Gaan na inhoud

Sphingidae

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie

Pylsterte
Tydperk: 23–0 m. jaar gelede
Imago en ruspe van Hyles euphorbiae
Wetenskaplike klassifikasie e
Domein: Eukaryota
Koninkryk: Animalia
Filum: Arthropoda
Klas: Insecta
Orde: Lepidoptera
Superfamilie: Bombycoidea
Familie: Sphingidae
Latreille, 1802
Genus

Sien teks.

Die pylsterte (Sphingidae) is 'n familie van motte in die superfamilie Bombycoidea. Die meeste pylsterte is groot vlinders wat snags vlieg; die kleiner soorte vlieg dikwels bedags. In die hele wêreld is daar meer as 'n duisend spesies bekend. Daar is veral baie soorte in die tropiese gebiede, maar hulle kom ook in Suid-Afrika voor, soos die druiwepylstert en die varkoorpylstert.

Sommige pylsterte, soos Macroglossum stellatarum, vermag dit om in die lug stil te hang om nektar uit 'n blom te suig. Hierdie vermoë om te swewe is slegs vier maal in nektardrinkende diere geëvolueer: kolibries, bepaalde vlermuise, die sweefvlieë en die pylsterte. Dis 'n opmerklike voorbeeld van konvergente evolusie. Pylsterte se behendige vliegvermoë is dikwels bestudeer. Hulle kan ook vinnig sywaarts vlieg, dalk om aan roofdiere te ontkom.[1]

Die pylsterte omvat vier subfamilies, naamlik die Langiinae, Macroglossinae, Smerinthinae en Sphinginae. Die Macroglossinae is daarvoor bekend dat hulle as volwassenes voed, terwyl die Smerinthinae vermoedelik nie-voedende imago's oplewer, wat op die vetreserwes teer wat hulle in die ruspestadium opgebou het. Daar bestaan dus 'n merkwaardige veelsydigheid aan hierdie vlinderfamilie se voedingsgedrag, in teenstelling met die eenvormige situasie by die naverwante pouoogmotte, die Saturniidae, wat nooit as volwassenes voed nie.[2]

In Engels staan hulle as sphinx moths of hawk moths bekend, en die ruspes as horn worms, weens die sterthorinkie.

Kenmerke

[wysig | wysig bron]

Die naam pylstert is afgelei van 'n kenmerk van die ruspe wat 'n sagte of verharde stekel op hul agterste segment dra. Die ruspes is meesal groot en kleurryk, maar sodanig dat hulle nie op hulle gasheerplant opval nie. Die vlinder (imago) het dikwels bont kleure. Die vlerke se spanwydte wissel van 3,5 tot meer as 15 cm. Die grootste een is Cocytius antaeus, en het 'n spanwydte van 17,5 cm.

Die lang roltonge (of proboskiede) van imago's fasiliteer die opsuig van nektar uit blomme met diep kelke. Xanthopan morgani het dalk die langste roltong (proboskis) van ongeveer 30 cm, maar daar is ook spesies waar deelse of totale atrofie van die tong die norm is.[2] Hulle liggaam is gestroomlyn en hulle kan snelhede van tot 50 km/uur bereik.

Sommige soorte van die groep Choerocampina kan ultrasoniese geluide produseer. Die funksie daarvan is nie duidelik nie. [3]

Leefwyse

[wysig | wysig bron]

Die volwasse diere voed op nektar, nes kolibries. Hulle slaan baie vinnig met hulle vlerke en gebruik hulle lang roltong om die nektar op te suig. Hierdie leefwyse kos baie energie en die motte moet gedurig nektar drink om aan hulle energiebehoeftes te voldoen. Die liggaamstemperatuur kan tydens hulle vlug tot 40°C[4] oploop. Sommige spesies is daarvoor bekend dat hulle groot afstande kan aflê; hulle is trekvlinders. Die mannetjies en die wyfies kan taamlik lank lewe (10 tot 30 dae). Die wyfies lê deurskynende groen eiers wat meesal enkelvoudig gelê word. Die eiers se ontwikkeling varieer baie, van 3 tot 21 dae.[4][5]

Taksonomie

[wysig | wysig bron]

Afbeeldings

[wysig | wysig bron]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. Kitching, I. (2002). "The phylogenetic relationships of Morgan's Sphinx, Xanthopan morganii (Walker), the tribe Acherontiini, and allied long-tongued hawkmoths". Zoological Journal of the Linnean Society. 135 (4): 471–527. doi:10.1046/j.1096-3642.2002.00021.x.
  2. 1 2 Couch, Christian D.; Masonick, Paul; Plotkin, David; Li, Xuankun; Breinholt, Jesse W.; Rougerie, Rodolphe; Barber, Jesse R.; Kitching, Ian; Kawahara, Akito Y. (4 Maart 2026). "The evolution of proboscis length and feeding behaviour in hawkmoths (Lepidoptera: Sphingidae)". Royal Society Open Science. 13 (3). doi:10.1098/rsos.251697. Besoek op 26 Maart 2026.
  3. Barber, J.R.; Kawahara, A.Y. (2013). "Hawkmoths produce anti-bat ultrasound". Biology Letters. 9 (4): 20130161. doi:10.1098/rsbl.2013.0161.
  4. 1 2 Pittaway, A.R. (1993). The hawkmoths of the western Palaearctic. Londen: Harley Books & Natural History Museum. ISBN 0-946589-21-6.
  5. Scoble, Malcolm J. (1995). The Lepidoptera: Form, Function and Diversity (2de uitgawe). Londen: Oxford University Press & Natural History Museum. ISBN 0-19-854952-0.
Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Nederlandse Wikipedia-artikel nl:Pijlstaarten