Diereriem

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Astronomiese klok met die diereriem op die Sint Markusplein in Venesië.
Die diereriem in ’n sinagoge in Israel (6de eeu).

Die diereriem is ’n sowat 20 grade breë, denkbeeldige gordel aan die hemelruim waarlangs die son, maan en planete skynbaar beweeg.

Die sterrehemel draai elke dag van oos na wes om ’n vaste pool. Nes die son elke dag op dieselfde plek sit, so keer die sterre elke jaar terug na dieselfde plek aan die hemelruim. Van die oudste bekende sterrebeelde is die twaalf van die diereriem. Aan hulle is ’n besondere betekenis geheg omdat hulle as 't ware die agtergrond vorm waarteen die son, maan en planete beweeg.

Die ekliptika[wysig]

Presessie met ’n giroskoop.

Die gordel van die diereriem (ekliptika) lê skeef op die hemel-ewenaar, die denkbeeldige lyn van die aarde se ewenaar tot in die oneindigheid getrek. Dié twee vlakke vorm ’n hoek van 23,5 grade: die "helling" van die ekliptika. As gevolg daarvan is slegs twee dae en nagte per jaar ewe lank, tydens die nagewenings: aan die begin van die herfs (in die Noordelike Halfrond die begin die lente; ongeveer 21 Maart) op 0 grade Ram en aan die begin van die lente (in die Noordelike Halfrond die begin die herfs; ongeveer 23 September) op 0 grade Weegskaal.

Die lentepunt in die Noordelike Halfrond op 0 grade Ram is omstreeks 300 v.C. as die beginpunt van die diereriem gekies. Dit is dus die tydstip (omstreeks 21 Maart) waarop die son in die snypunt van die diereriem en die hemel-ewenaar tree. Die Griekse astronoom Hipparchos (2de eeu v.C.) het reeds opgemerk dat die lentepunt stadigaan verskuif in ’n "agteruitwaartse rigting" met die ekliptika langs. Hy het bereken dat hierdie verskuiwing ongeveer 1 graad per 72 jaar beloop. Van hom kom ook die naam van dié verskynsel, wat hy "presessie" gedoop het. Veel later sou moderne natuurkundiges hierdie presessie vanuit ’n beweging van die aarde self kon verklaar. Die aardas lê immers skeef op sy omloopbaan: Hy slinger dus as 't ware soos ’n tol. As gevolg van hierdie beweging, wat 25 800 jaar sal neem voor dit weer dieselfde punt bereik, stem die sterretekens van die astrologie (sterrevoorspelling) nie meer ooreen met die sterrebeelde van die astronomie (sterrekunde) nie.

Die belangrikheid van die presessie[wysig]

Terwyl hierdie presessie belangrik vir die sterrekunde is, is dit van weinig of geen belang vir die astrologie. Daarvoor is slegs die planete van belang en hoe hulle skynbaar in ’n baan om die aarde beweeg. Volgens die ou Westerse astrologiese tradisies is die pad wat die son aflê in twaalf dele of tekens verdeel met elk ’n lengte van 30 grade. In die loop van die jaar beweeg die son deur al die tekens. Omdat die tekens hoofsaaklik diere of mense voorstel, word dié baan of gordel die diereriem genoem. Die enigste nielewende teken is die Weegskaal, wat eers later bygevoeg is. Aanvanklik is die skale van die weegskaal beskou as die kloue van die Skerpioen.

Geskiedenis[wysig]

Babiloniese astronomie[wysig]

Die verdeling van die ekliptika in verskillende tekens stam uit die Babiloniese astronomie, waarskynlik in die 7de eeu v.C.[1] Die Babiloniese kalender het aan elke maand ’n bepaalde sterrebeeld toegeken, beginnende by die posisie van die son in die lentepunt, wat toe nog in die Ram gelê het.

Hellenistiese astrologie[wysig]

Die Hellenistiese (Griekse) astrologie was ’n samesmelting van die Babiloniese en Egiptiese astrologie. Dit was in dié tyd (vanaf die 4de eeu v.C.) dat die eerste astrologiese horoskope verskyn het.

Indiese diereriem[wysig]

Die Indiese diereriem is direk van die Griekse stelsel afgelei in ’n tyd van intense kulturele kontak met Griekeland in die 2de tot 1ste eeu v.C. In die Hindoe-astrologie word die tekens rāshi genoem.

Sjinese diereriem[wysig]

In Sjina het ’n onafhanklike diereriem, die "Geel Weg", ontstaan wat met die teken Rot begin. Anders as by die Westerse astrologie word tekens aan verskillende jare, en nie maande nie, toegeken.

Sterretekens en sterrebeelde[wysig]

Naam Simbool Astrologiese
sterreteken
Son in sterreteken
vanaf ca.
Astronomiese
sterrebeeld
Son in sterrebeeld
vanaf ca.
Aries Aries.svg Ram 21 Maart Ram 19 April
Taurus Taurus.svg Bul 20 April Bul 14 Mei
Gemini Gemini.svg Tweeling 21 Mei Tweeling 20 Junie
Cancer Cancer.svg Kreef 21 Junie Kreef 21 Julie
Leo Leo.svg Leeu 23 Julie Leeu 10 Augustus
Virgo Virgo.svg Maagd 23 Augustus Maagd 16 September
Libra Libra.svg Weegskaal 23 September Weegskaal 31 Oktober
Scorpius* Scorpio.svg Skerpioen 23 Oktober Skerpioen 23 November
Ophiuchus nie in astrologiese diereriem Slangdraer 30 November
Sagittarius Sagittarius.svg Boogskutter 22 November Boogskutter  18 Desember
Capricornus Capricorn.svg Steenbok 22 Desember Steenbok 19 Januarie
Aquarius Aquarius.svg Waterdraer 20 Januarie Waterdraer 16 Februarie
Pisces Pisces.svg Visse 19 Februarie Visse 12 Maart
* In die astrologie ook dikwels Scorpio genoem.

Verhouding met die moderne astronomie[wysig]

Ongeveer 2 000 jaar gelede het die son vanaf ongeveer 21 Maart inderdaad in die sterrebeeld Ram) gelê, maar deur die presessie van die nagewenings het die lentepunt sedertdien 30 grade geskuif, wat beteken dat die son tans op dié datum in die Visse lê. Binnekort sal dit in die Waterdraer lê.

Die Westerse astrologie hou by die oorspronklike indeling, waarvolgens die son aan die begin van die lente astrologies in die Ram lê. Die tekens dra dus steeds die name van sterrebeelde wat eeue gelede op ’n sekere tydstip in die pad van die son gelê het. Dis egter nie so belangrik nie, aangesien die astrologie werk met sektore van die hemelruim waaraan bepaalde eienskappe toegeken word, ongeag watter sterrebeeld daar lê.

Volgens die moderne indeling van die sterrebeelde is daar selfs een met die naam Slangdraer (Ophiuchus) wat nie tot die astrologiese diereriem behoort nie.

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Nederlandse Wikipedia-artikel [1]
  1. Powell, Robert, Influence of Babylonian Astronomy on the Subsequent Defining of the Zodiac