Tamatie
| Tamatie | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Deursnit en profiel van 'n tamatie wat in 'n kweekhuis geproduseer is.
|
||||||||||||||
| Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| Binomiale naam | ||||||||||||||
| Solanum lycopersicum L. |
Die woord tamatie kan na die plant (Solanum lycopersicum) verwys, of na die eetbare, gewoonlik pragtige rooi vrug wat dit dra. Die tamatie is oor die wêreld heen versprei gedurende die Spaanse kolonialisering van die Suid-Amerikas, waar dit oorspronklik vandaan kom. Dit word nou baie algemeen verbou, insluitend kweekhuise of plastiektonnels in koeler wêrelddele. Tamaties word op verskeie maniere verbruik, byvoorbeeld rou, gebraai of gekook as bestanddeel van baie geregte en souse, en ook in drankies. Plantkundig word die tamatie as 'n vrug beskryf, maar vir kookdoeleindes word dit as 'n groentesoort beskou. Dit mag verwarring veroorsaak, soos in 'n hooggeregshofgeding al ondervind is in die V.S.A.[verwysing benodig]
| Bestanddele van rou tamatie per 100 g | |
|---|---|
| Energiewaarde | 84 kJ |
| Water | 93 g |
| Proteien | 1 g |
| Koolhidrate | 4 g |
| Vet | 0,3 g |
| Vesel | 1,2 g |
| Vitamien B1 | 0,09 mg |
| Vitamien B2 | 0,04 mg |
| Vitamien B3 | 0,5 mg |
| Vitamien C | 38 mg |
| Kalsium | 11 mg |
| Natrium | 3 mg |
| Yster | 0,6 mg |
| Magnesium | 10 mg |
| Fosfor | 27 mg |
| Kalium | 280 mg |
| Sink | 0,24 mg |
Die vrug is ryk aan likopeen, wat positiewe gesondheidseienskappe kan bevorder. Die tamatie behoort tot die nagskadu-familie. Die plante groei gewoonlik een tot drie meter (3–10 vt) hoog en beskik oor 'n slap stam wat in die algemeen oor die grond kruip of oor ander plante rank. In sy natuurlike habitat is die tamatie 'n meerjarige plant, maar binnenshuis kan dit as 'n eenjarige gekweek word.
Daar is heelwat natuurlike vyande vir tamaties bv. insekte, en roes, 'n soort swam wat gedy wanneer die tamaties te klam bly.
Wêreldwye produksie en uitvoer[wysig]
Die wêreldwye produksie van tamaties (beide vars en verwerk) bereik 108 miljoen ton in 2002, 'n styging van 291% teenoor die totale produksie van die jaar 1961. 'n Groot aandeel in die verhoogde produksie kan toegeskryf word aan verbeterde produksie deur die lande in Asië, 'n gebied wat meer as 50% van die wêreld se tamaties geproduseer het in 2002.
Top tamatie produserende lande (2010)[wysig]
| Land | Metrieke ton |
|---|---|
 Sjina |
41,879,684 |
 VSA |
12,902,000 |
 Indië |
11,979,700 |
 Turkye |
10,052,000 |
 Egipte |
8,544,990 |
 Italië |
6,121,700 |
 Spanje |
5,052,000 |
 Brasilië |
3,131,200 |
 Iran |
3,051,000 |
 Meksiko |
2,072,000 |
| Hierdie artikel is ten volle of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal. |
