Karel I van Engeland

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Karel I
Koning van Engeland, Ierland en Skotland
’n Portret deur Anthony van Dyck, 1636
’n Portret deur Anthony van Dyck, 1636
Huis Stuart
Regeer 27 Maart 162530 Januarie 1649
Voorganger Jakobus I & VI
Opvolger Karel II
Eggenote Henrietta Maria van Frankryk
Kinders Karel II, Maria, kroonprinses en Prinses van Oranje, Jakobus II & VII, Elizabeth, Anne, Hendrik, Henrietta Anna
Gebore 19 November 1600; Dunfermline, Skotland
Oorlede 30 Januarie 1649; Whitehall-paleis, Engeland
Vader Jakobus I & VI
Moeder Anna van Denemarke

Karel I (Engels: Charles I; 19 November 1600 – 30 Januarie 1649) was van 27 Maart 1625 tot met sy teregstelling op 30 Januarie 1649 koning van Engeland, Ierland en Skotland.[1]

Vroeë lewe[wysig]

Karel was die tweede oudste seun van Jakobus I & VI en Anna van Denemarke. Hy is op 19 November 1600 in Dunfermline, Fife, gebore.[2][3] Tot op die ouderdom van drie kon hy nie loop of praat nie.

Toe Jakobus VI van Skotland in 1603 ook koning Jakobus I van Engeland word, is Karel aanvanklik in Skotland gelos ter wille van sy gesondheid.[4] Hy het eers in Julie 1604 na Engeland gegaan, waar hy geleer is om te loop en praat. As volwassene was Karel net 162 cm (5 voet 3 duim) lank.

Toe sy oudste broer, Hendrik, die Prins van Wallis, in 1612 op 18-jarige ouderdom sterf, twee weke voor Karel se 12de verjaarsdag, het hy die troonopvolger geword.

Bewind[wysig]

Toe Jakobus I op 27 Maart 1625 sterf, het Karel hom opgevolg. Sy bewind is gekenmerk deur ’n stryd om mag met die Engelse parlement. Hy was ’n groot voorstander van die "Divine Right of Kings",[5] wat verkondig het dat konings hul mag van God kry en dus nie van die troon afgesit kon word nie. Baie van sy onderdane het geglo dat hy absolute mag probeer kry het. Daar was teenkanting teen baie van sy aksies, soos om belasting in te stel sonder die parlement se toestemming.[2]

Daar was ook heelwat godsdienstige konflik tydens sy bewind. Hy was getroud met ’n Katolieke prinses, Henrietta Maria van Frankryk, ondanks teenkanting van die parlement en die algemene publiek.[6][7] Sy latere pogings om godsdienstige hervormings aan Skotland op te dwing het gelei tot die Biskoppe-oorlog wat die Engelse regering verswak en sy val help bespoedig het.

Sy laaste jare is gekenmerk deur die Engelse burgeroorlog waarin hy teen die magte van die Engels en die Skotse parlement geveg het. Karel is in die eerste burgeroorlog (1642–45) verslaan, waarna die parlement van hom verwag het om hul eise vir ’n konstitusionele monargie te aanvaar. Hy het egter uitdagend gebly en probeer om ’n verbondskap aan Skotland op te dwing en na die eiland Wight te vlug. Dit het aanleiding gegee tot die tweede burgeroorlog (1648–49) en ’n tweede nederlaag vir Karel. Hy is daarna gevang, aan hoogverraad skuldig bevind en tereggestel. Sy laaste woorde was:

Cquote1.svg
I shall go from a corruptible to an incorruptible Crown, where no disturbance can be. [2]

Cquote2.svg

Die Britse monargie is hierna afgeskaf en ’n republiek, bekend as die Gemenebes van Engeland of die Engelse Interregnum, is afgekondig. Ná die afskaffing van die Interregnum het Karel se seun, Karel II, in 1660 koning geword.[2] In dieselfde jaar het die Kerk van Engeland Karel I tot heilige verklaar.[8]

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [1]
  1. History — Charles I (1600–1649)”. British Broadcasting Corporation. URL besoek op 2008-04-20.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Charles I (r. 1625–49)”. Royal.gov.uk. URL besoek op 2008-04-20.
  3. Memorable Christians”. justus.anglican.org. URL besoek op 2008-04-20.
  4. Charles I Undiscovered Scotland: The Ultimate Online Guide”. Undiscovered Scotland.co.uk. URL besoek op 2008-04-24.
  5. Charles I (of England)”. MSN Encarta. URL besoek op 2008-04-20.
  6. Queen Henrietta Maria, 1609–69”. British-civil-wars.co.uk. URL besoek op 2008-04-20.
  7. Queen Henrietta Maria, 1609–69”. British-civil-wars.co.uk. URL besoek op 2008-04-20.
  8. Charles, King and Martyr”. SKCM. URL besoek op 2008-10-16.

Verdere leesstof[wysig]

  • Carlton, Charles (1995). Charles I: The personal monarch. Routledge, 423. ISBN 0415121418. 
  • Gardiner, Samuel Rawson (1962). The Constitutional Documents of the Puritan Revolution 1625–1660 (3rd Revised Edition.). Oxford: Oxford University Press, 476. 
  • Kishlansky, Mark A. (2005). "Charles I: A Case of Mistaken Identity" no. 189, Past and Presentpp. 41–80. 
  • Murphy, Derrick (2002). Britain 1558-1689. Londen: HarperCollins Publishers, 384. ISBN 0-00-713850-4.  pp. 211-235
  • Robertson, Geoffrey (2005). The Tyrannicide Brief: The Man Who Sent Charles I to the Scaffold. Chatto & Windus, 429. ISBN 0-7011-7602-4. 
  • Williamson, D. (1998). 'The Kings and Queens of England. Londen: National Portrait Gallery. ISBN 1-85514-228-7. OCLC 153799778. 
  • Rushworth, J. (1959). The Trial of King Charles I, pp.133–4. 
  • Carlton, Charles (1995). Charles I: The Personal Monarch. Brittanje: Routledge, 423. ISBN 0415121418. 
  • Holmes, Clive (2006). Why was Charles I Executed?. Continuum International, 244. ISBN 1852852828. 
  • Abbott, Jacob (1901). Charles I.. Brittanje: Harper & brothers, 285. 
  • Cust, Richard (2007-07-21). Charles I. Longman, 512. ISBN 978-1405859035. 
  • Abbott, Jacob (1900). History of King Charles the First of England. Brittanje: Henry Altemus company, 230. 
  • Mackintosh, James; William Wallace, Robert Bell (1835). {{{title}}}. Brittanje: Longman. 
  • Hill, C. (1991). The Century of Revolution, 1603–1714. Brittanje: Routledge, 296. ISBN 0415051789. 
  • V Wedgwood, C (1955). The Great Rebellion: The King's Peace, 1637–1641. Colins, 510. 
  • V Wedgwood, C (1958). The Great Rebellion: The King's War, 1641-1647.. Collins, 702. 
  • Wedgewood, Cicely Veronica (1964). A Coffin for King Charles: The Trial and Execution of Charles I. Macmillan, 307. ISBN 978-0026255004. 
  • Ashley, Maurice (1987). Charles I and Cromwell. Methuen, 256. ISBN 978-0413162700. 
  • Reeve, L. J. (1989). Charles I and the Road to Personal Rule. Brittanje: Cambridge University Press, 325. ISBN 0521521335. 

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:

Boeke oor Karel I aanlyn beskikbaar[wysig]

Monarge van Engeland
Huis van Wessex: EgbertEthelwulfEthelbaldEthelbertEthelredAlfred die GroteEduard die OuereEthelweardAthelstanEdmund IEdredEdwy die RegverdigeEdgar die VreedsameSint Eduard die MartelaarEthelred IIDenemarke: Sven VurkbaardKnoet die GroteHuis van Wessex (herstel): Ethelred IIEdmund IronsideDenemarke (herstel): Knoet die GroteHarold HaasvoetHartaknoetHuis van Wessex (herstel): Sint Eduard die BelyerHarold GodwinsonEdgar AdelingHuis van Normandië: Willem I die VeroweraarWillem II RufusHendrik IStefanusMatildaHuis van Plantagenêt: Huis van Anjou (Angevyne)Hendrik IIHendrik die Jong KoningRichard IJan Sonder LandHendrik IIIEduard IEduard IIEduard IIIRichard IIHuis van LancasterHendrik IVHendrik VHendrik VIHuis van YorkEduard IVHuis van Lancaster (herstel)Hendrik VIHuis van York (herstel)Eduard IVEduard VRichard IIIHuis van Tudor: Hendrik VIIHendrik VIIIEduard VIJaneMaria IElizabeth IHuis van Stuart: Jakobus IKarel I • (Gemenebes van Engeland) • Huis van Stuart (herstel): Karel IIJakobus IIWillem III van OranjeMaria IIAnna