Jacques Perk

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Jacques Perk (deur Herman van de Voort in de Betouw, 1879)

Jacques Fabrice Herman Perk (10 Junie 18591 November 1881) was 'n belangrike Nederlandse digter uit die laat-19de eeu. Hy is op 'n jeugdige ouderdom oorlede. Sy sonnettekrans getiteld Mathilde, wat deur Willem Kloos gepubliseer is, was die eerste belangrike teken van 'n hernuwing in die Nederlandse poësie wat teweeggebring sou word deur die kunstenaars wat weldra bekend sou staan as die Tachtigers. Perk se liriese gedigte oor die natuur, en veral sy sonnette, was beïnvloed deur Percy Bysshe Shelley en was van groot belang vir die Nederlandse digkuns.

Biografie[wysig | wysig bron]

Jeug en opvoeding[wysig | wysig bron]

Jacques Perk is in 'n prominente gesin gebore; hy was die seun van Marie Adrien Perk, 'n predikant in die Waalse kerk, (deel van die Nederduits Gereformeerde Kerk) asook 'n neef van Betsy Perk. Perk se vader het in Frans gepreek. Sy vader was 'n progressiewe indiwidu wat 'n groot belangstelling in die letterkunde gehad het. Perk het in 'n omgewing grootgeword wat in groter mate die Europese aristokrasie, as die Nederlandse bourgeoisie, weerspieël het.

Hierdie omgewing was bevorderlik vir die jong Jacques, wat op die ouderdom van ongeveer tien begin poësie skryf het. In 1872 het die gesin van Breda na Amsterdam verhuis, waar Perk die Hogere Burgerschool (HBS) bygewoon het. Hy het, onder die invloed van sy Nederlandse onderwyser Willem Doorenbos,[1] 'n belangstelling begin ontwikkel in die Renaissance ideaal van 'n uitgebreide, gebalanseerde opvoeding. Hy was teleurgesteld deur die intellektuele klimaat van die HBS, en het die skool in 1877 verlaat. Teen die volgende jaar het sy vader vir hom 'n pos by die Algemeen Handelsblad verkry, wat 'n belangrike liberale koerant was, waar hy vertalings en redigering van Frans stukke gedoen het. Hy het ook baie kort gedigte geskryf, waarvan die meeste gewy was aan die geliefde van sy jeug, Marie Champury, te wete die dogter van sy Franse onderwyser aan die HBS. Haar vader het egter geen vertroue in die verhouding gehad nie, en trouens ook nie Marie nie. Alhoewel sy gevlei was, was sy nie oorreed deur die jong digter se romantiese neigings nie, welke hy in poësie en in 'n vyf-bedryf toneelstuk getiteld Herman en Martha uitgedruk het.

Nadat Marie hom verwerp het, het Perk op onsuksesvolle wyse gepoog om by die Willem Barents pool-verkenningskip aan te sluit vir 'n ekspedisie na die poolgebied. Hy het die sonnette van Petrarch, Shakespeare, Goethe en Alphonse de Lamartine begin lees en noukeurig bestudeer. In hierdie tyd is een van sy gedigte vir die eerste keer in 'n maandblad, Jan ten Brink se Nederland, gepubliseer. Hy hom begin onttrek aan die geloof van sy vader, meer buitensporig begin aantrek, en nagte deurgebring waartydens hy die lewe saam met sy vriende, insluitend die latere skrywer en sosialis Frank van der Goes, bespreek het. Hy was op die tydstip reeds deur die Handelsblad ontslaan.

Mathilde, Kloos, en poësie[wysig | wysig bron]

Jacques Perk

In 1879 het hy 'n jong Franssprekende vrou, Mathilde Thomas, ontmoet terwyl hy op 'n gesinsvakansie in die Belgiese Ardennes was (hy het dalk vir Oscar Wilde daar ontmoet, hoewel daar geen afdoende bewyse daarvoor bestaan nie). In die pittoreske omgewing van rotse, kasteelruïnes, bome en berge, het die twee gesinne vyf dae saam deurgebring. Toe hulle afskeid geneem het in La Roche-en-Ardenne, [2] het Perk aan Mathilde en sy susters 'n afskeidsgedig gegee wat geïnspireer was deur Alphonse de Lamartine. Perk se bewondering het in liefde verander. Dit het hom op sy beurt die inspirasie gegee om Mathilde in verskuns te herskep, en die resultaat was 'n sonnettekrans wat uit meer as honderd gedigte bestaan het en wat hy beoog het om te publiseer as Mathilde, een sonnettenkrans. Hy het gedeeltes hiervan uitgestuur na literêre tydskrifte, insluitende Carel Vosmaer se Spectator en Ten Brink se Nederland, maar geen dele daarvan is gepubliseer nie; sy moderne liriek en sterk individuele gevoel was nie waarna die tradisionele literêre kritici gesoek het nie.

In 1880 het hy begin studeer aan die regskool in Amsterdam, maar in die tyd kennis gemaak die jong digter Willem Kloos, met wie hy 'n intieme vriendskap ontwikkel het. Vier van sy Mathilde sonnette is in Vosmaer se literêre tydskrif Spectator gepubliseer, en 'n paar weke later is nog vyf in Nederland gepubliseer. Perk het die regskool as 'n noodsaaklike euwel beskou; d.i. slegs 'n manier om 'n bestaan te maak; hy het meer belanggestel in die filosofie - en letterkundeklasse. Sy vriendskap met Kloos het daartoe gelei dat hy 'n sonnet-siklus, Verzen aan een vriend, geskryf het. Kloos, wat baie harder aan sy gedigte moes werk, maar dieselfde probleme as Perk ondervind het met betrekking tot die publikasie daarvan, was diep beïndruk, selfs terwyl hy Perk se poësie gekritiseer het en met sy toestemming sy werk geredigeer het.

Perk het in 1880 saam met Kloos na Brussel gereis en daarna na La Roche, waar hy 'n jaar tevore vyf hartstogtelike dae saam met Mathilde deurgebring het. Alhoewel sy suster Dora 'n aktiewe briefwisseling met Mathilde onderhou het, het Jacques geen benodigdheid gevoel om weer die ware Mathilde te sien nie, synde dat die meer romantiese uitbeelding van haar in sy poësie haar plek ingeneem het. Toe hy teruggekeer het, het Vosmaer hom gevra om vir die Spectator te werk, wat die skryf van literêre kritiek ingesluit het. Hy het hierna die meesterlike gedig De schim van P.C. Hooft ter geleentheid van die 300ste viering van P.C. Hooft se geboorte geskryf.

Finale jaar, Joanna[wysig | wysig bron]

Perk se graf by die De Nieuwe Ooster

In 1881, terwyl hy voorberei het op die huwelik van sy suster, het Perk die bruidegom se suster, Joanna Blancke, ontmoet en passievolle briewe aan haar begin rig. Hy het 'n poging aangewend om sy Mathilde-siklus - met haar in die hoofposisie - te herskep, maar sy het egter al sy aandag begin opeis. Hy het ook sy vriendskap met Kloos beëindig. Joanna was verloof aan 'n ander man, en terwyl sy daardie verlowing verbreek het, het sy in haar eensaamheid bewys dat sy vir hom ontoeganklik was. Hy het probeer om die gaping tussen hulle te oorbrug deur te skryf en in die hoop om haar op die manier te oortuig. Hy het teen die einde van 1881 'n siklus getiteld Eene helle- en hemelvaart gepubliseer wat 'n aantal sonnette uit die Mathilde -siklus ingesluit het wat vir Joanna herskryf is. Sy gedig "Iris", wat deur Shelley beinvloed is is kort voor sy dood gepubliseer. Die gedig is aan aan Joanna gewy. Die slotlyne daarvan spreek van eensaamheid, begeerte en dood. Joanna se reaksie op Perk se uitings van sy gevoelens vir haar is nie bekend nie. Aan die einde van September het Perk ongesteld geword nadat hy op die Amstelrivier geroei het. Hy het koors opgedoen. Intussen was sy letterkundige prestige aan't toeneem: Joseph Alberdingk Thijm en Vosmaer het sy werk geloof; laasgenoemde het sover gegaan as om hom met Dante Alighieri te vergelyk.

Dit het egter weldra duidelik geword dat Perk slegs 'n paar weke gehad het om te leef, weens 'n abses op een van sy longe wat hom vantevore moeilikheid gegee het. Hy het op Sondag 30 Oktober van sy familie afskeid geneem. Hy is op 1 November oorlede. Hy is op 5 November by die Oude Oosterbegraafplaats in Amsterdam begrawe, maar in 1900 by die Nieuwe Oosterbegraafplaats herbegrawe. Sy graf is 'n Ryksmonument.

Postuum publikasies[wysig | wysig bron]

Perk se Gedichten is na sy afsterwe deur Vosmaer en Kloos gepubliseer (wat die volgorde van die gedigte beduidend verander het en verskeie redaksionele veranderings aangebring het). Die inleiding, geskryf deur Kloos, sou 'n grondliggende manifes van die Tachtigers word.

Primêre bibliografie[wysig | wysig bron]

  • 1881 De schim van P.C. Hooft. In: De Nederlandsche Spectator, 26 Maart 1881. Den Haag, Nijhoff.
  • 1881 Eene Helle- en Hemelvaart. in: De Nederlandsche Spectator, 3 September 1881. Den Haag, Nijhoff.
  • 1881 Iris. In: De Tijdspiegel van Oktober 1881. Amsterdam, Veen.
  • 1882 Gedichten. Met een Voorrede van mr. Carel Vosmaer, en een inleiding van Willem Kloos. Sneek, Pijttersen.
  • 1894 Nagelaten verzen van Jacques Perk, uitgegeven door Willem Kloos. in: De Nieuwe Gids, jaargang 9. Amsterdam, Versluys.
  • 1941 Jacques Perks Mathilde-krans, naar de handschriften volledig uitgegeven door G. Stuiveling, drie dele (wetenskaplike uitgawe). Den Haag, Boucher.
  • 1957 Verzamelde gedichten, naar de handschriften uitgegeven door Garmt Stuiveling. Amsterdam, Arbeiderspers.

Biografie[wysig | wysig bron]

  • Perk, Betsy (1902). Jacques Perk, geschetst voor 't Jong Nederland der XXe Eeuw, met onuitgegeven Prozastukken, Gedichten en Portretten van den Dichter. Amsterdam, S.L. van Looy.
  • Stuiveling, G. (1939). Een dichter verliefd. Brieven van Jacques Perk aan Joanna Blancke, uitgegeven en ingeleid door G. Stuiveling, Den Haag, Leopold.
  • Stuiveling, G. (1957). Het korte leven van Jacques Perk. Amsterdam, Querido.
  • Hoorweg, C. (2014). Van Mathilde tot Mei. De dichters van 1880 en de vriendschapssonnetten van Jacques Perk en Willem Kloos Baarn, Prominent. ISBN 978-90-79272-38-9

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Vir sy invloed op die Tagtigers, sien Corrado Hoorweg: Florilegium - Een humanistische stroming in de Nederlandse dichtkunst sinds 1880 (Baarn, 2014), pp 17ff.
  2. Die ligging beskik oor 'n gedenkteken vir sy vader, Marie Adrien Perk.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]