Projek Cybersyn

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
'n 3D-weergawe van die Operasiekamer (of Opsroom): 'n fisiese ligging waar ekonomiese inligting ontvang, gestoor en beskikbaar gestel moes word vir vinnige besluitneming. Dit is ontwerp in ooreenstemming met Gestalt-beginsels om gebruikers 'n platform te gee wat hulle in staat sal stel om inligting op 'n eenvoudige maar omvattende manier te absorbeer.[1]

Projek Cybersyn was 'n Chileense projek van 1971 tot 1973 tydens die presidentskap van Salvador Allende wat daarop gemik was om 'n verspreide besluitsteunstelsel te bou om te help met die bestuur van hul nasionale ekonomie. Die projek het uit vier modules bestaan: 'n ekonomiese simulator, pasgemaakte sagteware om fabriekswerkverrigting na te gaan, 'n operasiekamer en 'n nasionale netwerk van teleksmasjiene wat aan een hoofraamrekenaar gekoppel was.[2]

Projek Cybersyn was gebaseer op 'n lewensvatbare stelselmodelteorie-benadering tot organisasie-ontwerp, en het innoverende tegnologie vir sy tyd gehad: dit het 'n netwerk van teleksmasjiene (Cybernet) in staatsbeheerde ondernemings ingesluit wat inligting met die regering in Santiago sou oordra en ontvang. Inligting uit die veld sou in statistiese modelleringsagteware (Cyberstride) ingevoer word wat produksie-aanwysers, soos grondstofvoorraad of hoë vlakke van werkersafwesigheid, in "amper" intyds moniteer, wat die werkers in die eerste geval waarsku en, in abnormale situasies, as daardie parameters in 'n baie groot mate buite aanvaarbare omvang val, ook die sentrale regering. Die inligting sou ook ingevoer word in ekonomiese simulasie sagteware (CHECO, vir CHilean ECOnomic simulator) wat die regering kan gebruik om die moontlike uitkoms van ekonomiese besluite te voorspel. Laastens sou 'n gesofistikeerde operasionele kamer (Opsroom) 'n ruimte bied waar bestuurders relevante ekonomiese data kan sien, haalbare reaksies op noodgevalle kan formuleer en advies en voorskrifte aan ondernemings en fabrieke in alarmsituasies kan oordra deur die teleksnetwerk te gebruik.

Die hoofargitek van die stelsel was die Britse operasionele navorsingswetenskaplike Stafford Beer, en die stelsel het sy idees van organisatoriese kubernetika in industriële bestuur beliggaam. Een van sy hoofdoelwitte was om besluitnemingsmag binne nywerheidsondernemings na hul arbeidsmag af te wentel ten einde selfregulering van fabrieke te ontwikkel.

Na die militêre staatsgreep op 11 September 1973, is Cybersyn laat vaar, en die operasiekamer is vernietig.[3]

Naam[wysig | wysig bron]

Die projek se naam in Engels (Cybersyn) is 'n samevatting van die woorde kubernetika (cybernetics) en sinergie (synergy). Aangesien die naam nie eufonies in Spaans is nie, is die projek in daardie taal Synco genoem, beide 'n initialisme vir die Spaanse Sistema de Información y CONtrol, ('stelsel van inligting en beheer'), en 'n woordspeling op die Spaanse cinco, die nommer vyf, wat verwys na die vyf vlakke van Beer se lewensvatbare stelselmodel.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Stafford Beer was 'n Britse konsultant in bestuurskubernetika. Hy het ook simpatie gehad met die verklaarde ideale van Chileense sosialisme om Chili se demokratiese stelsel en die outonomie van werkers te handhaaf in plaas daarvan om 'n Sowjet-styl stelsel van bo-na-onder bevel en beheer af te dwing.

In Julie 1971 het Fernando Flores, 'n hoëvlakwerknemer van die Chileense Produksie-ontwikkelingskorporasie (CORFO) onder opdrag van Pedro Vuskovic,[4] Beer gekontak vir advies oor die inkorporering van Beer se teorieë in die bestuur van die nuut genasionaliseerde sektor van Chili se ekonomie. Beer het dit gesien as 'n unieke geleentheid om sy idees op nasionale skaal te implementeer. Meer as om raad te gee, het hy die meeste van sy ander konsultasiebesigheid verlaat en baie tyd gewy aan wat Projek Cybersyn geword het. Hy het gereeld na Chili gereis om met plaaslike implementeerders saam te werk en sy persoonlike kontakte gebruik om hulp van Britse tegniese kundiges te verkry.

Die implementeringskedule was baie aggressief, en die stelsel het aan die begin van 1973 'n gevorderde prototipe-stadium bereik.

Die stelsel het handig te pas gekom in Oktober 1972, toe ongeveer 40 000 stakende vragmotorbestuurders in die toegangstrate wat na Santiago saamgetrek het, en sodoende die stad versper het.[5] Volgens Gustavo Silva (uitvoerende sekretaris van energie in CORFO), het die stelsel se teleksmasjiene gehelp om die vervoer van hulpbronne na die stad te organiseer met slegs sowat 200 vragmotors wat deur stakingbrekers bestuur is, wat die potensiële skade wat deur die 40 000 stakende vragmotorbestuurders veroorsaak is, verminder het.[6]

Stelsel[wysig | wysig bron]

Daar was 500 ongebruikte teleksmasjiene wat deur die vorige regering gekoop is. Elkeen is in 'n fabriek geplaas. In die beheersentrum in Santiago is elke dag data wat van elke fabriek afkomstig is (data, soos grondstofinsette, produksie-uitset en aantal afwesiges) ingevoer in 'n rekenaar, wat korttermynvoorspellings vir die nodige aanpassings gemaak het. Daar was vier vlakke van beheer (firma, tak, sektor, totaal), met algedoniese terugvoer. As een vlak van beheer nie 'n probleem in 'n sekere interval reggestel het nie, is die hoër vlak in kennis gestel. Die resultate is in die operasiekamer bespreek en 'n topvlakplan is gemaak. Die netwerk van teleksmasjiene, genaamd Cybernet, was die eerste operasionele komponent van Cybersyn, en die enigste deel wat gereeld deur die Allende-regering gebruik is.[7]

Die sagteware vir Cybersyn is Cyberstride genoem, en het Bayesiaanse filtrasie en Bayesiaanse beheer gebruik. Dit is geskryf deur Chileense ingenieurs in oorleg met 'n span van 12 Britse programmeerders.[8] Cybersyn is eers op 'n IBM 360/50 gebruik, maar is later oorgeplaas na 'n minder swaar gebruikte Burroughs 3500-hoofraam.[9]

Die futuristiese operasiekamer is ontwerp deur 'n span gelei deur die koppelvlakontwerper Gui Bonsiepe. Dit was ingerig met sewe draaistoele (wat as die beste vir kreatiwiteit beskou word) met knoppies, wat ontwerp is om verskeie groot skerms te beheer wat die data kan projekteer, en ander panele met statusinligting, hoewel dit van beperkte funksionaliteit was, aangesien dit slegs vooraf voorbereide grafieke kon wys. Dit het uit skyfies bestaan.[10]

Die visie van die projek was verspreiding van beheer en betrokkenheid van werkers by sakebeplanning. Die ontwerp het meer gelyk soos burokratiese sentralisering van beheer deur onder-na-bo-verslaggewing en bo-na-onder rigtinggewing. Daar is van werkers verwag om prosesse uit te voer en hulpbronne te gebruik op die maniere wat gemodelleer en beplan is. Enige beduidende afwyking daarvan moes opwaarts gerapporteer word, en regstellende voorskrifte moes afwaarts gewentel word.

Die projek word in 'n mate beskryf in die tweede uitgawe van Stafford Beer se boeke Brain of the Firm en Platform for Change. Laasgenoemde boek bevat voorstelle vir sosiale innovasies soos om verteenwoordigers van diverse 'belanghebbende' groepe in die beheersentrum te hê.

'n Verwante ontwikkeling was bekend as die Projek Cyberfolk, wat burgers toegelaat het om inligting oor hul buie aan die Projek-organiseerders te stuur.[11]

Estetika[wysig | wysig bron]

Die Ops-kamer het Tulpstoele gebruik soortgelyk aan dié wat in die Amerikaanse wetenskapfiksie-TV-program Star Trek gebruik word, hoewel die styl volgens die ontwerpers nie deur wetenskapfiksieflieks beïnvloed is nie.[12]

Nalatingskap[wysig | wysig bron]

Rekenaarwetenskaplike Paul Cockshott en ekonoom Allin Cottrell het in hul 1993-boek Towards a New Socialism na Projek Cybersyn verwys, en dit aangehaal as 'n inspirasie vir hul eie voorgestelde model van rekenaarbestuurde sosialistiese beplande ekonomie.[13] The Guardian het die projek in 2003 "'n soort sosialistiese internet, dekades voor sy tyd" genoem.[14]

Skrywers Leigh Phillips en Michal Rozworski het ook 'n hoofstuk oor die projek opgedra in hul 2019-boek, The People's Republic of Walmart. Die skrywers het 'n saak voorgelê om die haalbaarheid van 'n beplande ekonomie te verdedig, aangehelp deur kontemporêre verwerkingskrag wat deur groot organisasies soos Amazon, Walmart en die Pentagon gebruik word. Die skrywers bevraagteken egter of daar veral op Projek Cybersyn gebou kan word, spesifiek, "of 'n stelsel wat in noodtoestande, byna burgeroorlogtoestande in 'n enkele land gebruik word - wat 'n beperkte aantal ondernemings dek en, weliswaar, slegs gedeeltelik verbeter 'n haglike situasie—kan toegepas word in tye van vrede en op 'n globale skaal", veral aangesien die projek nooit voltooi is nie as gevolg van die militêre staatsgreep in 1973, wat gevolg is deur ekonomiese hervormings deur die Chicago Boys.[15]

Chileense wetenskapfiksieskrywer Jorge Baradit het 'n Spaanstalige wetenskapfiksie-roman Synco in 2008 gepubliseer. Dit is 'n alternatiewe geskiedenisroman wat in 'n 1979 afspeel, waarvan hy gesê het: "Dit stop die militêre staatsgreep, die sosialistiese regering konsolideer en skep die eerste kubernetiese stel, 'n universele voorbeeld, die ware derde weg, 'n wonderwerk."[16]

In Oktober 2016 het 99% Invisible 'n poduitsending oor die projek vervaardig.[17] Die Radio Ambulante-podgooi het 'n bietjie geskiedenis van Allende en die Cybersyn-projek gedek in hul 2019-episode "The Room That Was A Brain".[18]

In 'n 2014-essay vir The New Yorker, het tegnologiejoernalis Evgeny Morozov aangevoer dat Cybersyn gehelp het om die weg te baan vir groot data en het verwag hoe Groot Tegnologie sou funksioneer, met verwysing na Uber se gebruik van data en algoritmes om vraag en aanbod vir hul dienste intyds te monitor as 'n voorbeeld.[19]

Galery[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Cybersyn Chile - Opsroom
  2. "IU professor analyzes Chile's 'Project Cybersyn'". UI News Room. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 September 2009. Besoek op 27 Mei 2013.
  3. "Andy Beckett: The forgotten story of Chile's 'socialist internet'". the Guardian (in Engels). 2003-09-08. Besoek op 2021-06-25.
  4. "Designing freedom, regulating a nation: socialist cybernetics in Allende's Chile" (PDF). Journal of Latin American Studies, vol. 38, Nº 3, pp. 571-606.
  5. "Covert Action in Chile 1963–1973. Staff Report of the Select Committee to Study Governmental Operations with respect to Intelligence Activities" (PDF). United States Senate.
  6. Medina, Eden (2006). "Designing Freedom, Regulating a Nation: Socialist Cybernetics in Allende's Chile". Journal of Latin American Studies. Cambridge University Press. 38 (38): 571–606. doi:10.1017/S0022216X06001179. JSTOR 3875872. S2CID 26484124.
  7. Medina, Eden. "Designing Freedom, Regulating a Nation: Socialist Cybernetics in Allende's Chile" (PDF). Cambridge University Press. p. 593. Besoek op 31 Desember 2019.
  8. "Project Cybersyn". varnelis.net. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Maart 2017. Besoek op 13 Julie 2006.
  9. Medina, Eden. "Designing Freedom, Regulating a Nation: Socialist Cybernetics in Allende's Chile" (PDF). Cambridge University Press. p. 586. Besoek op 31 Desember 2019.
  10. Medina, Eden. "Interview Eden Medina over Project Cybersyn". VPRO Tegenlicht. Besoek op 14 Desember 2015.
  11. Morozov, Evgeny (8 Oktober 2014). "The Planning Machine". The New Yorker (in Engels). Besoek op 2020-11-26.
  12. Medina, Eden (2011). Cybernetic Revolutionaries: Technology and Politics in Allende's Chile (1st uitg.). Cambridge, Massachusetts: MIT Press. section 4, bl. 121. ISBN 978-0-262-01649-0.
  13. Cockshott, W. P.; Cottrell, A (1993). Towards a New Socialism. Spokesman. p. 99.
  14. Beckett, Andy (8 September 2003). "Santiago dreaming". The Guardian. Besoek op 20 Desember 2019.
  15. Phillips, Leigh; Rozworski, Michal (5 Maart 2019). The People's Republic of Walmart: How the World's Biggest Corporations are Laying the Foundation for Socialism (1st uitg.). Verso Books. p. 230. ISBN 978-1786635167.
  16. Edwards Renard, Javier (4 Januarie 2009). "Synco: El juego del revés" [Synco: The Game of Reverse]. El Mercurio Revista de Libros (in Spaans). Besoek op 27 April 2018.
  17. "Project Cybersyn". 99% Invisible. Besoek op 20 Desember 2019.
  18. "The Room That Was A Brain". Radio Ambulante.
  19. Morozov, Evgeny (6 Oktober 2014). "The Socialist Origins of Big Data". The New Yorker. Besoek op 13 April 2022.