Beton

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die tekstuur van moderne beton

Beton (afgelei van die Franse term béton) is 'n werkbare plastiese mengsel van droë bestanddele soos gruis (gebreekte klip), sand (riviersand) en sement in spesifieke proporsies wat met water aangemaak word.[1] Hierdeur ontstaan 'n vloeibare massa wat maklik in die gewenste vorm gebring kan word en toegelaat word om te verhard. As hidrouliese bindmiddel reageer sement chemies met die water en die ander vaste bestanddele en vorm uiteindelik 'n soliede matriks waarin alle uitgangsmateriale saamgebind word tot 'n harde en duursame steenagtige materiaal wat veral by bouwerk gebruik word.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die Kolosseum
Vir die vervaardiging van Romeinse beton (opus caementitium) is – naas gebreekte stene, gebrande kalk, sand en water – vulkaniese puzzolansand as hidrouliese bindmiddel gebruik
Foto: Michel Royon, Wikipédia France

Die vroegste grootskaalse gebruik van beton dateer terug tot die antieke tydperk. So is 'n groot verskeidenheid Romeinse bouwerke soos die Kolosseum en Panteon in Rome van beton gebou. Die Panteon se koepel is steeds die grootste ter wêreld wat sonder die gebruik van gewapende beton verwesenlik is.[2]

Ná die val van die Romeinse Ryk in die laat 5de eeu n.C. is beton nouliks as boumateriaal ingespan. Eers teen die middel van die 18de eeu het betontegnologie 'n herlewing ervaar. Maar dit was veral die ontdekking van portlandsement – 'n samestelling van kalksteen, leem en gips – deur die Engelse nyweraar Joseph Aspdin (1778–1855) in 1824 wat 'n omwenteling in die moderne boubedryf teweeggebring het.[3] Vandag is beton volgens tonnemaat die mees gebruikte mensgemaakte boumateriaal wat veelsydig en ekonomies ingespan kan word. So word in toenemende mate gebruik gemaak van betonpaaie wat veel langer hou as teerpaaie en feitlik geen onderhoudkoste meebring nie.[4][5]

Belangrike aanwendings[wysig | wysig bron]

Brutalisme is 'n argitektoniese styl wat veral in die 1960's en 1970's gewild geraak het, met ontblote betonfasades as een van sy hoofkenmerke: Barbican Estate, City of London
  • Massabeton word in 'n aaneenlopende massa en sonder bewapening in posisie gegiet en dien veral as vulmateriaal. Dit is uitsluitlik bestand teen drukkragte, maar nie teen trek- of buigspanning nie.
  • Gewapende beton is beton wat vir gebruik in moderne boustrukture soos pilare, balke, vloere, damme, paaie en brûe verder versterk word deur 'n yster- of staalraamwerk om dit meer bestand te maak teen trek-, buig- en skuifspanning.[6]
  • Rolbeton (of rollergekompakteerde beton), is 'n mengsel van sement, vliegas, water, sand en bymiddels, met 'n laer waterinhoud as gewone beton, wat vir die bou van damme en paaie gebruik word.
  • Voorafgegote beton word in vorms gegiet vir die vervaardiging van 'n verskeidenheid bouelemente soos mure, stene, vensterbanke, randstene, stormwaterpype en lateie.
  • Spuitbeton, ook spuitsement genoem, is sementbeton wat met lugdruk (pneumaties) deur saamgeperste lug op voorwerpe gespuit en deur die botsingenergie verdig word.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Trevor Haas, Neil Simons en John Ellis: Siviele Tegnologie - Leerderboek vir Graad 12. Braamfontein: Future Managers 2013, bl. 233
  2. www.romanconcrete.com: David Moore, P.E.: The Pantheon. Besoek op 7 Julie 2015
  3. Isabel Claassen: Byderwets met beton. In: Suid-Afrikaanse Panorama, volume 31, nommer 12, Desember 1986, bl. 46
  4. Claassen (1986), bl. 46
  5. Beeld, 11 Februarie 2011: Beton in padbou is steeds prakties. Besoek op 10 Mei 2016
  6. F.F. Odendal & R.H. Gouws: HAT Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. 5de uitgawe met CD-ROM. Pearson Education South Africa 2005, bl. 91

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Romeinse beton