Kolorektale kanker

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kolorektale kanker
Klassifikasie en eksterne bronne
Diagram van die laer maagdermkanaal.
Diagram van die laer maagdermkanaal.
ICD-10 C18-C20/C21
ICD-9 153.0-154.1
OMIM 114500
DiseasesDB 2975
MedlinePlus   000262
eMedicine med/413med/1994 ped/3037
Star of life caution.svg Mediese waarskuwing

Kolorektale kanker (ook bekend as kolon-, rektale of dikdermkanker) is ’n kanker in die dikderm of rektum (dele van die kolon).[1] Dit ontstaan weens die abnormale groei van selle wat die vermoë het om na ander dele van die liggaam te versprei.[2] Tekens en simptome sluit in bloeding in die stoelgang, ’n verandering in toiletgewoontes, gewigsverlies en ’n langdurige gevoel van moegheid.[3]

In Suid-Afrika kry een uit elke 97 mans en een uit elke 162 vroue kolonkanker, volgens die Kankervereniging van Suid-Afrika (Kansa). Kolonkanker is een van die vyf algemeenste kankers onder mans sowel as vroue wêreldwyd, en in Suid-Afrika word minstens 2 500 nuwe gevalle jaarliks aangemeld.[4]

Tekens en simptome[wysig | wysig bron]

Die ligging en voorkoms van twee soorte kolorektale gewasse.

Die tekens en simptome van kolorektale kanker hang af van die ligging van die gewas in die ingewande en of dit na ander dele van die liggaam versprei het. Die algemene simptome is verergerende hardlywigheid, bloed in die ontlasting, kleiner stoele, ’n gebrek aan eetlus, gewigsverlies, en naarheid en vomering in mense ouer as 50 jaar.[5]

Terwyl rektale bloeding hoërisikofaktore in mense ouer as 50 is,[6] is ander algemene simptome onder meer gewigsverlies en ’n verandering in toiletgewoontes, veral as dit gepaardgaan met bloeding.[6][7]

Oorsake en diagnose[wysig | wysig bron]

Genetiese afwykings kom net in ’n klein deel van die bevolking voor; baie rooi- en geprosesseerde vleis en min vesel is belangriker faktore.[4] Ander siektes soos ’n ontsteekte ingewande, onder meer Crohn-siekte en colitis ulcerosa, kan die risiko van kolorektale kanker verhoog.[8] Die siekte begin gewoonlik as ’n kwaadaardige gewas, dikwels in die vorm van ’n poliep wat mettertyd kankeragtig raak.[8]

Ander risikofaktore sluit in leefstyl, ouderdom, geslag, alkohol, rook en ’n gebrek aan oefening.[9] Laasgenoemde word verbind met sowat 10% van gevalle.[10] Ook ’n familiegeskiedenis van kolonkanker en poliepe, die aanwesigheid van poliepe, ras, blootstelling aan bestraling en selfs diabetes en oorgewig kan die risiko verhoog.[8][11]

Die drink van minstens vyf glase water per dag word verbind met ’n afname in die risiko van kolorektale kanker en poliepe.[12]

Voorkoming[wysig | wysig bron]

Die meeste gevalle van kolorektale kanker kan voorkom word met gereelde toetse en leefstylveranderings.[13][14] Kolonkanker kan byvoorbeeld opgespoor word deur ’n biopsie te kry tydens ’n kolonoskopie of sigmoïdoskopie.[3]

Leefstyl[wysig | wysig bron]

Huidige aanbevelings vir eetgewoontes sluit in ’n groter inname van volgraan, vrugte en groente, asook ’n kleiner inname van rooivleis.[15][16] Die bewyse wat vesel, vrugte en groente betref, is egter nie omvattend nie.[16]

Oefening word verbind met ’n klein afname in die voorkoms van kolon-, maar nie rektale kanker nie.[17][18] Om vir lang rukke te sit, word verbind met ’n hoër risiko vir kolonkanker.

Medikasie[wysig | wysig bron]

Dit lyk of aspirien en celecoxib die risiko vir kolorektale kanker verklein by mense met ’n hoë risiko.[19] Dit word egter nie aanbeveel vir mense met ’n lae risiko nie.[20]

Toetse[wysig | wysig bron]

’n Kolonoskopie word uitgevoer.

Aangesien meer as 80% van gevalle die gevolg is van poliepe, is kankertoetse belangrik – nie net vir vroeë opsporing nie, maar ook vir voorkoming.[21] Met ’n beeldvormende mediese ondersoek kan vasgestel word of die siekte versprei het.[1] Sulke ondersoeke word aanbeveel vir enigiemand tussen 50 en 75 jaar.[22] Tydens ’n kolonoskopie kan klein poliepe verwyder word. Met groot poliepe kan ’n biopsie gedoen word om te bepaal of dit kankeragtig is.

Die Kankervereniging van Suid-Afrika (Kansa) beveel aan dat enigiemand van die ouderdom van 50 af elke 10 jaar ’n kolontoets soos ’n kolonoskopie ondergaan.[23] Ander metodes om kolonprobleme op te spoor sluit in:

  • Sigmoïdoskopie (vyfjaarliks)
  • Fekale okkultbloedtoetse (jaarliks)
  • Fekale immunochemiese toetse (jaarliks)
  • DNS-toets van stoelgang (driejaarliks)

Behandeling en prognose[wysig | wysig bron]

Die behandeling van kolorektale kanker kan ’n kombinasie insluit van chirurgie, bestraling en chemoterapie.[1] Kankers in die wande van die kolon kan met chirurgie behandel word, terwyl kankers wat versprei het, gewoonlik nie geneeslik is nie, en dan word daar gekonsentreer op die verbetering van die lewensgehalte en simptome.[1] In Amerika is die vyfjaaroorlewingstempo sowat 65%.[24] Dit hang egter af van hoe ver die kanker gevorder het, of dit chirurgies verwyder kan word en die pasiënt se algemene gesondheid.[3]

Kolorektale kanker is wêreldwyd die derde algemeenste soort kanker – dit maak sowat 10% van alle kankergevalle uit.[25] In 2012 was daar 1,4 miljoen nuwe gevalle en 694 000 sterfgevalle weens die siekte.[25] Dit is meer algemeen in ontwikkelde lande, waar meer as 65% van gevalle aangetref word.[8] Dit kom algemener by mans voor as by vroue.[8]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 "Colon Cancer Treatment (PDQ®)". NCI. 2014-05-12. Verkry op 29 Junie 2014. 
  2. "Defining Cancer". National Cancer Institute. Verkry op 10 Junie 2014. 
  3. 3,0 3,1 3,2 "General Information About Colon Cancer". NCI. 2014-05-12. Verkry op 29 Junie 2014. 
  4. 4,0 4,1 Kolonkanker: ken die gevaartekens, Health24
  5. al., edited by Tadataka Yamada ; associate editors, David H. Alpers ... et (2008). Principles of clinical gastroenterology. Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell. p. 381. ISBN 978-1-4051-6910-3. 
  6. 6,0 6,1 Astin M, Griffin, T, Neal, RD, Rose, P, Hamilton, W (Mei 2011). “The diagnostic value of symptoms for colorectal cancer in primary care: a systematic review”. The British journal of general practice : the journal of the Royal College of General Practitioners 61 (586): 231–43. doi:10.3399/bjgp11X572427.
  7. Adelstein B.A., Macaskill P., Chan S.F., Katelaris P.H., Irwig L. (2011). “Most bowel cancer symptoms do not indicate colorectal cancer and polyps: a systematic review”. BMC gastroenterology 11. doi:10.1186/1471-230X-11-65.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 (2014) World Cancer Report 2014. World Health Organization. p. Chapter 5.5. ISBN 9283204298. 
  9. Watson A.J., Collins P.D. (2011). “Colon cancer: a civilization disorder”. Digestive diseases (Basel, Switzerland) 29 (2): 222–8. doi:10.1159/000323926.
  10. Lee, I-Min (1 Julie 2012). “Effect of physical inactivity on major non-communicable diseases worldwide: an analysis of burden of disease and life expectancy”. The Lancet 380 (9838): 219–29. doi:10.1016/S0140-6736(12)61031-9.
  11. "Colorectal Cancer Prevention (PDQ®)". National Cancer Institute. 2014-02-27. Verkry op 29 Junie 2014. 
  12. (November 2002) “"Drink at least eight glasses of water a day." Really? Is there scientific evidence for "8 x 8"?”. American journal of physiology. Regulatory, integrative and comparative physiology 283 (5): R993-1004. doi:10.1152/ajpregu.00365.2002.
  13. Searke, David (2006). Cancer Epidemiology and Prevention, 3, Oxford University Press. p. 809. ISBN 9780199747979. 
  14. Rennert, Gad (2007). Cancer Prevention. Springer. p. 179. ISBN 9783540376965. 
  15. Campos F.G., Logullo Waitzberg A.G., Kiss D.R., Waitzberg D.L., Habr-Gama A., Gama-Rodrigues J. (Januarie 2005). “Diet and colorectal cancer: current evidence for etiology and prevention”. Nutricion hospitalaria : organo oficial de la Sociedad Espanola de Nutricion Parenteral y Enteral 20 (1): 18–25.
  16. 16,0 16,1 Doyle V.C., Logullo Waitzberg A.G., Kiss D.R., Waitzberg D.L., Habr-Gama A., Gama-Rodrigues, J. (Mei 2007). “Nutrition and colorectal cancer risk: a literature review”. Gastroenterology nursing : the official journal of the Society of Gastroenterology Nurses and Associates 30 (3): 178–82; quiz 182–3. doi:10.1097/01.SGA.0000278165.05435.c0.
  17. Harriss D.J., Atkinson G., Batterham A., George K., Cable N.T., Reilly T., Haboubi N., Renehan A.G., Colorectal Cancer, Lifestyle, Exercise And Research, Group (September 2009). “Lifestyle factors and colorectal cancer risk (2): a systematic review and meta-analysis of associations with leisure-time physical activity”. Colorectal disease : the official journal of the Association of Coloproctology of Great Britain and Ireland 11 (7): 689–701. doi:10.1111/j.1463-1318.2009.01767.x.
  18. Robsahm T.E., Aagnes B., Hjartåker A., Langseth H., Bray F.I., Larsen I.K. (November 2013). “Body mass index, physical activity, and colorectal cancer by anatomical subsites: A systematic review and meta-analysis of cohort studies.”. Eur. J. Cancer Prev. 22 (6): 492–505. doi:10.1097/CEJ.0b013e328360f434.
  19. Cooper K., Squires H., Carroll C., Papaioannou D., Booth A., Logan R.F., Maguire C., Hind D., Tappenden P. (Junie 2010). “Chemoprevention of colorectal cancer: systematic review and economic evaluation”. Health technology assessment (Winchester, Engeland) 14 (32): 1–206. doi:10.3310/hta14320.
  20. Agency for Healthcare Research and Quality. "Aspirin or Nonsteroidal Anti-inflammatory Drugs for the Primary Prevention of Colorectal Cancer". United States Department of Health & Human Services. 2010/2011 
  21. (2 April 2014) “What Can I Do to Reduce My Risk of Colorectal Cancer?”.
  22. "Screening for Colorectal Cancer". U.S. Preventive Services Task Force. Oktober 2008. Verkry op 29 Junie 2014. 
  23. Kansa: Kolorektale Kanker
  24. "SEER Stat Fact Sheets: Colon and Rectum Cancer". NCI. Verkry op 18 Junie 2014. 
  25. 25,0 25,1 (2014) World Cancer Report 2014. World Health Organization. p. Chapter 1.1. ISBN 9283204298. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]