Suid-Tirol

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Outonome Provinsie Bozen - Suid-Tirol
Autonome Provinz Bozen – Südtirol
(Duits)
Provincia Autonoma di Bolzano – Alto Adige (Italiaans)
Provinzia Autonoma de Bulsan-Südtirol (Ladinies)
Flag of South Tyrol.svg Suedtirol CoA.svg
(Vlag van Suid-Tirol) (Wapen van Suid-Tirol)
Ligging van Suid-Tirol in Italië
Ligging van Suid-Tirol in Italië
Kaart van Suid-Tirol
Kaart van Suid-Tirol
Amptelike tale (Sensus 2011) Duits (62,3%), Ladinies (4,1%), Italiaans (23,4%)
Hoofstad Bolzano (Bozen)
Grootste stad Bolzano (Bozen)
Eerste Minister (Landeshauptmann) Arno Kompatscher (SVP)
Oppervlakte
 - Totaal
7 400 vk km
Bevolking
 - Totaal (31 Maart 2019)
 - Bevolkingsdigtheid
531 342
71,8/vk km
Die Brenner-bergpas, geleë naby die grens tussen Oostenryk en Italië, verbind Europa noord van die Alpe met die Mediterreense suide
Oostenryks-Alpynse en Romaanse kulturele invloede en leefstyle versmelt in Suid-Tirol tot 'n unieke eenheid: die historiese middestad van Sterzing (Italiaans: Vipiteno)
Arkades in Neumarkt
Fresko's in die Runkelstein-kasteel met die oudste Europese uitbeelding van 'n hoofse dansgeselskap
Sononder oor die Drei Zinnen-rotsformasie in die Alpynse Dolomiete-bergreeks wat sowat 'n derde van Suid-Tirol se oppervlakte beslaan
Suidaansig van die bergpiek Piz Ciavazes (2 828 m bo seevlak, regs) en die sogenaamde Sellatorings (links) in die Dolomiete-reeks
Kronplatz-bergpiek met die ingang tot die Messner Mountain Museum Corones
Ontwerp: Zaha Hadid Architects, Londen
Kerkkoor van die Rooms-Katolieke St. Ulrich-parogierkerk in Gröden tydens die Fees van die Heilige Hart in 2009

Suid-Tirol (Duits: Südtirol, Italiaans: Alto Adige, Ladinies: Südtirol), amptelik Outonome Provinsie Bozen - Suid-Tirol (Duits: Autonome Provinz Bozen – Südtirol, Italiaans: Provincia Autonoma di Bolzano – Alto Adige, Ladinies: Provinzia Autonóma de Balsan/Bulsan) is 'n merendeels Duitssprekende streek in Noord-Italië waaraan in 1972 verregaande outonomie toegestaan is, geleë in die Alpebergreeks langs die belangrike Brennerroete. Dit grens aan Oostenryk in die noorde en Switserland in die noordweste.

Suid-Tirol se bevolking is op 31 Maart 2019 op 531 342 beraam. Die streek het 'n oppervlakte van 7 400 km². Die hoofstad en grootste stad is Bolzano. Die amptelike tale is Duits, Ladinies en Italiaans. Suid-Tirol het voor 1918 deel uitgemaak van Tirol in Oostenryk-Hongarye en ná die Eerste Wêreldoorlog onder Italiaanse bewind gekom. Suid-Tirol vorm saam met Trentino die outonome gewes Trentino-Suid-Tirol.

Suid-Tirol word deur 'n sterk streekskultuur gekenmerk wat sy historiese wortels in die kolonisasie deur Alperomaanse en Beierse setlaars en die historiese bande met die Duitssprekende taal- en kultuurgebied in die noorde, met name Oostenryk waarvan dit tot 1919 deel uitgemaak het. Die Europese proses van verregaande samewerking en vereniging het die noue samewerking met ander dele van die historiese gebied Tirol anderkant die Oostenrykse grens vergemaklik. Met die stigting van die sogenaamde Europastreek Tirol-Suid-Tirol-Trentino is eerste stappe in die rigting van institusionele samesluiting onderneem.

Die grootste deel van Suid-Tirol, wat onder die welvarendste streke in Italië en die hele Europese Unie gereken word, het 'n landelike karakter. Tradisioneel was landbou die belangrikste ekonomiese bedryf. Vanaf die middel van die 20ste eeu het dienstesektore soos handel, vervoer en toerisme 'n opswaai getoon.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Suid-Tirol het 'n trikulturele bevolking van meer as 'n halfmiljoen, waarvan 69,1 persent Duitssprekende Tirolers, 26,5 persent Italiaans- en 4,4 persent Ladiniessprekendes (nasate van die oorspronklike Retoromaanse bevolking wat veral in die Dolomietevalleie saamgetrek is). Nedersettings met 'n oorwegend Italiaanssprekende bevolking sluit Bozen (Bolzano) en dorpe suid daarvan soos Leifers, Salurn, Branzoll en Pfatten in. 98 persent van die Suid-Tiroolse bevolking is lidmate van die Rooms-Katolieke Kerk.

Boukuns[wysig | wysig bron]

Naas 'n groot aantal historiese kerkgeboue, kloosters, kastele en groot plaashuise, wat die streek se wisselvallige geskiedenis weerspieël, het innovasies met 'n eietydse vormtaal, wat gebruik maak van inheemse boumateriale en die doelwit van harmoniese integrasie van geboue in die omliggende landskap nastreef, hul stempel op die Suid-Tiroolse boukuns afgedruk. Die manier, waarop argitekte en boumeesters die uitdagings van 'n Alpynse bergagtige terrein die hoof bied, wek internasionale belangstelling.

In 2004 is die Argitektuurstigting Suid-Tirol (Architekturstiftung Südtirol / Fondazione Architettura Alto Adige) in die lewe geroep wat hom vir die handhawing van 'n hoë gehalte in die plaaslike boukuns en die volhoubare ontwikkeling van stedelike en landelike gebiede beywer.[1]

Verwysings[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Argitektuur