Vis

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Visse
Wetenskaplike klassifikasie
Domein: Eukaryota
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Subfilum: Vertebrata
(Cuvier, 1812)
Infrafilum: Gnathostomata
Superklasse

Beenvisse
Kraakbeenvisse

Onderwater video van visse wat gevoer word.
'n Vlieënde vis.
Green Highlander is 'n kunsvlieg wat goed werk vir salm.

'n Vis is 'n water-lewende gewerwelde (Latyns: vertebrata) dier met kiewe. Meeste visse is koudbloedig. Daar bestaan meer as 32 000 verskillende spesies visse in die wêreld.

Visse in Suider-Afrika[wysig | wysig bron]

Suider-Afrika is geseën met visse as gevolg van sy ligging tussen die Atlantiese en Indiese oseane en die Suidelike Oseaan verder suid. Daar kom 2 500 spesies voor in Suider-Afrika en 1 800 spesies kom voor op die kontinentale bank reg rondom Suider-Afrika. Die syfer groei jaarliks soos nuwe spesies in die area ontdek word. Sestien persent van die spesies is endemies aan Suider-Afrika.

Slegs 5% van die spesies kom voor in die Atlantiese Oseaan maar dit is die pelagiese spesies soos sardyn, snoek en ansjovis wat die kern vorm van die Suid-Afrikaanse kommersiële visbedryf. Die spesies wat in die Indiese Oseaan voorkom is sportvis.[1]

Daar is ongeveer 160 varswater visspesies in Suider-Afrika en baie meer in die res van Afrika.[2] Spesies soos karp, baars en forel is nie inheems nie maar ingevoer vanaf ander lande en losgelaat in riviere in Suider-Afrika.

Asemhaling[wysig | wysig bron]

Visse verbruik suurstof soos alle diere en die meeste visse haal dit uit die water met hulle kieuwe. Die beskikbare konsentrasie van hierdie gas word egter beperk deur die parsiële druk in die atmosfeer (0,2 atm) en Henry se konstante. Ook die wind- en golfaksie aan die oppervlak en die fotosintese van die plante en die fitoplankton is belangrike faktore. [3] Die waarde van die Henry-konstante neem skielik af by hoër temperature. Daar is visse wat meestal in warm suurstofarme water leef wat spesiale organe het om suurstof uit die lug te haal.

Taksonomie[wysig | wysig bron]

Al die artikels onder visse onderskryf die taksonomie van ITIS,[4] die Integrated Taxonomic Information System ter wille van eenvormigheid.

Visse word geklassifiseer in die volgende hoofgroepe:

Hector se lanternvis, 'n Teleostei-vis
(1) borsvinne (gepaar), (2) bekkenvinne (gepaar), (3) dorsale vin,
(4) vetvin, (5) anale vin, (6) stertvin

Vinne van 'n vis[wysig | wysig bron]

Vinne vorm die mees kenmerkende eienskappe van 'n vis, saamgestel uit benerige groeisels of strale wat uitsteek uit die liggaam met vel wat hulle bedek en saam aansluit, hetsy op 'n gewebde manier, soos gesien by die meeste beenvisse, of soortgelyk aan 'n swemvin, soos gesien by haaie. Behalwe die stertvin, het visvinne geen direkte verband met die ruggraat nie, en word net deur spiere ondersteun. Hul hooffunksie is om visse te help swem.

Vinne kom op verskillende plekke aan die vis se liggaam voor en elkeen dien 'n ander doel, soos om die vis vorentoe te beweeg, te draai, in 'n regop posisie te hou of te stop. Die meeste vissoorte gebruik hul vinne om te swem, maar vlieënde visse gebruik selfs hulle borsvinne om te sweef.

Borsvinne Kopie van DSC00282.JPG Die gepaarde pektorale (bors)vinne is teenwoordig aan die borsdeel, gewoonlik net agter die operkulum, en is homoloog aan die voorbene van vierpotiges.
  • 'n Eienaardige funksie van die borsvinne, en hoogs ontwikkel by sommige vis, is die skepping van 'n dinamiese opheffingskrag wat 'n paar visse help, soos haaie in die handhawing van diepte en ook die vlieënde visse in staat stel om te sweef.
  • By sommige vissoorte is die borsvinne van hulp om te loop, veral die lob-agtige vinne van 'n paar seeduiwels en by die "mudskipper".
Bekkenvinne Barb gonio 080526 9681 ltn Pv.jpg Die gepaarde bekkenvinne of pelvisvinne word gewoonlik ventraal onder en agter die borsvinne aangetref. Hulle is homoloog aan die agterbene van vierpotiges. Die bekkenvinne help die vis om op of af in die water te beweeg, skerp te draai, of vinnig te stop.
Dorsale vin Aileron de requin.jpg
Dorsale vin van 'n haai
Dorsale vin van 'n Leuciscus cephalus

Dorsale vinne kom op die rug voor. 'n Vis kan tot drie dorsale vinne hê. Die dorsale vinne verhoed dat die vis omrol, en is ook van hulp om vinnig te draai of te stop.

Anale vin Barb gonio 080526 9660 ltn Af.jpg Die anale vin is op die ventrale oppervlak agter die anus geplaas. Hierdie vin word gebruik om te vis te stabiliseer tydens swem.
Vetvin Adipose fin 01.jpg
Vetvin van 'n forel
Die vetvin is 'n sagte, vlesige vin wat op die rug voorkom, agter die rugvin en net voor die stertvin. Dit is afwesig in baie visfamilies, maar word in die Salmonidae, Characidae en babers aangetref. Sy funksie bly 'n raaisel. Navorsing wat in 2014 gepubliseer is, dui daarop dat die vetvin herhaaldelik ontwikkel het in aparte stamlyne.[5]
Koudale vin
(stertvin)
PletwyRyb.svg

Barb gonio 080525 9610 ltn Cf.jpg
Die koudale vin is die stertvin (uit die Latyn cauda wat stert beteken), wat vir vorentoe-aandrywing gebruik word.

Definisies[wysig | wysig bron]

Die volgende terme word gebruik om visse en hul omgewing mee te beskryf:

  • Amfipode: klein skaaldiertjies met liggaam sydelings afgeplat en sonder 'n karapaks. Dien as voedsel vir visse.
  • Anale vin: 'n enkele vin agter die anus, net voor die stertvin.
  • Bekkenvinne: sit agter die borsvin onder die pens voor die anale vin en vorm 'n paar.
  • Detritus: dooie en verrottende plant- en diermateriaal.
  • Diadrome vissoorte: vissoorte wat tussen varswater en seewater migreer.
  • Dieplyf: die vis se lyf is hoër as wat hy lank is.
  • Dorsaal: op die rugkant of bokant van 'n vis.
  • Dorsale vin: vin of vinne op die rug van die vis.
  • Endemies: spesies beperk tot of inheems slegs tot 'n sekere gebied.
  • Estiveer: somerslaap
  • Hermafrodiet: tweeslagtigheid
  • Kieukamme: een of twee rye uitsteeksels op binnesy van kieuboog, dien om voedsel uit water te filtreer, ook kieuharke genoem.
  • Operkulum: dekselagtige struktuur wat die opening van sekere slakke seël en teen uitdroging beskerm; ook die kieudeksel by visse wat die kieusplete bedek en beskerm.
  • Pektorale vinne: borsvinne, sit direk bo of onder kieusplete agter die kop en vorm 'n paar.
  • Standvisse: visse wat nie migreer na ander gebiede vir teeldoeleindes nie.
  • Sylyn: lyne van die kop na die stert aan weerskante van die vis, min of meer in die middel van die lyf. Dit dien as 'n sintuig.[6]
  • Vetvin: 'n verdikte vin sonder strale wat op sommige visse agter die rugvin voorkom.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7
  2. First Field Guide to Fishes of Southern Africa. Rudy van der Elst. 1999. ISBN 978-1-86872-288-4
  3. Ruth Francis-Floyd Dissolved Oxygen for Fish Production, U. Florida (in en)”.
  4. http://www.itis.gov/
  5. Stewart, Thomas A. (2014). “The origins of adipose fins: an analysis of homoplasy and the serial homology of vertebrate appendages”. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 281 (1781): 20133120. DOI:10.1098/rspb.2013.3120.
  6. Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. ISBN 978-1-77009-215-0