Sokrates

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Sokrates
Socrates Louvre.jpg
Borsbeeld van Sokrates in die Paryse Louvre

Gebore ca. 470/469 v.C.
Deme Alopece, Athene
Oorlede 399 v.C. (op ca. 71)
Athene
Nasionaliteit Antieke Griekeland
Vakgebied Epistemologie, etiek
Bekend vir Sokratiese metode, Sokratiese ironie
Beïnvloed deur Die meeste daaropvolgende Westerse filosofie; meer spesifiek, Plato, Aristoteles, Aristippus, Antisthenes

Sokrates (Grieks: Σωκράτης [sɔːkrátɛːs], Sōkrátēs), gebore om en by 470 v.C. en gesterf in 399 v.C., was 'n Griekse filosoof gebore in Athene.[1] Hy het tydens die goue era van die stad, soos dit vandag bekend staan, geleef. Hy het een vrou en drie kinders gehad.

Vroeë lewe[wysig | wysig bron]

Die jaar van Sokrates se geboorte is 'n veronderstelde datum,[2] of skatting,[3] gegewe die feit dat datering van enigiets in die antieke geskiedenis gedeeltelik berus op 'n argument met 'n onakkurate tydperk van individue.[4]

As 'n jong man het hy die toe gewilde filosofieë van wat vandag bekend staan as die "pre-Sokratiese filosowe" bestudeer. Hierdie sogenaamde pre-Sokratiese filosowe het elk in hul eie manier die natuurlike wêreld rondom hulle probeer verstaan. Twee dinge omtrent hierdie filosowe het Sokrates veral geïnteresseer - en beide van hierdie twee dinge het Sokrates gedink was teen hul voordeel. Die eerste probleem was dat al hierdie filosowe teenstrydige filosofieë gehad het. Dit was 'n magdom van teorieë in konflik met mekaar. En bowen alles het daar geen bevredigende manier bestaan om tussen die verskillende teorieë te kies nie. Die teorieë het fassinerende ideë oor die wêreld uitgestippel, maar sonder om van enige kritiese metodes gebruik te maak. Dit was dus gevolglik onmoontlik om te bepaal watter van hulle, indien enige, die waarheid gespreek het. Sokrates se tweede probleem met hierdie filosowe was dat dit weinig praktiese verskil sou maak indien mens uiteindelik kon uitvind watter van die teorieë waar was. Hy het homself afgevra wat die effek dit op ons lewens sou hê indien ons geweet het hoe ver die son van die aarde is, en of die son so groot soos die Peloponnesos of selfs groter as die hele wêreld is. Die mens se optrede kan tot geen mate deur hierdie kennis beïnvloed word nie. Wat die mens wél moet weet, het Sokrates geredeneer, is hoe ons ons lewens en onsself moet uitleef. Vir die mens is die belangrike vrae eerder iets soos: "Wat is goed? Wat is reg? Wat is regverdig?" Indien ons die antwoorde tot hierdie vraagstukke sou kon weet, sou dit 'n merkwaardige invloed op ons lewenswyses kon hê. Sokrates het egter nie gedink dat hy oor die antwoorde tot hierdie vraagstukke beskik nie. Maar hy het wel gesien dan niemand anders dit ook geweet het nie.

Verhoor en dood[wysig | wysig bron]

Oorsake van die verhoor[wysig | wysig bron]

Sokrates het gedurende die tyd van die oorgang van die Atheense hegemonie se hoogtepunt tot die afname in die nederlaag deur Sparta en hul bondgenote in die Peloponnesiese Oorlog. In 'n tyd toe Athene probeer het om te stabiliseer en herstel na die nederlaag, het die Athenese publiek dalk getwyfel oor demokrasie as 'n doeltreffende regeringsvorm. Sokrates blyk 'n kritikus van demokrasie te wees,[5] en sommige geleerdes interpreteer sy verhoor as 'n uitdrukking van politieke inmenging.[6]

Getrou aan sy stad, het Sokrates gebots met die koers van Atheense politiek en samelewing. Hy het Sparta direk en indirek in verskeie dialoë geprys. Een van Sokrates se beweerde oortredings aan die stad was sy posisie as 'n sosiale en morele kritikus. In plaas van die handhawing van 'n status quo en die aanvaarding van die ontwikkeling van wat hy as onregverdigheid in sy streek beskou het, het Sokrates die kollektiewe idee van "gesag is mag" bevraagteken wat hy in hierdie tydperk algemeen in Griekeland gevoel het. Sy pogings om die Atheense regverdigheid te verbeter, kon die oorsaak van sy dood wees.

Volgens Plato se Apology, het Sokrates se vriend Chaerephon vir die Orakel by Delphi gevra of enigiemand meer wys is as Sokrates; die Orakel het gesê niemand was meer mys. Sokrates het nie die Orakel geglo nie, want hy het gedink hy besit geen wysheid nie. Hy het klomp mense gevra en egter besluit: terwyl elkeen dink hy weet baie het hulle het eintlik baie min geweet en was glad nie wys nie. Sokrates het besef dat die Orakel reg was; terwyl sogenaamde wyse manne hulself verstandig was, het hy self nie geweet dat hulle nie wys was nie, wat paradoksaal Sokrate wyser gemaak het, aangesien hy die enigste persoon bewus was van sy eie onkunde.

Robin Waterfield stel voor dat Sokrates 'n vrywillige sondebok was; sy dood was die suiwerende middel vir Athene se ongeluk. In hierdie siening sou die teken van waardering vir Asclepius (die Griekse god vir die genesing van siekte) 'n geneesmiddel vir Athene se kwale wees.[7]

Sokrates se dood[wysig | wysig bron]

Sokrates se dood word beskryf aan die einde van Plato se Phaedo, alhoewel Plato nie self teenwoordig was nie. Phaedo skryf nadat hy die gif gedrink het, is opdrag gegee om rond te loop totdat sy bene verdoof het. Nadat hy gaan lê het die man wat die gif toegedien het, sy voet geknip; Sokrates kan nie meer sy bene voel nie. Die gevoelloosheid het stadig sy lyf gekruip totdat dit sy hart bereik het.

Bronne[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Easterling, P. E. (1997). The Cambridge Companion to Greek Tragedy. Cambridge University Press. p. 352. ISBN 978-0521423519. Besoek op 19 November 2017. 
  2. Thomas Little Heath, Aristarchus of Samos: The Ancient Copernicus (Chapter IX (page first) Courier Corporation, 9 Desember 2004 ISBN 0486438864 Accessed November 24th, 2017 "assume"
  3. Linda Pound, Quick Guides for Early Years: Cognitive Development Profile: Socrates Hachette UK, 26 April 2013 ISBN 144419965X Accessed November 24th, 2017
  4. John Burnet, Platonism [1] Edicions Enoanda, 19 Julie 2014, Classical Sather Lectures. California 1928, Accessed November 24th, 2017
  5. Smith, W. (1852). The Apology of Socrates, the Crito, and Part of the Phaedo: With Notes from Stallbaum, Schleiermacher's Introductions, A Life of Socrates, and Schleiermacher's Essay on the Worth of Socrates as a Philosopher. Taylor Walton and Maberly. p. ciii note 1. 
  6. Wilson, Emily R. (2007). The Death of Socrates. Harvard University Press. p. 55. 
  7. Waterfield, Robin (2009). Why Socrates Died: Dispelling the Myths. New York: W.W. Norton and Company. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]