Swaan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Swaan
Jpg 1000030.JPG
Cygnus olor
Wetenskaplike klassifikasie
Domein:
Koninkryk:
Filum:
Klas:
Orde:
Familie:
Subfamilie:
Genus:
Cygnus

Bechstein, 1803
Spesies

6-7 lewendige spesies, sien teks.

Sinonieme

Cygnanser Kretzoi, 1957

Hierdie artikel handel oor die voël. Vir die sterrebeeld, sien Swaan (sterrebeeld).

Swane is voëls van die familie Anatidae, wat ook die ganse en eende insluit. Hulle is die grootste van al die watervoëls. Swane word saam met die nouverwante ganse in die subfamilie Anserinae gegroepeer. Meeste swaanspesies kies 'n lewenslange maat, alhoewel "skeidings" ook plaasvind.


Swane (genus Cygnus) lyk soos groot ganse met lang nekke en is ook aan ganse en eende ver want. Hulle is in Eurasië, Amerika en Australië inheems en die meeste spesies is spierwit. Die bekendste swaan is die knobbelswaan (Cygnus olor), wat reeds eeue lank ter wille van sy vleis en vere as pluimvee aangehou word.

Swane (genus Cygnus) word saam met eende en ganse in die watervoëlorde Anseriformes geklassifiseer, maar kan aan hul besonder lang nekke maklik van die voëls onderskei word. Die grasieuse bewegings en die spierwit verekleed van die noordelike spesies het digters deur die eeue geïnspireer. Swane leef van plante en klein diere wat in vlak water voorkom en word ook dikwels op land aangetref, waar hulle gras vreet.

Die knobbelswaan[wysig | wysig bron]

Die geskiedenis van die knobbelswaan (Cygnus olor), die spesie wat eerste gedomestiseer is, hang nou saam met die van die mens. Die voël se verspreidingsgebied het oorspronklik van Ierland tot in Oos-China gestrek, min of meer tussen 40° en 60° NB. Die toename van die mens se bedrywighede in die gebied het byna veroorsaak dat die knobbelswaan uitgesterf het, aangesien hy ter wille van sy vleis en vere gejag is.

Dieselfde nuttige eienskappe het egter daartoe aanleiding gegee dat die voël getem en as pluimvee aangehou is. In die Middeleeue was swane dikwels die eiendom van die koning, wat die reg om hulle te jag of aan te hou, onder sy onderdane uitgedeel het. In groot dele van die oorspronklike verspreidingsgebied kom teenswoordig wilde-, mak en verwilderde knobbelswane saam voor en hulle is na Noord-Amerika en Australië ingevoer.

n Verskil tussen wilde en mak volwasse diere kan nie gesien word nie. 'n Klein bevolking van hierdie swane leef tans wild in die omgewing van Knysna, waarheen hulle vroeër ingevoer is. Die nes is 'n groot konstruksie van takke en riet. Die wyfie lê 5 tot 8 eiers, wat na sowat 5 weke uitgebroei is. Terwyl die wyfie broei, verdedig die mannetjie die nes baie tel. Indringers word met 'n na agter geboë nek en opgeligte vlerke verwilder.

Ander verteenwoordigers[wysig | wysig bron]

In sekere dele van Europa kom buiten die knobbelswaan ook die klein swaan (Cygnus columbianus bewickii) en die wildeswaan (Cygnus cygnus) voor. In Noord-Amerika is die fluitswaan (Cygnus columbianus columbianus) en die trompetswaan (Cygnus cygnus buccinator) inheems en aan onderskeidelik die klein swaan en die wildeswaan verwant. Die fluitswaan broei feitlik uitsluitlik bokant die Poolsirkel, terwyl die trompetswaan vroeër suid, tot selfs by Indiana, gebroei het.

Die Blanke koloniste het in so ʼn mate op die trompetswaan jag gemaak dat hy byna uitgeroei was. Teenswoordig kom hulle voor in natuurreservate in die VSA voor en sedert 1965 word die spesie suksesvol in Engeland geteel. In die Suidelike Halfrond kom 2 spesies voor wat in teenstelling met alle ander swane nie heeltemal wit is nie.

Die Suid-Amerikaanse swarthalsswaan (Cygnus melanocoryphus) het 'n swart nek en 'n swart-en-wit gesig, terwyl die Australiese swartswaan (Cygnus atratus) byna heeltemal swart is. Laasgenoemde het die Nederlandse seevaarders baie verbaas toe hulle hom in die 17e eeu ontdek het omdat hy vir hulle soos 'n swart weergawe van hul eie witswaan gelyk het. Hy dra sy nek en vlerke op dieselfde manier as die knobbelswaan en kon ook getem en uitgevoer word. Die gevolg is dat mak swartswane teenswoordig in die Noordelike Halfrond aangetref word en mak wittes in die Suidelike Halfrond.

Spesies[wysig | wysig bron]

Die Coscoroba-swaan van Suid-Amerika word ook as 'n swaan beskou, maar is so verlangs verwant aan die Cygnus-swane dat hy in sy eie genus, Coscoroba, geplaas word.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Bronnelys[wysig | wysig bron]