Koffie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n Koppie swart koffie (sonder melk)
Koffieborrels van naby beskou

Koffie (Turks kahve vanaf Arabies قهوة‎ qahwa, wat "stimulerende drank" beteken) is 'n wyd genuttigde stimulerende drankie wat met geroosterde sade voorberei word. Hierdie sade, wat algemeen bekend staan as koffiebone en afkomstig van die koffieplant. Koffie is vir die eerste keer in die 9de eeu gedrink, toe dit in die hooglande van Ethiopië ontdek is.[1] Van daar het dit na Egipte en Jemen versprei en teen die 15de eeu het dit ook Persië, Turkye en Noord-Afrika bereik. Vanuit die Moslemwêreld het koffie na Italië versprei, en toe na die res van Europa en die Amerikas.[2]Vandag is koffie een van die gewildste drankies ter wêreld.[3]

Koffiebessies, wat die koffiesade, of "bone", bevat, word deur verskeie spesies van die klein, immergroen bos van die genus Coffea geproduseer. Die twee algemeenste spesies is Coffea canephora (ook bekend as Coffea robusta) en Coffea arabica, wat in Latyns-Amerika, Suidoos-Asië en Afrika verbou word. Wanneer hulle ryp is, word die bessies gepluk, geprosesseer en laat droog. Die sade word dan gerooster, waardeur dit 'n aantal fisiese en chemiese veranderinge ondergaan. Die mate waartoe dit gerooster word hang af van die smaak wat verlang word. Hulle word dan dikwels gemaal en gebrou, met koffie as die eindresultaat. Koffie kan voorberei en bedien word op 'n verskeidenheid maniere.

Deur die loop van die moderne geskiedenis het koffie in baie samelewings 'n belangrike rol gespeel. In Afrika en Jemen was dit tydens godsdienstige seremonies gebruik. Die Ethiopiese Kerk het die nuttiging van koffie gevolglik verban, tot en met die heerskappy van Keiser Menelik II.[4] In die 17de eeu is dit in die Ottomaanse Ryk verban vir politieke redes en is dit geassosieer met oproerige politiese aktiwiteite in Europa. Koffie is 'n belangrike handelsproduk: in 2004 was dit die mees uitgevoerde produk in 12 lande[5] en in 2005 was dit die wêreld se sewende grootste wettige landboukundige uitvoerartikel.[6] Die verbouing van koffie en die impak daarvan op die omgewing word met ligte omstredenheid bejeën. Baie studies het die verhouding tussen die drink van koffie en sekere mediese toestande ondersoek; of die effekte van koffie positief of negatief is, word steeds betwis.[7]

In Afrikaans staan koffie ook as "boeretroos" bekend en word algemeen gebruik om 'n koppie koffie te beskryf wat tipies swart, sonder room of melk met suiker aangebied word.

Wêreldproduksie[wysig]

Kaart wat die verspreiding van die koffiesoorte vertoon:
r: Coffea canephora
m: Coffea canephora en Coffea arabica
a: Coffea arabica
Kaart wat die 14 grootste koffieprodusente vertoon.
Top 20 groen koffie produsente
Rang Land Ton[8] Sakke x1000[9]
1 Vlag van Brasilië Brasilië 2 874 310 48 095
2 Vlag van Viëtnam Viëtnam 1 105 700 19 467
3 Vlag van Indië Indië[nota 1] 801 000 9 129
4 Vlag van Colombia Colombia 514 128 8 523
5 Vlag van Indië Indië 289 600 5 033
6 Vlag van Ethiopië Ethiopië[nota 1] 270 000 7 500
7 Vlag van Peru Peru 264 605 3 986
8 Vlag van Guatemala Guatemala[nota 2] 257 000 3 950
9 Vlag van Meksiko Meksiko[nota 1] 253 800 4 850
10 Vlag van Honduras Honduras 229 368 4 326
11 Vlag van Uganda Uganda[nota 1] 162 000 3 290
12 Vlag van Ivoorkus Ivoorkus[nota 1] 100 000 982
13 Vlag van Costa Rica Costa Rica 97 305 1 588
14 Vlag van El Salvador El Salvador 97 273 1 859
15 Vlag van Nicaragua Nicaragua 78 712 1 804
16 Vlag van Venezuela Venezuela[nota 2] 72 200 1 205
17 Vlag van Papoea-Nieu-Guinee Papoea-Nieu-Guinee[nota 2] 67 200 870
18 Vlag van Kambodja Kambodja 66 584 608
19 Vlag van Kenia Kenia 42 000 658
20 Vlag van Tanzanië Tanzanië[nota 1] 40 020 800
Totaal Wêreld[nota 3] 8 359 376 134 241

Voetnotas[wysig]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Nie-amptelike syfer
  2. 2,0 2,1 2,2 FAO skatting
  3. Totaal (mag insluit amptelike, halfamptelike of skattings)

Verwysings[wysig]

  1. Mekete Belachew, "Coffee," in von Uhlig, Siegbert, ed., Encyclopaedia Aethiopica (Weissbaden: Horrowitz, 2003), bl.763.
  2. Meyers, Hannah: "Suave Molecules of Mocha" -- Coffee, Chemistry, and Civilization, Maart 2005. Verkry op 3 Februarie 2007.
  3. .Villanueva, Cristina M.; Cantor, Kenneth P.; King, Will D.; Jaakkola, Jouni J. K.; Cordier, Sylvaine; Lynch, Charles F.; Porru, Stefano; Kogevinas, Manolis (2006). Total and specific fluid consumption as determinants of bladder cancer risk in die International Journal of Cancer. Volume 118:8. Bl. 2040–2047.
  4. Richard Pankhurst, Economic History of Ethiopia (Addis Ababa: Addis Ababa Universiteit, 1968), bl. 198
  5. FAO Statistical Yearbook 2004 Vol. 1/1 Table C.10: Most important imports and exports of agricultural products (in value terms)(2004). FAO Statistics Division, 2006.
  6. [1] FAOSTAT Core Trade Data (commodities/years). FAO Statistics Division, 2007. Om die waardes te verkry: kies "commodities/years". By "subject", kies "Export value of primary commodity." Onder "country," kies "World." Onder "commodity," hou die shift-sleutel in en kies al die kommoditeite in die "single commodity"-kategorie. Kies die jaar wat verlang word en kies dan "show data".
  7. Kummer, Corby (2003). The Joy of Coffee, bl 160–165.
  8. Food and Agricultural Organization of United Nations: Economic and Social Department: The Statistical Division”. Faostat.fao.org: 23 Februarie 2012. URL besoek op 11 Julie 2012. (en)
  9. Total production of exporting countries”. Internasionale Koffie-organisasie: 26 April 2012. URL besoek op 11 Julie 2012. (en)