Andries Treurnicht

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Andries Treurnicht
Andries Treurnicht as studenteleraar van die NG gemeente Rondebosch
Dr. Andries Treurnicht

Naam Andries Petrus Treurnicht
Geboorte 19 Februarie 1921
Piketberg
Sterfte 22 April 1993 (72 jaar oud)
Kaapstad
Kerkverband Nederduits Gereformeerd
Gemeente(s) Oudtshoorn
Rondebosch
Stellenbosch
Pretoria
Jare aktief 1943-1960

Dr. Andries Petrus Treurnicht (19 Februarie 1921, Piketberg - 22 April 1993, Kaapstad) was ’n Suid-Afrikaanse provinsiale rugbyspeler, NG predikant, redakteur, kabinetsminister en leier van die Konserwatiewe Party.

NG predikant[wysig]

Hy is in 1943 as predikant gelegitimeer, waarna hy reisende sekretaris van die Christen-studentevereniging was. Hy was predikant op Oudtshoorn toe hy in 1949 vir Suidwestelike Distrikte as skrumskakel teen die All Blacks uitgedraf het. Tydens sy bediening as studenteleraar in NG gemeente Rondebosch (1950-1954), behaal hy sy doktorsgraad aan die Universiteit van Kaapstad oor Abraham Kuyper. Sy laaste twee gemeentes was Stellenbosch (1954-1958) en Pretoria (1958-1960).

Koerantredakteur[wysig]

Op 1 Maart 1960 word hy aangestel as redakteur van die Kerkbode en druk gou sy stempel af toe hy standpunt inneem teen die besluite van die Cottesloe-kerkeberaad, wat op die Sharpeville-slagting gevolg het. Treurnicht word bekend as behoudende kerkman en ’n ondubbelsinnige ondersteuner van die regering se apartheidsbeleid. Hy het hom weekliks in die Kerkbode uitgelaat oor wat hy geglo het die kerk se standpunt behoort te wees en ook in boeke oor die politiek uitgelaat, waaronder Credo van ’n Afrikaner en Op die keper. Intussen maak hy opgang in die kerk en word mettertyd assessor van die Kaapse asook die Algemene Sinode.

In 1967 versoek eerste minister John Vorster hom om redakteur te word van die nuwe, regerinsgesinde Pretoriase middagblad, Hoofstad. Treurnicht aanvaar die uitnodiging, maar bots in die pos meermale met die eerste minister oor eersgenoemde se konserwatiewe standpunte.

Politikus[wysig]

In die jare sewentig word hy Volksraadslid vir die Nasionale Party in die kiesafdeling Waterberg en adjunkminister van Bantoe-onderwys. Hy neem ’n onbuigsame standpunt tydens die Soweto-jeugopstand van 1976 in met onder andere sy bevel dat die helfte van skoolvakke aan swart skole in Afrikaans gedoseer moet word.

Vroeg in die jare tagtig word hy Transvaalse leier van die Nasionale Party en minister van staatsadministrasie. Weer bots hy met die eerste minister, dié keer P.W. Botha en wel oor sy onwrikbare standpunt dat apartheid sonder toegewings toegepas moet word. Uiteindelik tree hy in 1982 uit die kabinet en die Nasionale Party en word stigterleier van die regse Konserwatiewe Party, wat in 1987 die Progressiewe Federale Party met meer as ’n kwart van die kiesers se steun as Amptelike Opposisie onttroon en sy hoogtepunt tydens die laaste blanke verkiesing op 6 September 1989 bereik met 39 uit 166 Volksraadsetels en sowat ’n derde van die kiesers se steun.

Die politieke skrif was teen 1992 vir Treurnicht en sy Konserwatiewe Party aan die muur toe sy "nee"-standpunt (wat hom die bynaam van "Dr No" in die Engelse pers op die hals gehaal het) beslissend tydens die blanke referendum, wat president F.W. de Klerk uitgeroep het, verslaan is.

Dood[wysig]

Treurnicht is op 22 April 1993 tydens 'n hartoperasie in Kaapstad oorlede. Dit volg kort na die KP 'n terugslag beleef het met die arrestasie van Clive Derby-Lewis, 'n senior lid van die party, vir die moord op Chris Hani. Sy voormalige onderminister, Ferdinand Hartzenberg, is na sy dood as laaste leier van die Konserwatiewe Party aangestel.

Van Treurnicht skryf dr. Frits Gaum ná sy dood: "Hierdie knap teoloog/filosoof, boeiende prediker, spreker en skrywer en wat in ’n stadium baie na aan die eersteministerskap van Suid-Afrika gekom het - het as ’n teleurgestelde mens gesterf."

Bronne[wysig]

  • Gaum, Frits (hoofred.), Christelike Kernensiklopedie, Lux Verbi.BM, Wellington, 2008.
  • Gaum, Frits (red.), Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 1990, Pretoria: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, 1989.
  • Olivier, ds. P.L. (samesteller), Ons gemeentelike feesalbum. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.