Plantluis

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Plantluis
Tydperk: Perm–tans
298–0 m. jaar gelede
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Arthropoda
Klas: Insecta
Orde: Hemiptera
Suborde: Sternorrhyncha
Superfamilie: Aphidoidea
Familie: Aphididae

Plantluise is klein sapdrinkende insekte en lede van die familie Aphididae.[1] Hulle is van die vernietigendste plae op plante in gematigde streke.[1] Die skade wat hulle aanrig, het hulle wêreldwyd die vyande van boere en tuiniers gemaak, hoewel hulle uit ’n dierkundige oogpunt ’n hoogs suksesvolle groep organismes is.[2]

Sowat 4 400 spesies kom voor.[3] Van hulle is sowat 250 spesies ’n ernstige plaag vir landbou en bosbou en ’n las vir tuiniers. Hulle wissel in lengte van 1 tot 10 mm.

Hul natuurlike vyande sluit in lieweheersbesies en sekere soorte larwes, perdebye en spinnekopppe.

Eienskappe[wysig | wysig bron]

Die lewensfases van ’n plantluis.

Plantluise kom wêreldwyd voor, maar minder in die trope. Hulle kan oor groot afstande migreer en word meestal deur die wind gedra.

Die meeste plantluise het sagte lywe wat groen, swart, bruin, pienk of kleurloos kan wees. Hulle het voelers met tot ses segmente,[1] lang, dun pote en ’n stertagtige uitsteeksel aan hul agterlyf.[4] Hulle drink plantsap deur suigende monddele bekend as stilette.[5]

Plantluise kom meestal net op een soort plant voor. Hulle drink die sap van bladweefselvate in plante. Nadat die vaat stukkend gebyt is, spuit die sap, wat onder hoë druk is, in die plantluis se voedselkanaal in.

Simbiose[wysig | wysig bron]

’n Mier sien om na plantluise.

Sommige spesies miere "boer" met plantluise. Hulle beskerm hulle teen hul aanvallers en eet die heuningdou wat die plantluise afskei. Die miere "melk" die plantluise deur hulle met hul voelers te streel.[6]

Sommige miere stoor die luiseiers in hul nes vir die winter, en dra die pas uitgebroeide plantluise in die lente terug na die plante.

Skade aan plante[wysig | wysig bron]

Plante met plantluise kan verskeie simptome toon, soos beperkte groei, gevlekte blare, vergeling, opgekrulde blare en verlepping. Die plante kan selfs vrek. Die sap wat die plant gesond hou, word verwyder en die spoeg is skadelik vir die plant. Die plantluise kan ook virusse aan die plant oordra wat dit kan doodmaak.

Die heuningdou wat die plantluise agterlaat, kan die verspreiding van swamme aanhelp.[7][8] Heuningdou kan ook die doeltreffendheid van swamdoders verminder.[9]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 1,2 George C. McGavin (1993). Bugs of the World. Infobase Publishing. ISBN 0-8160-2737-4. 
  2. Ross Piper (2007). Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals. Greenwood Press. p. 6–9. ISBN 978-0-313-33922-6. 
  3. http://aphid.speciesfile.org/Common/basic/Taxa.aspx?TaxonNameID=1159459
  4. A. F. G. Dixon (1998). Aphid Ecology, 2nd, Chapman and Hall. ISBN 0-412-74180-6. 
  5. Henry G. Stroyan (1997). "Aphid". McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology (8th). ISBN 0-07-911504-7. 
  6. Linda M. Hooper-Bui (2008). "Ant". World Book Encyclopedia. ISBN 978-0-7166-0108-1. 
  7. Daniel H. Gillman (2005). "Sooty mold" (PDF). University of Massachusetts Amherst. Verkry op 18 Oktober 2010. 
  8. Hannah T. Reynolds & Tom Volk (September 2007). "Scorias spongiosa, the beech aphid poop-eater". Tom Volk's Fungus of the Month. University of Wisconsin–La Crosse. Verkry op 18 Oktober 2010. 
  9. A. J. Dik & J. A. van Pelt (1992). “Interaction between phyllosphere yeasts, aphid honeydew and fungicide effectiveness in wheat under field conditions”. Plant Pathology 41 (6): 661–675. doi:10.1111/j.1365-3059.1992.tb02550.x.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]