Holtedier

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Holtedier
Chrysaora colorata.
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Cnidaria
Subfilum: Medusozoa
Klas: Scyphozoa
Götte, 1887

Holtediere, of Scyphozoa, is ’n klas van uitsluitlik seediere van die filum Cnidaria.[1] Hulle word soms "die ware jellievisse" genoem. Die naam Scyphozoa kom van die Griekse woord σκύφος skyphos, ’n soort drinkbeker, en verwys na die ronde vorm van die organisme.

Scyphozoa bestaan van die Kambrium-periode tot die Holoseen (huidige periode).

Biologie[wysig | wysig bron]

Die meeste Scyphozoa-spesies het twee lewensfases, insluitende die medusa- of jellievisvorm, wat veral in die warmer maande opmerklik is, asook ’n langer, onopvallende poliepvorm wat elke seisoen nuwe medusas tot gevolg het. Die meeste van die groot, opvallende en dikwels kleurryke jellievisse wat oor die wêreld heen in kuswaters aangetref word, is Scyphozoa.[2]

Cephea cephea.

Hul breedte wissel gewoonlik van 2 tot 40 cm, maar die grootste spesie, Cyanea capillata, kan tot 2 m breed word. Die meeste kom in die oseane voor; hulle word glad nie in varswater of op land aangetref nie.

As medusas eet hulle ’n verskeidenheid skaaldiere en visse, wat hulle vang met hul brand- of netelselle. Die netelselle kom oral aan die tentakels, of vangarms, voor wat aan die onderkant van die koepelvorm uithang, asook aan die vier of agt orale arms wat van die sentrale mondopening afhang. Sommige spesies is egter filtervoeders wat hul tentakels gebruik om plankton uit die water te sif.[3]

Anatomie[wysig | wysig bron]

Die lede van Scyphozoa toon gewoonlik ’n vierdelige simmetrie en het ’n interne gelatienagtige stof wat die mesoglea genoem word; dit het dieselfde strukturele doel as ’n skelet. Die mesoglea sluit beweeglike ameboïedselle in wat uit die epidermis ontstaan.

Scyphozoa het geen harde dele nie – geen kop of skelet nie – en geen organe vir asemhaling of ontlasting nie.[4][5] Hulle kan uit tot 98% water bestaan en word feitlik nooit as fossiele aangetref nie.

Holtediere het ’n ring spierweefsel in die mesoglea om die kant van die koepel en hulle swem deur die spiere afwisselend saam te trek en te ontspan.[6] Die senustelsel bestaan gewoonlik uit ’n verspreide netwerk selle, hoewel sommige spesies beter georganiseerde senuringe het.

Die maag loop uit die sentrale mondopening, waaruit vier divertikels (uitstulpings) afwaarts hang. Sommige genusse soos Cassiopea het selfs kleiner bykomende monde in die orale arms. Die voering van die verteringstelsel het nog netelselle, asook selle wat verteringsensieme afskei.[3]

Voortplanting en groei[wysig | wysig bron]

Die ontwikkelingsfases van ’n Scyphozoa se lewensiklus:
1–3 Larwes soek ’n landingsplek
4–8 Poliepe groei
9–11 Poliepe segmenteer
12–14 Medusas groei

Dit lyk of die meeste spesies eenslagtig is, met aparte manlike en vroulike individue. Die gonades (geslagselle) is in die maagvoering geleë, en die ryp gamete word deur die mond uitgewerp. Sommige spesies broei die kleintjies ná bevrugting in sakkies aan die orale arms uit, maar die meeste broei in die water uit.[3]

Die bevrugte eier produseer ’n larwe wat homself by die meeste spesies aan die seebodem heg. Die larwe ontwikkel in ’n hidropoliep, wat ’n skifistoma genoem word. Dit plant aseksueel voort deur soortgelyke poliepe te vorm deur middel van knopvorming. Daarna verander dit óf in ’n medusa óf dit produseer verskeie medusas deur segmentering. Die medusas is aanvaklik mikroskopies en dit kan jare duur voordat hulle seksueel heeltemal volwasse is.[3]

Taksonomie[wysig | wysig bron]

Hoewel vroeër geglo is Scyphozoa sluit die diere in waarna nou verwys word as die klasse Cubozoa en Staurozoa, word hulle tans geklassifiseer in drie ordes (waarvan twee in Discomedusae, ’n subklas van Scyphozoa, val).[7][8] Sowat 200 bestaande spesies word erken, maar daar is na verwagting minstens 400.[7]

Klas Scyphozoa

  • Orde Coronatae
  • Familie Atollidae
  • Familie Atorellidae
  • Familie Linuchidae
  • Familie Nausithoidae
  • Familie Paraphyllinidae
  • Familie Periphyllidae
  • Subklas Discomedusae
  • Orde Rhizostomeae
  • Suborde Daktyliophorae
  • Familie Catostylidae
  • Familie Lobonematidae
  • Familie Lychnorhizidae
  • Familie Rhizostomatidae
  • Familie Stomolophidae
  • Suborde Kolpophorae
  • Familie Cassiopeidae
  • Familie Cepheidae (jellyfish)|Cepheidae
  • Familie Mastigiidae
  • Familie Thysanostomatidae
  • Familie Versurigidae
  • Orde Semaeostomeae
  • Familie Cyaneidae
  • Familie Drymonematidae[9]
  • Familie Pelagiidae
  • Familie Phacellophoridae[10]
  • Familie Ulmaridae
  • Giganotomedusozoa?

Galery[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Dawson, Michael N. "The Scyphozoan". Besoek op 2008-08-11. 
  2. Kramp, P. L. (1961). “Synopsis of the medusae of the world”. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom 40: 1–469. doi:10.1017/s0025315400007347.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Barnes, Robert D. (1982). Invertebrate Zoology. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. pp. 139–149. ISBN 0-03-056747-5. 
  4. Cartwright, P., Halgedahl, S.L., Hendriks, J.R., Jarrad, R.D., Marques, A.C., Collins, A.G. en Lieberman, B.S., 2007, Exceptionally preserved jellyfishes from the Middle Cambrian. Plosone Issue 10: e1121, p.1-7.
  5. Richards, H.G., 1947, Preservation of fossil jellyfish: Bulletin of the Geological Society of America, v. 58, p. 1221.
  6. Morris, M., and Fautin, D., 2001, Animal Diversity Web: University of Michigan Museum of Zoology, "Scyphozoa, Besoek op 28 September 2008.
  7. 7,0 7,1 Daly, Brugler, Cartwright, Collins, Dawson, Fautin, France, McFadden, Opresko, Rodriguez, Romano & Stake (2007). The phylum Cnidaria: A review of phylogenetic patterns and diversity 300 years after Linnaeus. Zootaxa 1668: 127–182
  8. WoRMS. "Scyphozoa". World Register of Marine Species. Besoek op 30 Julie 2012. 
  9. Bayha, K. M., and M. N. Dawson (2010). New Familie of allomorphic jellyfishes, Drymonematidae (Scyphozoa, Discomedusae), emphasizes evolution in the functional morphology and trophic ecology of gelatinous zooplankton. The Biological Bulletin 219(3): 249–267
  10. Straehler-Pohl, I., C. L. Widmer, and A. C. Morandini (2011). Characterizations of juvenile stages of some semaeostome Scyphozoa (Cnidaria), with recognition of a new Familie (Phacellophoridae). Zootaxa 2741: 1-37

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]