S. Carmiggelt, Ongeordend lees. Gekies deur Kees Fens. Reeks Kort en Goed. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij B.V., II-VII
  • --- (1997). Doorluchtig glas. Vijftig jaar P.C. Hooft-prys. Stigting P.C. Hooft-prys vir Letterkunde, Den Haag/ Em. Querido's Uitgeverij B.V, Amsterdam. ISBN 9021462370
  • --- (2004). Dat oue Europa. Nieu keuse uit die maandag stuks/stukke. Amsterdam: Em. Querido's Uitgeverij B.V. ISBN 9021462079
  • Gelder, Henk van (1999). Carmiggelt. Die levensverhaal. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar. ISBN 903882694X
  • Rodenko, Paul (1959). 'Die wêreld van Simon Carmiggelt.' Paul Rodenko, Die sprong van Münchhausen. Den Haag: Bert Bakker/Daamen, p. 5-18.
  • Roegholt, Richter. (1972). Die Geskiedenis van Die Besige By 1942-1972. Amsterdam: Die Besige By.
  • Rubinstein, Renate (1991). Myn beter ek. Herinnerings aan Simon Carmiggelt. Amsterdam: Meulenhoff. Tweede druk, 1991. ISBN 9029025662
  • Ruiter, C. die (1979). Oor die proza van S. Carmiggelt. Amsterdam: Wetenskaplike Uitgeverij b.v. ISBN 9062878725
  • Stuiveling, G. en G.W. Huygens (1985). 'Simon Johannes Carmiggelt.'
  • Stuiveling, G. en G.J. van Bork (1985). 'Jan Hendrik Leopold.' In: G.J. van Bork en P.J. Verkruijsse (red), Die Nederlandse en Vlaamse nader se van middeleeue tot heden. Weesp: Haan, p. 130-131.
  • Verre, Tony van (1978). Tony van Verre ontmoet Simon Carmiggelt. Uit dit leef van 'n skryfend persoon. Bussum: die Gooise Uitgeverij. ISBN 9026984138
  • Witteman, Sylvia en Thomas van den Bergh. (1998). S. Carmiggelt. 'n levensverhaal. Amsterdam en Antwerpen: Die Arbeiderspers. ISBN 9029556145