Leif Erikson

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Leif Erikson
Geboreomstreeks 970
Yslandse Gemenebes
Sterfomstreeks 1020
NasionaliteitNoors: Yslands
BeroepOntdekkingsreisiger
EggenootThorgunna (omstreeks 999)
KindersThorgils, Thorkell
'n Standbeeld van Leif Eriksson

Leif Erikson, Leiv Eiriksson of Leif Ericson (Die patroniem word op verskeie maniere geangliseer in die Verenigde State; volgens een bron is Leif Ericson die spelling wat die algemeenste op die ooskus van die Verenigde State voorkom, terwyl Leif Erikson die algemeenste voorkom op die weskus.[1] Erikson word algemeen gebruik en erken deur andere.[2][3][4][5] Yslands: Leifur Eiríksson; Noorweegs: Leiv Eiriksson) (omstreeks 970 - 1020) was 'n Noorse Wikingontdekkingsreisiger van die Gemenebes van Ysland.[6] Daar word gedink dat hy die eerste bekende Europeër was wat Noord-Amerika bereik het (uitgesluit Groenland), byna 'n halwe millennium voor Christopher Columbus.[7][8] Volgens die sages van die Yslanders het hy 'n Noorse nedersetting by Vinland gestig, wat gewoonlik geïnterpreteer word as die kusgebied van Noord-Amerika. Daar bestaan egter voortgesette spekulasie dat die nedersetting wat deur Leif en sy bemanning gestig is ooreenkom met die oorblyfsels van 'n Noorse nedersetting wat in Newfoundland, Kanada gevind is, en wat bekendstaan as L'Anse aux Meadows en omstreeks 1000 N.C. bewoon is. Latere argeologiese bewysmateriaal wil dit egter hê dat Vinland die areas rondom die Golf van St. Lawrence kon wees, en dat die L'Anse aux Meadows terrein 'n plek was waar herstelwerk aan skepe gedoen is.

Leif was die seun van Erik die Rooie, die stigter van die eerste Noorse nedersetting in Groenland, en van Thjodhild (Þjóðhildur). Beide sy ouers was van Noorweegse oorsprong. Die ligging van sy rusplek is onbekend,[9] maar daar word aangeneem dat hy gebore is in Ysland, wat destyds gekoloniseer is deur Noormanne wat hoofsaaklik van Noorweë afkomstig was.[6][10][11] Hy het grootgeword op die familielandgoed Brattahlíð in die Oostelike Nedersetting in Groenland. Leif het sover bekend is twee seuns gehad: Thorgils, gebore as die seun van 'n adellike vrou genaamd Thorgunna in die Hebrides; en Thorkell, wat hom opgevolg het as hoofman van die Groenlandse nedersetting.

Die ontdekking van Vinland[wysig | wysig bron]

Leif Eriksson Ontdek Amerika deur Hans Dahl (1849-1937)
Die woorde Leifr hinn heppni, "Leif die Gelukkige", uitgeskryf in die vroeë 14de eeuse Hauksbók, die ouste manuskrip van Eiríks saga rauða
Moderne herskepping van die Noorse nedersetting by L'Anse aux Meadows. Die nedersetting is oorspronklik in 1000 n.C. ingeneem, en is in 1968 deur UNESCO gelys as 'n Wêrelderfenisgebied

Leif en sy bemanning het in 999 van Groenland na Noorweë gereis. Hulle is deur sterk winde van koers af geblaas na die Hebrides, en het vir 'n groot gedeelte van die somer aangebly. Hy het weldra in Noorweë aangekom en 'n trawant van Koning Olaf Tryggvason geword. Hy bekeer hom ook tot die Christendom en word opdrag gegee om die godsdiens aan Groenland bekend te stel.[12] Daar word gedink dat beide die Sage van Erik die Rooie en die Sage van die Groenlanders omstreeks 1200 geskryf is,[13] en dit bevat verskillende weergawes van die reise na Vinland. [14][15] Die enigste twee bekende streng historiese vermeldings van Vinland word gevind in die werk van Adam van Bremen (omstreeks 1075) en in die Íslendingabók (Afrikaans: "Die Boek van Yslanders") wat omstreeks 1122 saamgestel is deur Ari Þorgilsson ("Ari die Wyse"). [16] Ingevolge die Sage van Erik die Rooie het Leif blykbaar vir die eerste keer Vinland gesien nadat hy van koers af geblaas is op weg na Groenland om die Christendom daar bekend te stel.[12]

Volgens 'n letterlike interpretasie van Einar Haugen se vertaling van die twee sages in die boek Skeepvaart na Vinland, was Leif nie die eerste Europeër wat Amerika ontdek het nie: hy het die verhaal gehoor van die handelaar Bjarni Herjólfsson, wat beweer het dat hy land wes van Groenland gesien het nadat hy van koers af geblaas is. Daar word egter gespekuleer dat Bjarni waarskynlik nooit daar aangeland het nie. Later, toe hy van Noorweë na Groenland reis, was Leif ook van koers af geblaas, na 'n land wat hy nie verwag het om te sien nie, en waar hy "gesaaide koringlande en wingerdstokke" gevind het. Daarna het hy twee mans wat in hierdie land skipbreuk gely het gered en teruggegaan na Groenland om die mense daar te kersten. [17] Gevolglik, indien die weergawe vertrou kan word, was Bjarni Herjólfsson die eerste Europeër wat Amerika anderkant Groenland gesien het, en was die twee naamlose skipbreukelinge die eerste mense bekend aan Europeërs om daar voet aan wal te sit.

Leif het daarna vir Bjarni genader, sy skip gekoop, 'n bemanning van vyf-en-dertig man bymekaargemaak, en 'n ekspedisie onderneem na die land wat Bjarni beskryf het. [18] Sy vader Erik sou by hom aansluit, maar het onttrek nadat hy oppad na die skip van sy perd afgeval het, welke voorval hy as 'n slegte voorteken vertolk het. [19] Leif het aanvanklik beland op 'n rotsagtige en verlate plek wat hy Helluland genoem het (Plat-Rots Land; moontlik die hedendaagse Baffin Island).[20] Nadat hy verder op die see uitgegaan het, het hy die tweede keer aangeland op 'n beboste plek wat hy Markland genoem het (Woudland; moontlik naby Cape Porcupine, Labrador). [20] Na 'n verdere twee dae op see beland hy op 'n eiland in die noorde (moontlik Belle Isle (Newfoundland en Labrador) ), waarna hy teruggekeer het na die vasteland.[20] Hulle het wes hiervan gevaar en in 'n groen gebied met 'n sagte klimaat met volop voorrade salm beland. Toe die winter naderkom, het hy besluit om daar te kampeer en geselskappe uitgestuur om die land te verken. [20] Tydens een van hierdie verkenningstogte het Tyrker die ontdekking gemaak dat die land vol wingerde en druiwe is. Leif noem die land dus Vinland (Wynland). [20][21] Daar het hy en sy bemanning 'n klein nedersetting gebou wat deur latere besoekers uit Groenland Leifsbudir (Leif's Booths) genoem is. Nadat hy in Vinland oorwinter het, het Leif in die lente teruggekeer na Groenland met 'n vrag druiwe en hout. [18][22] Op die terugvaart het hy 'n Yslandse drenkeling en sy bemanning gered, wat aan hom die bynaam "Leif die Gelukkige" besorg het. [23]

Navorsing in die vroeë 1960's deur die Noorse ontdekkingsreisiger Helge Ingstad en sy vrou, die argeoloog Anne Stine Ingstad, het 'n Noorse nedersetting geïdentifiseer [24] wat geleë is aan die noordpunt van Newfoundland. Daar word gepostuleer dat hierdie nedersetting, bekend as L'Anse aux Meadows, Leifsbúðir is. Die Ingstads het getoon dat Noormanne Amerika ongeveer 500 jaar voor Christopher Columbus bereik het.[25][26] Latere argeologiese getuienis dui daarop dat Vinland moontlik die gebiede rondom die Golf van St. Lawrence was en dat die L'Anse aux Meadows-terrein 'n skeepsherstel-stasie en 'n uitgangspunt vir reise daarheen was. Dit weerspreek nie noodwendig die identifisering van L'Anse aux Meadows met Leifsbúðir nie, [26][27] aangesien dit wil voorkom asof die twee sages Vinland beskryf as 'n wyer streek wat verskeie nedersettings insluit. In die Sage van Erik die Rooie word twee ander nedersettings in Vinland genoem: 'n nedersetting genaamd Straumfjǫrðr, wat buite Kjalarnes en die Wonderstrands gelê het, en een genaamd Hóp, wat selfs verder suid geleë was. [28]

Erfenis[wysig | wysig bron]

Noorse en Middeleeuse Europa[wysig | wysig bron]

Discovery of America, 'n posseël uit die Faroëreilande wat beide Leif Erikson en Christopher Columbus herdenk.

Leif se suksesvolle ekspedisie in Vinland het ander Noormanne aangemoedig om ook die reis te onderneem. Die eerste oënskynlike kontak tussen die Noormanne en die inheemse bevolking, wat die Noormanne later skrælingjar genoem het, is deur sy broer Thorvald gemaak en het tot vyandelikhede gelei. Tog was daar uiteindelik geen permanente Noorse nedersettings in Vinland nie, hoewel sporadiese reise na Markland vir voedsel, hout en handel moontlik eeue lank geduur het. [29][30] Die toevallige verwysings na hierdie gebiede kan suggereer dat die ontdekking daarvan nie deur tydgenote as besonders betekenisvol beskou is nie, of dat dit aanvaar is dat dit openbare kennis was, of albei. [16] Kennis van die Vinland-reise het oor Middeleeuse Europa versprei; skrywers het melding gemaak van afgeleë lande in die weste, en veral die Middeleeuse kroniekskrywer Adam van Bremen maak direk melding van Vinland (omstreeks 1075), op grond van verslae van die Dene. Adam maak melding van Vinland (Wynland) in Hoofstuk 39 van Boek IV van sy Gesta: Daarbenewens het Sweyn II van Denemarke (Sweyn Estridsson), die koning van Denemarke (regeer 1047–1076), 'n verdere eiland in hierdie oseaan benoem, welke eiland deur verskeie mense ontdek is, en wat ook "Vinland" genoem is omdat wingerdstokke wild daar gegroei het en die beste wyn voortgebring het.

Daar is al gepostuleer dat kennis en verhale oor Vinland in die 15de eeu in Europese hawens wyd bekend was, en dat Christopher Columbus, wat in 'n brief beweer het dat hy Ysland in 1477 besoek het, op die verhale afgekom het.

Galery van kuns en beeldhouwerk[wysig | wysig bron]

In fiksie[wysig | wysig bron]

Die karakter Leif Ericson verskyn in hierdie manga verwerking van die Vinland sages.
  • Erikson is die hoofkarakter in die 1928 rolprent The Viking.[32]
  • Leif is een van die hoofkarakters in Makoto Yukimura se manga, Vinland Saga.[33]
  • Leif Ericson is die hoofkarakter in die geskiedkundige roman vir jongmense getiteld Vinland the Good. Die outeur is Henry Treece, en dit is geïllustreer deur William Stobbs. Dit is 'n relaas van die ontdekkingsreise uit die Wiking Era wat merendeels gebaseer is op die Groenlandse sage.[34]
  • An Old Captivity is 'n roman wat 'n droom bevat waarin 'n karakter genaamd Leif Ericson verskyn. Dit is geskryf deur Nevil Shute en in 1940 gepubliseer.[35]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Leander, Kristine (2008). Norwegian Seattle. Arcadia Publishing. p. 63. ISBN 978-0-7385-5960-5.
  2. "Turning over a new Leif". Leif Erikson International Foundation. Besoek op 23 Maart 2014.
  3. Leif Erikson Issue. Smithsonian Institution. Besoek op 23 Maart 2014.
  4. "History". Sons of Norway. Besoek op 23 March 2014.
  5. Norwegian-American Studies, Volumes 1–3. Norwegian-American Historical Association. 1926.
  6. 6,0 6,1 Sverrir Jakobsson (14 Julie 2001). "Vísindavefurinn: Var Leifur Eiríksson ekki Grænlendingur sem átti rætur að rekja til Íslands og Noregs?" [Was Leif Eiriksson not a Greenlander who had roots in Iceland and Norway?] (in Icelandic). Visindavefur.hi.is. Besoek op 16 Februarie 2010.AS1-onderhoud: Onbekende taal (link)
  7. "Leif Erikson (11th century)". BBC. Besoek op 20 November 2011.
  8. "Why Do We Celebrate Columbus Day and Not Leif Erikson Day?". National Geographic. 11 Oktober 2015. Besoek op 12 Oktober 2015.
  9. Leiv Eriksson, Norsk biografisk leksikon
  10. Leif Eriksson – Encyclopædia Britannica, Inc., 2012. Geraadpleeg op 11 April 2012.
  11. books.google.is
  12. 12,0 12,1 Somerville & McDonald, 2010, pp. 419–420.
  13. Lindkvist, Thomas (2003). "Early political organisation". In Helle, Knut (red.). The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520. Cambridge University Press. p. 212. ISBN 978-0-521-47299-9.
  14. Somerville & McDonald, 2010, p. 350.
  15. Short, 2010, p. 203.
  16. 16,0 16,1 "Vinland History". National Museum of Natural History. Smithsonian Institution. Besoek op 23 November 2011.
  17. archive.org
  18. 18,0 18,1 Short, 2010, pp. 203–204.
  19. Somerville & McDonald, 2010, p. 352.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Wernick, Robert (1979). The Vikings. Alexandria, VA: Time-Life Books. pp. 149–151. ISBN 0-8094-2709-5.
  21. Kudeba, N. (19 April 2014). Hoofstuk 5 - Noorse ontdekkingsreisigers van Erik die Rooie tot Leif Erikson - Kanadese ontdekkingsreisigers. Uit The History of Canada: "Archived copy". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Mei 2014. Besoek op 2014-04-22.AS1-onderhoud: "Argiefkopie" as titel (link)
  22. Somerville & McDonald, 2010, pp. 352–354.
  23. Somerville & McDonald, 2010, p. 354.
  24. "L'Anse aux Meadows". L'Anse aux Meadows National Historic Site of Canada. Parks Canada. 2018. Besoek op 2018-12-21. Here [L'Anse aux Meadows] Norse expeditions sailed from Greenland, building a small encampment of timber-and-sod buildings …
  25. "Helge Ingstad". The Telegraph. 30 Maart 2001. Besoek op 20 November 2011.
  26. 26,0 26,1 Short, 2010, p. 207.
  27. "Vinland Archeology". National Museum of Natural History. Smithsonian Institution. Besoek op 21 November 2011.
  28. "Vinland Sagas". National Museum of Natural History. Smithsonian Institution. Besoek op 21 November 2011.
  29. Schledermann, Peter. (1996). Voices in Stone. A Personal Journey into the Arctic Past. Komatik Series no. 5. Calgary: The Arctic Institute of North America and the University of Calgary.
  30. Sutherland, Patricia. (2000). "The Norse and Native Norse Americans". In William W. Fitzhugh and Elisabeth I. Ward, eds., Vikings: The North Atlantic Saga, pp. 238–247. Washington, DC: The Smithsonian Institution.
  31. "Leif Erikson statue". alamy. Besoek op 13 Julie 2020.
  32. Hall, Mordaunt (29 November 1928). "A Picture in Colors". The New York Times. New York Stad: The New York Times Company. Besoek op 30 November 2019.
  33. Harris, Will. "Amazon's Vinland Saga Anime Is a Classic Anime in the Making". IGN Southeast Asia. Besoek op 22 Augustus 2020.
  34. William Stobbs, Henry Treece. "Vinland the Good". childrensbookshop.com. Puffin. Besoek op 23 Augustus 2020.
  35. Shute, Nevil. "An Old Captivity". fadedpage.com. William Morrow & Company. Besoek op 23 Augustus 2020.

Bronne[wysig | wysig bron]