Slag van Gallipoli

Slag van Gallipoli
Deel van Eerste Wêreldoorlog
Die Slag van Gallipoli
Datum 25 April 1915 - 9 Januarie 1916 Ligging Gallipoli, Turkye Resultaat Turkse oorwinning
Strydende partye
Verenigde Koninkryk Frankryk Australië Nieu-Seeland Brits-Indië Newfoundland	Ottomaanse Ryk Duitse Keiserryk Oostenryk-Hongarye
Bevelvoerders
Sir Ian Hamilton Herbert Kitchener John de Robeck	Sanders Pasha Esat Pasha Vehip Pasha Cevat Pasha Mustafa Kemal Atatürk
Sterkte
324 000	122 000
Ongevalle
44 072	57 263

Die Slag van Gallipoli het plaasgevind op die Gallipoli skiereiland in Turkye tussen 25 April 1915 tot 9 Januarie 1916 tydens die Eerste Wêreldoorlog. Britse en Franse magte het gesamentlik 'n operasie van stapel gestuur om die Ottomaanse hoofstad Konstantinopel oor te neem en sodoende 'n seeroete na Rusland te waarborg. Dit sou voorrade na die Russiese magte aan die oosterse front verseker het en die Duitsers aan daardie front onder groot druk geplaas het. Die poging het egter misluk en tot swaar verliese aan beide kante gelei.

Die Gallipoli veldtog het 'n beduidende impak op al die nasies gehad. In Turkye word die veldslag gesien as 'n vormende oomblik in die geskiedenis van die Turkse nasie gesien, 'n laaste oplewing toe die eeue oue Ottomaanse Ryk aan die verkrummel was. Die stryd het die grondslag gelê vir die Turkse onafhanklikheidsoorlog en die Turkse republiek agt jaar daarna onder leiding van Atatürk, wat ook 'n bevelvoerder was by Gallipoli. Die veldtog was ook die eerste groot veldslag waaraan die Australiese en Nieu-Seelandse Leërkorps deelgeneem het en word dikwels gesien as die beginpunt van 'n nasionale bewustheid in beide lande. Vandag is ANZAC day, wat die ongevalle in die veldslag herdenk, een van die mees belangrikste herdenkingsdae in Australië en Nieu-Seeland.

Aanloop

Die Geallieerde magte was ywerig om 'n voorsieningsroete na Rusland oop te maak aangesien 'n verhoogde aanslag aan die Oosterse front die druk op die Westerse front sou verlig het. Die Duitse ryk en die Oostenryks-Hongaarse ryk het Rusland se handelsroetes na Europa oor land afgesny en daar was geen maklike seeroete beskikbaar nie. Die Witsee in die noorde en die See van Okhotsk in die Verre-Ooste was ver van die Oosterse front geleë en dikwels bevrore gewees. Die Oossee was geblokkeer deur die Duitse vloot. Die enigste toegang tot die Swartsee was deur die Bosporus, wat onder beheer van die Ottomaanse Ryk was. Toe die Ottomaanse ryk by die spilmoondhede in Oktober 1914 aangesluit het, kon Rusland nie meer vanaf die Middelandse See van voorrade voorsien word nie.

Laat in 1914 het die Westerse Front in Frankryk en België 'n dooiepunt bereik. Die Geallieerdes het ook gehoop dat 'n aanval op die Ottomaanse ryk Bulgarye en Griekeland in die oorlog sou betrek aan die Geallieerdes se kant. 'n Vroeëre voorstel om Griekse troepe te gebruik om die Gallipoli skiereiland in te val is deur Rusland afgekeur omdat daar gevoel was dat Rusland se Slawiese bondgenote bedreigd sou voel deur die uitbreiding van Griekse mag en invloed.

Die Franse Minister van Justisie, Aristide Briand het in November 1914 'n voorstel gemaak om Turkye aan te val maar die voorstel het nie ondersteuning geniet nie. Britse pogings om die Turke om te koop om aan die Geallieërde kant aan te sluit was onsuksesvol.. Later in dieselfde maand het die Winston Churchill, wat toe aan die hoof van die Britse vloot gestaan het, 'n plan voorgestel vir 'n see-aanval op die Dardanelles. Aanvanklik sou die aanval deur die Britse Koninklike vloot alleen uitgevoer word met slegs 'n klein aantal troepe verbonde aan die aanvalsmag. Die plan is deur John Fisher, 'n hoë vlootoffisier teengestaan wat eerder 'n direkte see-inval op die noordkus van Duitsland voorgestaan het, maar Churchill se plan is toe uiteindelik aanvaar.