Rusland

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Российская Федерация (Россия)
Rossijskaja Federatsija (Rossija)
Russiese Federasie
Vlag van Rusland Wapen van Rusland
Vlag Wapen
Volkslied:
Государственный гимн Российской Федерации
(tr.: Gosoedarstwenni gimn Rossijskoi Federatsiji)
(Russies vir: "Nasionale Volkslied van die Russiese Federasie")
Ligging van Rusland
Hoofstad Moskou

55°45′N 37°37′O

Grootste stad Moskou
Amptelike tale Russies1
Regering Federale
semi-presidensiële
grondwetlike republiek
Wladimir Poetin
Dmitri Medwedef
Onafhanklikheid

2395 v.C.[1]
862
882
1169
1283
16 Januarie 1547
22 Oktober 1721
6 November 1917
10 Desember 1922
25 Desember 1991
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
17 098 242 km2  (1ste)
6 592 800 myl2
13[2]
Bevolking
 - 2013-skatting
 - Digtheid
 
143 600 000[3] (9de)
8,4 / km2 (217de)
21,5 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$2 558 miljard[4] (6de)
$18 083[4] (57ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$2 118 miljard[4] (8ste)
$14 973[4] (49ste)

MOI (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,788[5] (55ste)  –  hoog
Gini (2008) 42,3[6](83ste) –  medium
Geldeenheid Roebel (RUB)
Tydsone
 - Somertyd
(UTC+3 tot +12
(sonder +5))
(UTC)
Internet-TLD .ru .su .рф
Skakelkode +7
127 andere inheemse tale word sedert 1991 in verskeie streke as amptelike tale erken.

Rusland (Russies: Россия, Rossija), amptelik die Russiese Federasie (Russies: Российская Федерация, Rossijskaja Federatsija), is ’n land wat gedeeltelik in Europa en gedeeltelik in Asië lê. Die land lê egter vanuit ’n politieke oogpunt in Europa omdat die belangrikste deel, ook die hoofstad, Moskou, Europees is en sowat 70% van die bevolking daar woon.

Met sy oppervlak van 17 098 242 km² is Rusland die grootste land ter wêreld, byna twee maal so groot soos die tweede grootste land, Kanada. Dit grens aan (antikloksgewys van NW na SO): Noorweë, Finland, Estland, Letland, Litaue, Pole, Wit-Rusland, Oekraïne, Georgië, Azerbeidjan, Kasakstan, die Volksrepubliek van Sjina, Mongolië en Noord-Korea. Verder is dit deur ’n see of smal seestraat geskei van die Verenigde State van Amerika (Alaska), Kanada, Turkmenistan, Iran, Turkye, Swede en Japan.

Die geskiedenis van Rusland begin met die oprigting van die eerste Russiese stede Slovensk en Staraya Rusa in in 2395 v.C.[1] Kiëf-Roes, het in die 9de eeu ontstaan. Dit is deur Wikings regeer en het in 988 die Christelike geloof van die Bisantynse Ryk aanvaar. Kiëf-Roes het uiteindelik verbrokkel en in talle klein feodale Russiese state verdeel. Die belangrikste hiervan was die Groothertogdom van Moskou of Moskowië. Moskou het mettertyd die omringende Russiese prinsdomme herenig en die plek van Kiëf-Roes ingeneem. Teen die 18de eeu het die land uitgebrei tot die groot Russiese Ryk, wat gestrek het van Pole tot die Stille Oseaan.

In die 20ste eeu het Rusland as die Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek (RSFSR) die kern gevorm van die Sowjetunie, die wêreld se eerste en grootste grondwetlik sosialistiese staat en saam met die Verenigde State van Amerika een van die wêreld se twee supermoondhede. Toe die Sowjetunie in 1991 verbrokkel, is die Russiese Federasie gestig. Rusland is ’n permanente lid van die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad en ’n voorste lid van die Gemenebes van Onafhanklike State (GOS) en die G8.

Geografie[wysig]

Die Russiese Federasie lê uitgestrek oor die grootste deel van Noord-Eurasië. Vanweë sy grootte is daar groot eentonigheid én afwisseling. Sy klimaat, plantegroei en grondsoorte strek oor ’n groot gebied. Saam met die klimaat wissel die plantegroei: van die toendra van die Oos-Europese Vlakte en die taiga (naaldboomwoude) tot die steppe (grasvelde) en halfwoestyn aan die Kaspiese See. Daar is 23 Wêrelderfenisgebiede[7] in die land.

Topografie[wysig]

Die twee dele van Rusland wat die verste van mekaar geleë is, is sowat 8 000 km uitmekaar: die grens met Pole en die verre suidooste van die Koeril-eilande naby Japan. Rusland is oor elf tydsones versprei.

Die Wasjoegan-rivier op die vlaktes van Wes-Siberië.

Die land het die wêreld se grootste oppervlakte woude[8] en is bekend as "die longe van Europa".[9] Net die Amasone-reënwoud absorbeer meer kooldioksied. Dit voorsien Europa en die hele wêreld van ’n enorme hoeveelheid suurstof.

Russiese hengelvlote het toegang tot drie van die wêreld se oseane – die Atlantiese, die Arktiese en die Stille Oseaan – en hulle verskaf baie van die wêreld se visvoorraad.[10] Die Kaspiese See is die bron van wat beskou word as die wêreld se beste kaviaar.

Die grootste deel van Rusland bestaan uit uitgestrekte vlaktes, hoofsaaklik steppe na die suide en digte woude na die noorde met toendra aan die noordelike kus. Bergreekse word aangetref aan die suidelike grense, soos die Kaukasus (met Berg Elbroes, teen 5642 m / 18 511 vt Rusland en Europa se hoogste punt) en die Altai, asook in die oostelike dele, soos die Werchojansk-reeks en die vulkane op die Kamtsjatka-skiereiland. Die Oeralberge strek noord-suid en verdeel Europa en Asië. Dit is ook ryk aan minerale bronne. Altesaam 10% van die wêreld se bewerkbare grond lê in Rusland.[11]

Topografiese kaart van Rusland.

Rusland se kuslyn is langer as 37 000 km aan die Arktiese en die Stille Oseaan, sowel as die Oossee, See van Azof, Swartsee en Kaspiese See.[12] Die Barentssee, Witsee, Karasee, Laptefsee, Oos-Siberiese See, Tsjuktsji-see, Beringsee, See van Ochotsk en die See van Japan is met Rusland verbind. Groot eilande en eilandgroepe sluit in Nowaja Zemlja, die Franz Josef-land, die Sewernaja Zemlja, die Nieu-Siberiese Eilande, Wrangeleiland, die Koerileilande en Sachalin.

Rusland het duisende riviere en mere en het dus een van die wêreld se grootste binnelandse waterbronne. Die grootste van sy watermassas is die Baikalmeer, die wêreld se diepste en mees onbesoedelde varswatermeer.[13] Dit bevat meer as ’n vyfde van die wêreld se vars water.[14] Ander groot mere is onder andere die Ladoga en die Onega.

Van sy 100 000 riviere[15] is die Wolga die land se bekendste, nie net omdat dit die langste rivier in Europa is nie, maar ook vanweë sy groot rol in die Russiese geskiedenis. Rusland se talle natuurlike hulpbronne sluit in petroleum, aardgas, steenkool, hout en minerale.[12][16]

Klimaat[wysig]

Verskeie faktore bepaal Rusland se klimaat. Die enorme grootte van die land en die feit dat baie dele ver van die see is, veroorsaak dat daar in die grootste gebied ’n kontinentale klimaat is, behalwe in die toendra en die verre suidooste. Berge in die suide verhinder die vloei van warm lugmassas van die Indiese Oseaan af en die vlaktes in die weste en noorde stel die land bloot aan Arktiese en Atlantiese invloede.[17]

In die grootste deel van die land is daar hoofsaaklik twee seisoene: winter en somer. Die lente en herfs is gewoonlik net kort tydperke van wisseling tussen baie lae en baie hoë temperature. Die koudste maand is Januarie (Februarie aan die kus), die warmste is gewoonlik Julie. Groot temperatuurverskille is tipies. In die winter word dit kouer van suid na noord sowel as van wes na oos.

Federale deelgebiede[wysig]

Hoofartikel: Federale deelgebiede van Rusland.
Rusland se federale deelgebiede.

Die Russiese Federasie bestaan vanaf 18 Maart 2014 uit 85 deelgebiede (Russies: субъекты; soebjekti). Hierdie gebiede het ’n gelyke verteenwoordiging in die Staatsdoema (2 afgevaardigdes per deelgebied), maar die mate van outonomie verskil.

Rusland onderskei die volgende ses kategorieë (soos vanaf 1 Maart 2008): 22 outonome republieke (state), 46 oblaste (provinsies), 8 krais (distrikte), 1 outonome oblast, 5 outonome distrikte en 3 federale stede (Moskou, Sewastopol en Sint Petersburg), wat vergelykbaar is met oblaste.

Regering en politiek[wysig]

Moskou Kremlin, die setel van die president van Rusland.

Volgens die Russiese grondwet, wat op 12 Desember 1993 met ’n nasionale referendum aanvaar is, is Rusland ’n federasie en ’n semi-presidensiële republiek, waarin die president die staatshoof is[18] en die eerste minister die regeringshoof. Die Russiese Federasie is in wese ’n verteenwoordigende demokrasie. Die uitvoerende mag lê by die regering.[19] Die wetgewende mag lê by die regering en die twee kamers van die Federale Vergadering.[20] Die regering word gereguleer deur ’n stelsel van skeiding van magte soos bepaal in die grondwet.

Die federale regering bestaan uit die volgende:

  • Wetgewende mag: Die Federale Vergadering met sy twee kamers, die Staatsdoema (450 lede) en Federale Raad (176 lede), maak federale wette, verklaar oorlog, keur verdrae goed en kan die toekenning van geld aan ander instellings goed- of afkeur.
  • Uitvoerende mag: Die president is die hoofaanvoerder van die weermag, kan wetsontwerpe veto en stel die kabinet saam.
  • Geregtelike mag: Die konstitusionele hof, hooggeregshof, die hooggeregshof van arbitrasie en laer federale howe, waarvan die regters deur die Federale Raad aangestel word op aanbeveling van die president, vertolk wette en kan wette terugtrek wat hulle as ongrondwetlik beskou.
President Wladimir Poetin (regs) met die eerste minister Dmitri Medwedef (links).

Volgens die Russiese grondwet is grondwetlike justisie in die howe gebaseer op die gelykheid van alle burgers,[21] die regters is onafhanklik en net onderworpe aan die wet,[22] verhore moet oop wees vir die publiek en beskuldigdes word verdediging gewaarborg.[23] Sedert 1996 is daar ’n moratorium op die doodstraf, hoewel dit nog nie wetlik afgeskaf is nie.

Die president word deur die volk gekies vir ’n termyn van vier jaar.[24] Hy is vir ’n tweede termyn herkiesbaar, maar nie vir ’n derde termyn nie.[25] Die laaste verkiesing is op 2 Maart 2008 gehou. Regeringsdepartemente bestaan uit die eerste minister en onderpremiers, ministers en ander verkose individue, wat almal deur die president aangestel word.

Van die belangrikste politieke partye in Rusland is Verenigde Rusland, die Kommunistiese Party, die Liberaal-Demokratiese Party van Rusland en Regverdige Rusland.

Buitelandse betrekkinge en die weermag[wysig]

Die oorwinningsdag-Parade van 2010 in Moskou.

In die internasionale reg word erken dat Rusland die plek van die voormalige Sowjetunie ingeneem het.[26] Rusland sit die internasionale verpligtinge van die Sowjetunie voort, het dié land se permanente plek ingeneem in die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies en het sy lidmaatskap oorgeneem van ander internasionale organisasies, asook sy regte en verpligtinge wat internasionale verdrae en skuld betref.

Rusland se buitelandse beleid het vele fasette. Die land het diplomatieke betrekkinge met 178 lande en het 140 ambassades.[27] Sy buitelandse beleid word bepaal deur die president en word geïmplementeer deur die departement van buitelandse sake.[28]

As een van die vyf permanente lede van die VN se Veiligheidsraad speel Rusland ’n belangrike rol in die handhawing van internasionale vrede en veiligheid – asook in die oplossing van internasionale konflikte deur sy deelname aan die Midde-Oosterse Kwartet, the sesparty-samesprekings met Noord-Korea en die oplossing van die Kosowo-konflik. Rusland is lid van die G8 (groep van agt nywerheidslande), die Europese Raad, die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa en die Asies-Pasifiese Ekonomiese Samewerkingsforum. Rusland speel ook gewoonlik ’n leidende rol in streekorganisasies soos die Gemenebes van Onafhanklike State (GOS), Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap, die Verdragsorganisasie vir Kollektiewe Veiligheid en die Sjanghaise Samewerkingsorganisasie. Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie het Rusland ’n vriendskapliker dog wispelturige verhouding met die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (Navo). Die Navo-Russiese Raad is in 2002 gestig om samewerking tussen hulle te bevorder.[29]

Russiese valskermsoldate tydens ’n oefening in Kasakstan.

Rusland het Sowjet-bates oorsee oorgeneem en die meeste van die Sowjetunie se vervaardigings- en verdedigingsgeriewe is in die land self.[30] Die Russiese weermag bestaan uit die grondmag, vloot en lugmag. In 2006 het die weermag 1,03 miljoen lede in aktiewe diens gehad. Rusland het die grootste voorraad kernwapens in die wêreld en die tweede grootste vloot ballistiese-missiel-duikbote.[31] Die land vervaardig al sy eie militêre toerusting en is sedert 2001 die grootste verskaffer van wapens: Hy is verantwoordelik vir sowat 30% van wapenverkope wêreldwyd[32] en voer wapens na sowat 80 lande uit.[33]

Net soos in die Sowjetunie is daar diensplig vir alle manlike burgers tussen 18 en 27 jaar. Weens verskeie probleme is die tydperk in 2008 begin verkort sodat kontraksoldate teen 2010 70% van die weermag kan uitmaak. Verdedigingsuitgawes het die afgelope ses jaar verviervoudig.[34] Die regering se amptelike militêre uitgawes in 2008 is $40 miljard,[35] hoewel verskeie bronne soos Amerikaanse Intelligensie[36] en die Internasionale Instituut vir Strategiese Studies[37] dit heelwat hoër raam.[38] Tussen 2006 en 2015 word sowat $200 miljard bestee aan die opgradering van militêre toerusting.[39]

Ekonomie[wysig]

Ekonomiese ontwikkeling[wysig]

Die Russiese motorvervaardiger Lada het reeds in die Sowjet-era begin om sy motors na Westerse lande uit te voer. Lada se "Projek C" is in 2006 in Moskou vertoon.

Voor die Oktoberrewolusie was Rusland in vergelyking met ander Europese state 'n relatief onderontwikkelde land wat net oor 'n klein aantal nywerheidsgebiede in sy Europese gedeelte beskik het. Die ontwikkeling van die land se hoofsaaklike nywerheidsektore het oneweredig verloop, terwyl 'n groot deel van die beleggings uit die buiteland gekom het.

Die nuwe Sowjet-regering het belowe om die Russiese nywerheidsektor vinnig te ontwikkel en die ekonomiese vooruitgang van onderontwikkelde landelike gebiede te bevorder. Net soos in baie ander wêrelddele het die beleid van industrialisering in Rusland aanvanklik op swaar nywerhede soos die yster- en staalbedryf gekonsentreer. Gedurende Stalin se heerskappy het in die 1930's grootskaalse beleggings in bestaande nywerheidsgebiede in die Europese gedeelte van die land plaasgevind, tog het ook steeds meer nywerhede in die ooste ontstaan. Belangrike projekte het staalfabrieke in die suidelike Ural-berggebied en die Koezbas-steenkoolmynstreek van Wes-Siberië ingesluit.

In vergelyking met ander ekonomieë het Rusland taamlik laat van steenkool na alternatiewe energiebronne begin omskakel. Vanaf die 1960's is die ontginning van ruolie, aardgas en waterkrag egter vinnig ontwikkel. Waterkragsentrales in Wes-Siberië het die basis vir die opbou van die plaaslike aluminiumnywerhede gevorm. Die vervaardiging van verbruikersgoedere het daarenteen dekades lank min aandag geniet.

Landbou[wysig]

In teenstelling met die groeiende nywerheidsektor het die landbou steeds die Achilleshiel van die Russiese ekonomie gevorm. Sedert die 1960's was die land verskeie kere gedwing om graan uit ander lande in te voer. Alhoewel die voedselproduksie aansienlik verhoog is, was hierdie groei net groot genoeg om met die bevolkingsaanwas tred te kan hou. Westerse deskundiges blameer die Sowjet-regering se agrariese beleid wat plase tot groot, maar minder effektiewe kollektiewe (kolkhozi) en staatsbeheerde bedrywe (sovkhozi) saamgesmelt het. Die staat se voorkeur vir grootskaalse projekte, wat kenmerkend vir die land se industriële projekte in die 20ste eeu was, is sodoende ook na die landbousektor uitgebrei.

Buitelandse handel[wysig]

Die Sowjet-regering het tydens Stalin se heerskappy groot moeite gedoen om 'n hoë graad van selfvoorsiening te bereik en sodoende heelwat beperkings op buitelandse handel geplaas. Die stigting van die Raad vir Onderlinge Ekonomiese Bystand (ROEB, Engelse afkorting: COMECON), die Oosbloklande se handelsorganisasie, het van die Sowjetunie en sy satellietstate ná die Tweede Wêreldoorlog 'n soort geslote mark gemaak wat nouliks in die wêreldekonomie geïntegreer was.

Sowjet-Rusland se politieke leiers het uiteindelik besef dat die invoer van Westerse tegnologieë voordelig vir die land se ekonomiese ontwikkeling sou wees en hul ekonomiese beleid verander. Sowjet-Rusland het vervolgens handelsbande met lande dwarsoor die wêreld aangeknoop.

Buitelandse beleggings[wysig]

Volgens die amptelike statistiekdiens Rosstat het buitelandse beleggings in die Russiese Federasie in 2011 met 66,1 persent gestyg tot VS$ 190,6 miljard, waarvan VS$ 18,415 miljard regstreekse beleggings ('n toename van 33,3 persent teenoor die vorige jaar).

Teen die einde van 2011 het die totale buitelandse belegging in die Russiese ekonomie VS$ 347,2 miljard beloop - 'n toename van 15,7 persent teenoor 2010.[40]

Huidige ekonomiese hoofsektore[wysig]

Die nywerheidsektor het in die eerste ses maande van 2008 32,7 persent van Rusland se bruto binnelandse produk (BBP) opgelewer; die energiesektor was die belangrikste bedryf wat 10,6 persent bygedra het. Die tweede grootste sektor is handel, die gastebedryf en vervoer wat 30,3 persent van die BBP verteenwoordig het. Die finansiële sektor het 14,4, ander openbare en privaat dienste 13,9, die boubedryf 5,7 en die landbousektor 3,0 persent van die BBP opgelewer ('n groot deel van die landbouprodukte word egter op privaatgrond verbou en informeel bemark).[41]

Ekonomiese ontwikkeling in die vroeë 21ste eeu[wysig]

’n Rosneft-vulstasie. Rusland is die grootste uitvoerder van aardgas en die tweede grootste olie-uitvoerder in die wêreld.

Sedert die begin van die huidige eeu het stygende oliepryse, toenemende buitelandse beleggings, hoër binnelandse verbruik en groter politieke stabiliteit Rusland se ekonomiese groei ’n hupstoot gegee. Die land het die jaar 2007 vir die negende agtereenvolgende jaar met ekonomiese groei afgesluit, met ’n gemiddeld van 7% per jaar sedert die finansiële krisis van 1998. In 2007 was Rusland se bruto binnelandse produk (BBP) VS$2 076 miljard, die sewende grootste in die wêreld en 8,1% hoër as die vorige jaar. Die gemiddelde salaris in Rusland was vroeg in 2008 sowat VS$640 per maand in vergelyking met VS$80 in 2000.[42] Sowat 14% van Russe het in 2007 onder die broodlyn gelewe[43] – heelwat minder as die 40% in 1998, toe die ekonomie op sy grootste laagtepunt was sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie. Werkloosheid was 6% in 2007 in vergelyking met sowat 12,4% in 1999.[44][45]

Rusland het die wêreld se grootste natuurlike-gas-, tweede grootste steenkool- en agtste grootste oliereserwes. Dit is die grootste uitvoerder van aardgas in die wêreld en die tweede grootste olie-uitvoerder. Olie, aardgas, metale en hout maak 80% van die land se uitvoer uit.

In 2001 het ’n meer gestroomlynde belastingstelsel die las op die land se burgers verlig en staatsinkomste verhoog.[46]

Die ekonomiese ontwikkeling van die land is egter oneweredig aangesien die Moskou-streek ’n buitengewoon groot deel tot die BBP bydra.[47] ’n Groot deel van Rusland, veral plattelandse gebiede, vaar veel swakker. Tog het die middelklas gegroei van net 8 miljoen mense in 2000 tot 55 miljoen in 2006.[48] Rusland het in 2007 altesaam 110 miljardêrs gehad, die grootste getal buiten die VSA.[49]

Ondanks die land se sterk ekonomiese groei lys die Wêreldbank verskeie uitdagings wat die Russiese ekonomie in die gesig staar, onder meer die diversifisering van die ekonomie en die aanmoediging van die groei van klein en middelslag-besighede. Inflasie was tussen Januarie en September 10,6% in vergelyking met 12% in 2007. Stygende kospryse was een van die hoofoorsake. Die uitwerkings van die internasionale finansiële en ekonomiese krisis in 2008 en 2009 op die Russiese ekonomie is moeilik om te bepaal. Laer energiepryse sal egter 'n nadelige effek op die land se ekonomiese groei hê. Die motor-, bou- en metaalbedryf het sedert 2008 die grootste afswaai van alle sektore ondervind.[50]

Bevolking[wysig]

Die Russiese Federasie het ’n uiteenlopende, veelrassige bevolking van 143,6 miljoen, wat tot sowat 160 verskillende etniese groepe en inheemse volke behoort[51]:

  • Russe: 80,9%
  • Tatare: 3,9%
  • Oekraïners: 1,4%
  • Basjkiriërs: 1,2%
  • Tsjoewas: 1,1%
  • Armeniërs: 0,8%
  • Ander: 10,7%

Hoewel die bevolking groot is, is die bevolkingsdigtheid klein vanweë die geweldige grootte van die land. Die digtheid is die hoogste in Europese Rusland, naby die Oeral-gebergte en in Suidwes-Siberië. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei; twee derdes is in die Europese deel gekonsentreer, terwyl groot gebiede in Siberië feitlik onbewoon is. Afgeleë en onherbergsame streke, wat tydens die Sowjet-periode onder dwang bevolk was, is tans vanweë die haglike lewensomstandighede en ongereelde loonbetalings in talle mynboudorpe grotendeels weer ontvolk.

In 2006 het 186 380 immigrante Rusland binnegekom, waarvan 95% van GOS-lande is.[52] Daar is ook sowat 10 miljoen onwettige immigrante van oud-republieke van die Sowjetunie.[53] Die Russiese bevolking neem nogtans af, veral as gevolg van die lae geboortekoers en die lae lewensverwagting van mans (wat onder meer aan drankmisbruik toegeskryf word).[54] Daarnaas is emigrasie 'n beslissende faktor in die land se demografiese ontwikkeling - miljoene Russe het hulle sedert die 1990's in Europese en oorsese lande gevestig. Duitsland is die belangrikste bestemming vir Russiese emigrante met 'n Russiessprekende gemeenskap van sowat vier miljoen - die grootste buite Rusland.

In vergelyking met slegs 18 persent in 1918 woon tans 73 persent van die burgers in stedelike gebiede.[55] Die twee grootste stede is Moskou (11 514 000 inwoners volgens die sensus van 2010) en Sint Petersburg (4 848 000). Elf ander stede het meer as ’n miljoen inwoners: Jekaterinburg, Kazan, Nizjni Nowgorod, Nowosibirsk, Oefa, Omsk, Perm, Rostof aan die Don, Samara, Tsjeljabinsk en Wolgograd.

Geskiedenis[wysig]

Vroeë periode[wysig]

In prehistoriese tye is die gebied wat later Europese Rusland sou word, bewoon deur veral Slawiese en Fins-Oegriese volke. Die Slawiërs was waarskynlik in ’n gebied rondom die Pripjat-moerasse gekonsentreer en het van daar verder versprei.[56] Hulle het veral handel gedryf met Griekeland, die Krim en later met die Romeinse en Bisantynse ryke.

Kiëf-Roes[wysig]

Hoofartikel: Kiëf-Roes.
Kiëf-Roes omstreeks 1000 n.C.

Kiëf-Roes het bestaan van omstreeks 880 tot die middel van die 12de eeu, met Kiëf as belangrikste sentrum. Die Roes-volk het waarskynlik die huidige Noordwes-Rusland sedert die 8ste eeu oorheers. In die 9de eeu het hulle in ’n mate georganiseerd geraak. Volgens die Primêre Kronieke, die vroegste aantekening van die streek se geskiedenis, het ’n Warangiër (of Wikings) met die naam Rjoerik hom in Nowgorod gevestig. Hy is in 860 deur die volke in die gebied as gemeenskaplike leier gekies voordat hy suid getrek en sy mag na Kiëf, hoofstad van die huidige Oekraïne, uitgebrei het. Hy word in die Kronieke die voorvader van die Rjoerik-dinastie genoem wat tot aan die einde van die 16de eeu oor onder meer Rusland sou regeer.

Die doop van Kievans, deur Klavdy Lebedev.

Kiëf het sy goue eeu beleef tydens die bewind van Wladimir I (980-1015) en sy seun Jaroslaf I die Wyse (1019-1054). In dié tyd is die Christelike geloof van Bisantium aanvaar en die eerste Oos-Slawiese geskrewe regskode opgestel. Die vroeë Roes-heersers was waarskynlik ’n Skandinawiese elite van krygsmanne wat regeer het oor die meerderheid, wat bestaan het uit verskeie Slawiese volke.

Die grootste probleem van Kiëf-Roes was dit op die rand van Europa gelê het en aan die Asiatiese steppe gegrens het, van waar nomadiese volke die ryk gereeld binnegeval het. ’n Tweede groot probleem was eersgeboortereg, wat daartoe gelei het dat met elke troonbestyging ’n nuwe burgeroorlog uitgebreek het. Tussen 1054 en 1224 was daar nie minder as 83 burgeroorloë nie. Eindelik het die ryk vir goed versplinter. Nuwe prinsdomme het ontstaan wat elk deur afstammelinge van Rjoerik regeer is: Nowgorod, Wladimir-Soezdal, Halitsj-Wolhinië, Polotsk, Smolensk, Tsjernigof en Perejaslaf.

Weens die versplintering het dit die Mongole, of Goue Horde, wat die gebied sedert 1223 binnegeval het, nie veel gekos om die prinsdomme omver te werp nie.[57] Mongoolse oorheersing het die gebied se ekonomiese en sosiale ontwikkeling gestrem[58] en sou vir die volgende drie eeue voortduur.

Moskowië en die eerste tsare[wysig]

Hoofartikel: Moskowië en Tsaredom van Rusland.
’n Toneel uit die Middeleeuse Russiese geskiedenis.

Die magtigste opvolgerstaat van Kiëf-Roes was Moskowië, of die Groothertogdom van Moskou. Dit annekseer buurstate soos Twer en Nowgorod en word eindelik die basis van die moderne Russiese staat.

Ná die val in 1453 van Konstantinopel (ook bekend as die Tweede Rome) eien Moskou hom die naam Derde Rome toe omdat dit die laaste sentrum van die Ortodokse Kerk is. Iwan III begin homself "tsaar van die hele Rusland" noem en verwerp die soewereiniteit van die Goue Horde.

Van 1533 tot 1584 regeer Iwan die Verskriklike. Hy is die eerste heerser wat amptelik as tsaar van Rusland gekroon word. Hy beywer hom aanvanklik vir vreedsame hervormings en vernuwings. Hy stel die boekdrukkuns in, onderwerp die kerk aan die staat en standaardiseer rituele en verordeninge.[59][60]

Iwan soek nuwe handelsmoontlikhede en stel die hawe van Archangelsk aan die Witsee vir Engelse handelaars oop. In die ooste lyf hy die kanate van Kazan en Astrachan in. Hy stel ook ’n wet in wat die bewegingsvryheid van boere beperk – ’n belangrikse stap in die rigting van die latere lyfeienskap.

Sy latere bewind word egter deur ’n periode van terreur gekenmerk. Hy raak betrokke in die sogenaamde Lyflandse Oorlog wat 22 jaar voortsleep en die Russiese ekonomie en leër ruïneer.[61] Boonop sterf sy vrou, Anastasia Romanowna en Iwan glo die bojare het haar vermoor. Hy kom nie hierdie slag te bowe nie en sy gesondheid begin agteruitgaan. Hy gaan geestelik agteruit en word paranoïes en gewelddadig.

In 1564 skep hy ’n polisiemag, die Opritsjniki, wat ’n moorddadige terreurbende word wat links en regs onder die adel en die volk moor. In 1581 slaan Iwan glo sy oudste seun in ’n woedebui dood. Ná Iwan se dood word hy opgevolg deur sy verstandelik gestremde seun Fjodor. Sy tweede oudste oorlewende seun, Dmitri Iwanowitsj, is toe maar twee jaar oud en word kort daarna vermoor.

Tydens Fjodor se bewind lê die regte mag in die hande van sy swaer en voog, die bojaar Boris Godoenof. Ná Fjodor se dood begin ’n chaotiese tydperk, bekend as die Tyd van Beroeringe[62], waarin Rusland onder andere deur Vals Dmitri I en Vals Dmitri II regeer word. Laasgenoemde word op 11 Desember 1610 vermoor terwyl hy halfdronk is en dit lui die tydperk van die Huis van Romanof in.

Keiserlike Rusland[wysig]

Hoofartikel: Russiese Ryk.

Onder die Huis van Romanof en Pieter die Grote word Rusland ’n wêreldmag. Pieter regeer van 1682 tot 1725. Hy verslaan Swede en in ’n deel van die gebied wat hy van dié land verower, stig hy later Sint Petersburg. Pieter se hervormings het meegebring dat die land geweldig beïnvloed is deur die Wes-Europese kultuur. Katharina die Grote, wat van 1762 tot 1796 regeer, sit sy poging voort om Rusland te vestig as een van die groot magte in Europe. Rusland brei in dié tyd ook geweldig uit.

Die Russiese Ryk in sy grootste uitbreiding in 1865.

Idees van liberalisme word in die Dekabriste-opstand van 1825 onderdruk en gevolg deur dekades van politieke onderdrukking. Die voortduur van lyfeienskap en die konserwatiewe beleidsrigtings van Nikolaas I strem ontwikkeling in Rusland in die middel-negentiende eeu. Sy opvolger, Aleksander II (1855–1881), stel verskeie hervormings in, onder meer die afskaffing van lyfeienskap in 1861. Hy sterf egter in ’n sluipmoordaanval en sy opvolger, Aleksander III, beëindig sy pa se pogings om groter outonomie aan die Russiese volk te gee. Hy ontslaan liberale ministers, beperk die bevoegdhede van die zemstwo's, verskerp die staatstoesig op middelbare en hoër onderwys, brei die bevoegdhede van die polisie aansienlik uit en tree as bewaker van die ortodoksie streng op teen Jode, Rooms-Katolieke en Protestante. Opstandelinge en andersdenkendes word in massas na Siberië verban.

Onder sy opvolger, Nikolaas II, duur dié toestande voort. Ongenaakbare toestande in fabrieke lei tot groot steun aan die revolusionêre sosialistiese beweging. In Januarie 1905 word daar gevuur op stakende werkers in Sint Petersburg en honderde sterf of word gewond. Dit, die Russies-Japanse Oorlog en die gebeure van Bloedige Sondag in 1905 lei tot die Russiese Rewolusie van 1905. Hoewel die opstand onderdruk word, word Nikolaas gedwing om sekere hervormings in te stel. Die basiese lewe van die werkers bly egter beroerd.

Tydens die Eerste Wêreldoorlog word die wantroue in die regering nog groter weens die hoë koste en sterftesyfer van die oorlog en gerugte van korrupsie en selfs verraad. Dit lei tot die Russiese Rewolusie van 1917. Talle opstande vind plaas en word gesteun deur talle soldate. Baie van die opstande word gereël deur demokraties verkose rade genaamd sowjets. Die Februarie-rewolusie lei tot die abdikasie van Nikolaas II. Hy word opgevolg deur ’n voorlopige regering. Dié het aanvanklik die steun van die sowjets, maar is nie in staat om die talle probleme in die land op te los nie. In die tweede rewolusie wat in Oktober volg en deur Wladimir Lenin gelei word, word die Voorlopige Regering omvergewerp en die wêreld se eerste kommunistiese staat gestig.

Sowjet-Rusland[wysig]

Hoofartikel: Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek en Sowjetunie.
Die eerste mens in die ruimte, Joeri Gagarin.

Ná die Oktober-rewolusie breek ’n burgeroorlog uit tussen die nuwe regering se Rooi Leër en die Wit Leër van die monargiste, konserwatiewe en gematigde sosialiste wat teen die drastiese hervormings van die Bolsjewiste is.

Teen die einde van die burgeroorlog het 20 miljoen Russe al gesterf en die ekonomie en infrastruktuur was aan flarde. Die Russiese Federatiewe Sosialistiese Sowjetrepubliek stig die Sowjetunie op 30 Desember 1922 saam met drie ander republieke. Die Russiese republiek oorheers die Sowjetunie tydens sy 74-jarige bestaan. Die Bolsjewiste stel gratis mediese sorg en opvoeding in, asook die reg om ’n werk en huisvesting te hê. Vroueregte word aansienlik verbeter.[63] Ná Lenin se dood in 1924 word Josef Stalin ’n diktator. Hy begin met industrialisasie en in ’n kort tyd verander die Sowjetunie van ’n landbouland in ’n groot, magtige nywerheidsmag.

Die land tree uit die Tweede Wêreldoorlog as een van die wêreld se supermoondhede. Die Rooi Leër beset Oos-Europa ná die oorlog en Stalin stel kommunistiese regerings in dié streek se lande in. As ’n groot kernwapenmag raak die land in ’n stryd om wêreldoorheersing betrokke met die Verenigde State van Amerika wat bekend staan as die Koue Oorlog.

Onder Stalin se opvolger, Nikita Chroesjtsjof, stuur die Sowjetunie die wêreld se eerste kunsmatige satelliet, Spoetnik I, die lug in en die Russiese ruimtevaarder Joeri Gagarin word die eerste mens wat in ’n bemande ruimtetuig (Wostok 1) om die aarde wentel. Spanning tussen die twee supermoondhede neem toe weens die Amerikaanse Jupiter-missiele in Turkye en die missielkrisis in Kuba. Ná Chroesjtsjof se dood ontstaan weer ’n tydperk van gedeelde mag waarin Leonid Brezjnef in die vroeë 1970's na vore tree as die belangrikste figuur in Sowjet-politiek. Tydens sy bewind is daar ekonomiese stagnasie en val die Sowjetunie Afganistan binne.

Vanaf 1985 stel Michail Gorbatsjof sy beleid van glasnost (openheid) en perestroika (hervorming) in in ’n poging om die land te moderniseer. In Augustus 1991 is daar ’n mislukte staatsgreep teen hom om te keer dat die Sowjetunie ondergaan. In Rusland kom Boris Jeltsin aan die bewind en kondig die einde van die Kommunistiese bewind aan. Die Sowjetunie versplinter in vyftien onafhanklike state en word in Desember 1991 amptelik ontbind. Jeltsin word in Junie 1991 verkies tot president van Rusland in die eerste presidensiële verkiesing in die Russiese geskiedenis.

Russiese Federasie[wysig]

Moskva-Siti in 2013

Tydens en ná die versplintering van die Sowjetunie, terwyl uitgebreide hervormings, onder meer privatisasie, plaasvind, beleef die Russiese ekonomie ’n groot krisis. Die BBP en nywerheidsproduksie neem tussen 1990 en einde 1995 met sowat 50% af.[64] Prysbeheer word afgeskaf en daar word begin met privatisering. Miljoene verarm – volgens die Wêreldbank leef tussen 39% en 49% van die bevolking teen middel 1993 in armoede in vergelyking met 1,5% in die laat-Sowjettydperk.[65] Vertragings in die betaling van lone word ’n langdurige probleem met miljoene mense wat maande en selfs jare te laat betaal word. Die privatiseringsproses bring mee dat beheer van ondernemings grootliks van staatsagentskappe verskuif na groepe individue met kontakte in die regering en die mafia. Gewelddadige kriminele groepe neem dikwels staatsondernemings oor en open met sluipmoorde die pad na afpersing. Korrupsie in die regering word alledaags. Baie van die nuwe rykes neem biljoene se kontant en bates uit die land. Daar is ook sosiale agteruitgang en die geboortesyfer daal geweldig terwyl die sterftesyfer die hoogte in skiet. Wetteloosheid is volop. Misdaadbendes en georganiseerde misdaad floreer en ander gewelddadige misdade vier hoogty.[66]

Die 1990's word gekenmerk deur gewapende etniese konflik, soos in Tsjetsjnië, Noord-Ossetië en Abchasië. Hoë begrotingstekorte en die Asiatiese finansiële krisis van 1997 vererger Rusland se finansiële probleme en laat die BBP nog verder daal.[67]

Op 31 Desember 1999 bedank Jeltsin as president en oorhandig sy pligte aan die pas aangestelde eerste minister Wladimir Poetin, wat daarna die 2000-verkiesing wen. Poetin se gewildheid neem toe nadat hy die Tsjetsjniese opstande onderdruk. Tydens sy bewind herstel die ekonomie en toon nou reeds nege jaar agtereenvolgens ’n groei. Dit verhoog die lewenstandaard en plaas Rusland terug op die wêreldverhoog. Hoewel talle Westerse lande Poetin kritiseer omdat hulle baie van sy hervormings as ondemokraties beskou,[68] neem sy gewildheid binne Rusland toe vanweë die herstel van orde, stabiliteit en vooruitgang.

In die 2008-verkiesing word Dmitri Medwedef verkies tot nuwe president. Hy word deur Poetin gesteun en wen 70,22% van die stemme te midde van groot kritiek dat die verkiesing nie regverdig was nie. Hy word op 7 Mei 2008 beëdig.

Taal[wysig]

Hoofartikel: Russies.

Rusland se 160 etniese groepe praat sowat 100 tale. Volgens die 2002-sensus praat 142,6 miljoen mense Russies, gevolg deur Tartaars met 5,3 miljoen en Duits met 2,9 miljoen sprekers.[69] Russies is die enigste amptelik staatstaal, maar elke republiek binne die federasie mag sy plaaslike taal kies as tweede amptelike taal.[70]

Russies behoort tot die Indo-Europese taalfamilie en binne dié taalfamilie tot die Slawiese tale. Dit is een van die ses amptelike tale van die Verenigde Nasies.

Godsdiens[wysig]

Hoofartikel: Russies-Ortodokse Kerk.
Die Katedraal van Christus die Verlosser in Moskou, wat in die Sowjettydperk afgebreek en van 1990 tot 2000 herbou is.

Die Christendom, Islam, Boeddhisme en Judaïsme is Rusland se tradisionele godsdienste en word beskou as deel van die land se "historiese erfenis", volgens ’n wet van 1997.[71] Skattings van die aantal gelowiges verskil grootliks tussen bronne, en sommige meen dat tussen 16% en 48% van die bevolking ongelowig is. [72]

Russies-Ortodoksie is die grootste geloof in Rusland.[73] Die Kerk het ontstaan in 988, toe grootprins Wladimir die Grote van Kiëf die Christelike geloof aangeneem het as die land se amptelike godsdiens.

Kleiner Christelike gelowe sluit Rooms-Katolieke, Armeens-Apostoliese en verskeie Protestantse kerke in.

Kultuur[wysig]

Klassieke musiek en ballet[wysig]

Die komponis Pjotr Iljitsj Tsjaikofski (1840–1893).

Rusland se groot aantal etniese groepe het elk sy eie tradisies van volksmusiek. Musiek in die 19de eeu is gekenmerk deur groot spanning tussen die klassieke komponis Michail Glinka en sy volgelinge aan die een kant en die aanhangers van die Russiese Musiekvereniging onder aanvoering van komponiste Anton en Nikolai Rubinstein aan die ander kant. Eersgenoemde het die Russiese nasionale identiteit omarm en godsdiens- en volkselemente by hul komposisies gevoeg, terwyl laasgenoemde se musiek konserwatief was. Die latere Romantieke tradisie van Pjotr Iljitsj Tsjaikofski, een van die beroemdste komponiste van die Romantiek wie se musiek gewild en gelief geraak het vanweë die kenmerkend Russiese aard daarvan sowel as die ryk harmonieë en opwekkende melodieë, is na die 20ste eeu deurgevoer deur Sergei Rachmaninoff, een van die laaste groot aanhangers van die Romantieke styl van Europese klassieke musiek.

Wêreldberoemde komponiste van die 20ste eeu sluit in Scriabin, Strawinski, Rachmaninoff, Prokofijef en Sjostakowitsj. Gedurende die grootste deel van die Sowjet-era is musiek streng beheer om binne die perke van die Stalinistiese beleid van sosialistiese realisme te bly. Russiese konservatoriums het ’n geslag wêreldbekende solokunstenaars opgelewer. Van die bestes is violiste David Oistrakh en Gidon Kremer, tsjellis Mstislav Rostropovich, pianiste Vladimir Horowitz, Sviatoslav Richter en Emil Gilels en die sangeres Galina Vishnevskaya.

Tsjaikofski het die wêreld se bekendste balletwerke gekomponeer, soos Swanemeer en Die Neutkraker. In die 20ste eeu het die Russiese dansers Anna Pawlowa en Vaslav Nijinsky beroemd geraak en impresario Sergei Diaghilef en sy Ballets Russes se toere oorsee het die ontwikkeling van dans wêreldwyd beïnvloed[74] en die Sowjetunie se choreografieskole het die een beroemde internasionale ster ná die ander opgelewer, onder andere Maya Plisetskaya, Rudolf Nureyev en Mikhail Baryshnikov. Die Bolsjoi-ballet in Moskou en die Kirof in Sint Petersburg is steeds wêreldberoemd.[75]

Letterkunde[wysig]

Russiese letterkunde word beskou as van die invloedrykste en beste ontwikkel in die wêreld en dra by tot van die wêreld se bekendste letterkundige werke.[76] Dit dateer uit die 10de eeu en teen die vroeë 19de eeu het ’n plaaslike tradisie ontstaan wat van die beste skrywers van alle tye opgelewer het. Dié periode het begin met Aleksander Poesjkin, wat beskou word as die vader van die moderne Russiese letterkunde en dikwels beskryf word as die Russiese William Shakespeare.[77] Van die bekendste Russiese digters en skrywers van die 19de eeu is Anton Tsjechof, Michail Lermontof, Leo Tolstoi, Nikolai Gogol, Iwan Toergenef en Fjodor Dostojefski. Iwan Gontsjarov, Michail Saltikof, Aleksei Pisemski en Nikolai Leskof was bekende prosaskrywers. Tolstoi en Dostojefski was veral grootse figure wat albei al beskryf is as die beste romankrywers ooit.[78][79]

Die skrywer Leo Tolstoi (1828–1910).

Teen die 1880's het Russiese letterkunde begin verander. Die tyd van die groot romanskrywers was verby en kort fiksie en poësie het gewild geraak vir die volgende paar dekades, wat die "Silwer Era" genoem is. Waar dit voorheen deur realisme oorheers is, het simboliek die Russiese letterkunde tussen 1893 en 1914 oorheers. Van die voorste skrywers van hierdie tyd was Waleri Brjoesof, Andrei Beli, Wjatsjeslaf Iwanof, Aleksander Blok, Dmitri Merezjkofski, Fjodor Sologoeb, Anna Achmatowa, Osip Mandelstam, Leonid Andrejef, Iwan Boenin en Maksim Gorki.

Ná die Russiese Rewolusie van 1917 en die daaropvolgende burgeroorlog het die kulturele lewe veel te wense oorgelaat. Sommige gevestigde skrywers het Rusland verlaat terwyl ’n nuwe geslag skrywers wat die rewolusie ten minste in ’n mate ondersteun het, na vore getree het. Van hulle het skrywersorganisasies gestig met die doel om ’n nuwe en kenmerkende werkersklaskultuur in die nuwe staat te skep. In die 1920's het skrywers groot verdraagsaamheid geniet. In die 1930's is sensuur verskerp in ooreenstemming met Josef Stalin se beleid van sosialistiese realisme. Ná sy dood is die beheer telkens verslap. Teen die 1970's en 1980's het baie skrywers die riglyne van sosialistiese realisme geïgnoreer. Die vernaamste skrywers van die Sowjettyd sluit in Jewgeni Zamjatin, Isaac Babel, Joeri Olesja, Wladimir Nabokof, Michail Boelgakof, Boris Pasternak, Aleksandr Solzhenitsyn, Wladimir Majakofski, Michail Sjolochof, Jewgeni Jeftoesjenko en Andrei Woznesenski.

Rolprente[wysig]

Terwyl rolprente in die Weste aanvanklik beskou is as ’n vorm van goedkoop vermaak vir die werkersklas, het die Russiese rolprentwese ná die 1917-rewolusie ’n ernstiger oogmerk gehad.[80] Russiese en later Sowjet-rolprentmakers het grootse prente gemaak soos The Battleship Potemkin.[81] Sergei Eisenstein en Andrei Tarkofski het van die wêreld se innoverendste en invloedrykste regisseurs geword.

In 1932 het Stalin sosialistiese realisme die staatsbeleid gemaak. Dit het ’n demper geplaas op kreatiwiteit, maar baie Sowjet-rolprente in dié genre was geslaagd, onder andere Tsjapajef, Die Kraanvoëls Vlieg en Ballade van ’n Soldaat. Leonid Gaidai se komedies was in die 1960's en 1970's gewild en in 1969 is Wladimir Motil se Wit Son van die Woestyn uitgereik, wat ’n nuwe genre bekend as "osterns" ingelei het. Ruimtevaarders kyk na dié prent voor elke reis na die ruimte.[82]

In die 1980's en 1990's het die Russiese rolprentwese ’n krisis beleef. Hoewel rolprentmakers hulle nou vrylik kon uitdruk, is staatsubsisies drasties verminder en minder prente is vervaardig. Aan die begin van die 21ste eeu het meer mense na die teaters begin gaan en die bedryf het begin groei in die lig van die land se verbeterende ekonomie. Meer prente word reeds hier vervaardig as in Duitsland of Brittanje.[83] In 2007 is $565 miljoen se kaartjies verkoop – 37% meer as in die vorige jaar.[84] Russiese prente word internasionaal steeds hoog aangeslaan. Roesskii Koftsjeg ("Russiese Ark", 2002) was die eerste vollengte-rolprent ooit wat in een lang skoot geskiet is.

Beeldende kuns[wysig]

Roes: Die Siel van die Volk deur Michail Nesterof simboliseer Rusland se historiese spirituele soeke.

Vroeëre Russiese skilderkuns het gefokus op die skilder van ikone en helderkleurige fresko's (muurskilderye), ’n kunsvorm wat die Russe van Bisantium geërf het. In 1757 is die Russiese Kunsakademie gestig wat ten doel gehad het om ’n internasionale rol en status aan Russiese kunstenaars te gee. Van die bekendste skilders van die akademie was Iwan Argoenof, Fjodor Rokotof, Dmitri Lewitzki en Wladimir Borowikofski. Realisme was gewild in die 19de eeu en skilders het die Russiese identiteit vasgevang. Ander kunstenaars het gefokus op sosiale kritiek – hulle het die toestande van die armes uitgelig en die owerhede as karikature uitgebeeld.

Ná die afskaffing van lyfeienskap in 1861 het sommige kunstenaars op menslike lyding gefokus. Dramatiese oomblike uit die geskiedenis is ook geskilder. Die Peredwizjniki (Swerwers) was ’n groep kunstenaars wat ’n kunsrigting begin het wat vry was van die beperkinge van die Kunsakademie. Hul skilderye het groot sosiale en politieke betekenis gehad. Van die bekendstes was Iwan Sjisjkin, Archip Koeindzji, Iwan Kramskoi, Wasili Polenof, Isaak Lewitan, Wasili Soerikof, Wiktor Wasnetsof en Ilja Repin. Teen die 1830's het die akademie kunstenaars soos Aleksander Iwanof en Karl Brioellof oorsee gestuur om kuns te bestudeer.

Die ryk versierings van Sint Petersburg se metro.

Die Russiese avant-garde is ’n oorkoepelende term wat gebruik word vir die groot, invloedryke golf van modernistiese kuns wat tussen 1890 en 1930 gedy het. Dit sluit in verskeie aparte, maar fyn verweefde kunsbewegings wat in dié tyd voorgekom het, soos neo-primitivisme, suprematisme, konstruktivisme, rayonisme en futurisme. Van die bekendste kunstenaars van dié tyd sluit in El Lissitzki, Kazimir Malewitsj, Wassili Kandinski, Wladimir Tatlin en Aleksander Rodtsjenko. Die Russiese avant-garde het sy hoogtepunt bereik in die tyd tussen die 1917-rewolusie en 1932. Hierna het die genre se idees begin bots met die sosialistiese realisme onder Stalin.

Baie Sowjet-kunstenaars het innovasie gekombineer met sosialistiese realisme, onder andere Ernst Neizwestni, Ilja Kabakof, Michail Sjemjakin, Erik Boelatof en Wera Moechina. Ander het patriotiese en anti-fascistiese onderwerpe geskilder. Gebeure in die Tweede Wêreldoorlog is veral baie patrioties uitgebeeld en ná die oorlog het beeldhouwerkers talle monumente vir die gesneuweldes gemaak. In die 20ste eeu het baie Russiese kunstenaars in Wes-Europa gewerk. Mense soos Wassily Kandinsky, Marc Chagall en Naum Gabo se werke en idees is wêreldwyd opgeraap. Van hulle het in Parys en München studeer en dit het die impak van die Russiese kuns internasionaal laat versprei.

Mediabedryf[wysig]

Medialandskap en vryheid van mening[wysig]

Die Russiese grondwet waarborg in hoofstuk 2, artikel 29 die vryheid van mening en spraak net soos mediavryheid, maar plaas tegelykertyd 'n verbod op propaganda en agitasie wat sosiale, rassistiese, nasionale en godsdienstige haat aanspoor en enige vorm van sensuur.

Maar ondanks hierdie voorvereistes vir die vryheid van uitdrukking en 'n vrye perslandskap is daar steeds geen landswye uitsaaier wat onafhanklike verslaggewing en inligting oor regeringsake bied en kritiese kommentaar op die regeringsbeleid sou lewer nie. Sedert die ontbinding van die Sowjetunie en die stigting van die Russiese Federasie is volgens statistieke van die Russiese joernalistevereniging meer as 300 joernaliste vermoor. Die Moskouse Buro vir Menseregte berig dat net in 2009 57 joernaliste slagoffers van moordaanvalle geword het.[85]

Die nasionale agentskap Roskomnadsor[wysig]

In Maart 2007 het die destydse Russiese president Wladimir Poetin 'n nuwe nasionale agentskap, Roskomnadsor, in die lewe geroep wat toesig hou oor massamedia, kommunikasie en Rusland se kulturele erfenis. Dit is ondergeskik aan die premier - die amp wat Poetin tans beklee. Alle media en kommunikasiemiddels, insluitende die internet en telekommunikasie met sy gesamentlike inhoud, word deur Roskomadsor gekontrolleer. Dié agentskap reik ook lisensies uit en onderhou 'n databank met persoonlike gegewens van Russiese burgers. Roskomnadsor is sodoende in staat om die internetgebruik van individue byna volledig te monitor.

Volgens die Russiese perswet kan Roskomnadsor media oor hulle optrede vermaan - en 'n medium ná twee waarskuwings laat sluit. So is die dagblad Nowaja Gazeta, wat in besit van die voormalige president Michail Gorbatsjof en die bankier Aleksander Lebedef is en vir sy kritiese houding teenoor die regering bekend staan, al verskeie kere onder druk geplaas. In die najaar van 2010 het Roskomnadsor gedreig om dié koerant se druklisensie te beëindig nadat dit 'n artikel uit die program van 'n neo-nazi-organisasie aangehaal het en weens die "verspreiding van ekstremistiese propaganda" gedagvaar is. Sedert 2001 is tien joernaliste, wat vir Nowaja Gazeta werksaam was, vermoor.[86]

Media onder beheer van die staat, energiereuse en oligarge[wysig]

Die hoofkwartier van Itar-Tass, een van die beduidendste nuusagentskappe in Rusland, is in Moskou gesetel.

Roskomnadsor verskaf ook inligting oor die medialandskap in Rusland - so het die totale aantal media, wat deur die agentskap gelys, vroeg in 2011 66 032 beloop, waarvan 5 254 televisie-stasies, 3 769 radiostasies, 28 449 dagblaaie en 21 572 tydskrifte. Die meeste media word deur die staat beheer, veral die groot nuusagentskappe en televisie-kanale. Die graad van beheer varieer grootliks.[87]

So word die dagblad Rossijskaja Gazeta met 'n sirkulasie van sowat 430 000 eksemplare regstreeks deur die Russiese regering beheer en fungeer as 'n soort staatskoerant - alle wette en verordenings van die Moskouse regering word eers van krag nadat hulle in dié dagblad bekend gemaak is. Die uitgewery van Rossijskaja Gazeta word deur Aleksander Gorbenko bestuur, 'n Moskouse amptenaar wat toesig hou oor die regering se kontak met verslaggewers van massamedia. Ook die belangrikste Russiese nuusagentskap, Itar-Tass, is in staatsbesit.

Naas die staat oefen ook staatsondernemings of oligarge, wat as regeringsvriendelik bekend staan, kontrole oor media uit. Iswestija, een van die oudste dagblaaie in die land met 'n sirkulasie van sowat 130 000, is in besit van die Moskouse mediamaatskappy Gazprom-Media wat deel uitmaak van Gazprom, die wêreld se grootste gasprodusent wat merendeels deur die Russiese staat beheer word.

Gazprom-Media hou ook die meerderheid aandele in ander koerante, televisie- en radiostasies - waaronder NTW ("Onafhanklike Televisie"), wat oorspronklik in 1993 as privaat uitsaaier deur die oligarg Wladimir Goessinskij gestig is en in 2001 deur Gazprom oorgeneem is; Itogi, 'n weekblad wat met opspraakwekkende verslae oor die oorlog in Tsjetsjnië bekendheid verwerf het; en die radiostasie Echo Moskwy ("Moskouse Eggo", waarin Gazprom 'n belang van 66 persent het) wat met kritiese joernalisme vereenselwig word.

Die dagblad Kommersant (sirkulasie: 115 000) is net soos die liberale internet-koerant gazeta.ru in besit van die miljardêr Alisjer Oesmanof, 'n mede-eienaar van die metaal- en mynboumaatskappy Metalloinvest en direkteur-generaal van Gazprominvestholding, 'n dogtermaatskappy van Gazprom.

'n Ander beduidende eienaar van media is WGTRK, die "Al-Russiese staatsmaatskappy vir televisie en radio", met die uitsaaier Rossija (en tagtig TV-streekkanale), die radiostasie Radio Majak ("Radio Vuurtoring"), die nuusagentskap Ria Nowosti (met korrespondente in meer as veertig lande) en 'n aantal internet-koerante soos vesti.ru en strana.ru.

Toegang tot die media[wysig]

Die uitsaaisentrum van 'n televisiekanaal in Sint Petersburg.

Die meeste Russe het maklike toegang tot die media - in stedelike gebiede is die meeste dagblaaie by nuusstalletjies verkrygbaar teen pryse van sowat ZAR 2 of meer. Koerantoutomate vergemaklik die koop van dagblaaie in Moskou se moltreinstasies. Opvallend is die afwesigheid van buitelandse media by nuusstalletjies.

Volgens meningspeilings deur die Russiese WZIOM-instituut gee 95 persent van die Russiese bevolking die voorkeur aan televisie as hul hoofbron van inligting, maar slegs vyf persent aan koerante. Daar is 'n vinnig groeiende mark vir betaaltelevisie, met die satellietverspreider Tricolor as die belangrikste aanbieder. Die Russiese regering het 'n projek van stapel gestuur om toegang tot digitale televisie-ontvangs vir alle huishoudings te verseker.[88]

Volgens die onafhanklike Lewada-sentrum in Moskou het sowat dertig persent van die bevolking toegang tot die internet wat as die liberaalste nuusmedium beskou word en 'n mediatuiste vir Russiese opposisiegroepe bied, alhoewel die agentskap Roskomnadsor toegang tot ongewenste webtuistes mag beperk. Die Russiese regering is van plan om toegang tot die net deur die uitbou van snelle internetverbindings te vergemaklik.

Die staatsbeheerde televisiekanaal Perwyj Kanal ("Eerste kanaal") lok volgens mediaatlas.ru tans die meeste toeskouers - nog voor Rossija en NTW. Wat gedrukte media betref, is die poniekoerant Moskowskij Kosmolets die gewildste (en goedkoopste) dagblad op die Russiese mark - met 'n leserstal van ongeveer 1,3 miljoen.

Joernaliste kla soms dat die Russiese publiek onverskillig teenoor kwelvrae staan en dus ook nie belang stel in kritiese verslaggewing nie. So was daar gedurende Rusland se transformasie tot 'n demokratiese samelewing wél 'n fase wat deur die stigting van 'n verskeidenheid mediaondernemings (dikwels het oligarge meer as een mediamaatskappy besit) en kritiese joernalisme gekenmerk was. Die euforie van die vroeë 1990's het egter geleidelik plek gemaak vir 'n soort regeringsvriendelike joernalisme wat tipies was vir die Sowjet-tydperk, veral op Rusland se televisiekanale wat baie aandag aan die regering se standpunte gee en moontlik ook nog as spreekbuis vir invloedryke oligarge optree wat die Kremlin-beleid steun. Maar daar is baie kwelvrae waaroor die media heeltemal swyg.[89]

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel "Russia"
  1. 1,0 1,1 Die eerste Russiese stad”.
  2. The Russian federation: general characteristics”. Federal State Statistics Service. URL besoek op 22 Desember 2013.
  3. http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 (en) Rusland”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 22 Desember 2013.
  5. (en) Human Development Report 2013”. United Nations Development Programme: 14 Maart 2013. URL besoek op 22 Desember 2013.
  6. Distribution of family income – Gini index”. The World Factbook. Central Intelligence Agency. URL besoek op 22 Desember 2013.
  7. UNESCO World Heritage Centre. “Russian Federation”. URL besoek op 2007-12-27.
  8. Library of Congress. “Topography and Drainage”. URL besoek op 2007-12-26.
  9. Walsh, Nick Paton. “It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood”. Guardian (UK). URL besoek op 2007-12-26.
  10. (August 2006) Fish Industry of Russia — Production, Trade, Markets and Investment. Eurofish, Copenhagen, Denmark, 211. Besoek op 2007-12-26. 
  11. Oil prices drive the cost of food”. RIA Novosti. URL besoek op 2009-02-22.
  12. 12,0 12,1 The World Factbook. “Central Intelligence Agency”. Central Intelligence Agency. URL besoek op 2007-12-26.
  13. Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies”. United States Geological Survey. URL besoek op 2007-12-26.
  14. Lake Baikal”. UNESCO World Heritage Centre. URL besoek op 2007-12-26.
  15. Angara River”. Encyclopædia Britannica: 2007. URL besoek op 2007-12-26.
  16. Russian Federation: Country Brief”. Wêreldbank. URL besoek op 2007-12-26.
  17. Climate”. Library Of Congress. URL besoek op 2007-12-26.
  18. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 80, para. 1). URL besoek op 2007-12-27.
  19. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 110, para. 1). URL besoek op 2007-12-27.
  20. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 94). URL besoek op 2007-12-27.
  21. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 19, para. 1). URL besoek op 2007-12-27.
  22. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 120, para. 1). URL besoek op 2007-12-27.
  23. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 123, para. 1). URL besoek op 2007-12-27.
  24. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 81, para. 1). URL besoek op 2007-12-27.
  25. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 81, para. 3). URL besoek op 2007-12-27.
  26. Country Profile: Russia”. Foreign & Commonwealth Office of the United Kingdom. URL besoek op 2007-12-27.
  27. "News From Russia", Issue No. 4”. The Embassy of the Russian Federation in the Republic of India. URL besoek op 2007-12-27.
  28. Kosachev, Konstantin. “Russian Foreign Policy Vertical”. Russia In Global Affairs. URL besoek op 2007-12-27.
  29. NATO-Russia relations”. NATO. URL besoek op 2007-12-27.
  30. Chapter 2—Investing In Russian Defense Conversion: Obstacles and Opportunities”. Federation of American Scientists. URL besoek op 2007-12-27.
  31. Status of Nuclear Powers and Their Nuclear Capabilities”. Federation of American Scientists. URL besoek op 2007-12-27.
  32. US drives world military spending to record high”. Australian Broadcasting Corporation. URL besoek op 2007-12-27.
  33. Russia arms exports could exceed $7 bln in 2007 - Ivanov”. RIA Novosti. URL besoek op 2008-01-27.
  34. Russia: Assessment, Adam Baltin Interview, Opinion Poll on State of Armed Forces, FBIS: Informatsionno-Analiticheskoye Agentstvo Marketing i Konsalting, 14 March 2006 
  35. Russian defense spending to grow 20% in 2008, to $40 bln”. RIA Novosti. URL besoek op 2008-03-13.
  36. Rice: Russia's Military Moves 'a Problem'”. ABC News. URL besoek op 2008-01-06.
  37. Overview of the major Asian Powers (page 31)”. International Institute for Strategic Studies. Besoek op 2008-01-27.
  38. World Wide Military Expenditures”. Global Security. URL besoek op 2008-01-06.
  39. Big rise in Russian military spending raises fears of new challenge to west”. Guardian. URL besoek op 2008-01-06.
  40. Ausländische Investitionen in Russland 2011: Zunahme um 66 Prozent. RIANOVOSTI, 28 Februarie 2012
  41. Duitse Departement van Buitelandse Sake: Hoofsektore van die Russiese ekonomie
  42. Russians weigh an enigma with Putin’s protégé”. MSNBC. URL besoek op 2008-05-09.
  43. Russia’s economy under Vladimir Putin: achievements and failures”. RIA Novosti. URL besoek op 2008-05-09.
  44. Russia's unemployment rate down 10% in 2007 - report”. RIA Novosti. URL besoek op 2008-05-09.
  45. Russia — Unemployment rate (%)”. indexmundi.com. URL besoek op 2008-05-09.
  46. Tavernise, Sabrina (March 23, 2002). “Russia Imposes Flat Tax on Income, and Its Coffers Swell”. The New York Times. URL besoek op 2007-12-27.
  47. Gross regional product by federal subjects of the Russian Federation 1998-2006”. Federal State Statistics Service. URL besoek op 2008-06-30.
  48. Russia: How Long Can The Fun Last?”. BusinessWeek. URL besoek op 2007-12-27.
  49. Robin Paxton. “A billion dollars not enough for Russian rich list”. Forbes. URL besoek op 2008-04-19.
  50. Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ekonomiese struktuur en situasie van Rusland
  51. Duitse Departement van Buitelandse Sake: Russiese Federasie. Besoek op 22 Junie 2013
  52. International Migration”. Federal State Statistics Service. URL besoek op 2008-01-13.
  53. Russia cracking down on illegal migrants”. International Herald Tribune: January 15, 2007.
  54. Bertelsmann Enzyklopädie 2008, USM, DVD-uitgawe: Russland
  55. Resident population”. Federal State Statistics Service. URL besoek op 2007-12-27.
  56. For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, Paul M.. The Early Slavs. pp. 15–16: Cornell University Press. ISBN 0801439779. 
  57. Hamm, Michael Franklin. Kiev: A Portrait, 1800–1917. Princeton University Press. ISBN 0691025851. 
  58. Рыбаков, Б. А. (1948). Ремесло Древней Руси. 
  59. Solovyov, Sergey (2001). History of Russia from the Earliest Times. pp.562–604, volume 6: AST. ISBN 5170021429. 
  60. Skrynnikov, R. (1981). Ivan the Terrible. p.58: Academic Intl Pr (March 1981), 219. ISBN 0875690394. 
  61. Solovyov, Sergey (2001). History of Russia from the Earliest Times. v.6, pp.751–908: AST. ISBN 5170021429. 
  62. Solovyov, Sergey (2001). History of Russia from the Earliest Times. v.7, pp.461–568: AST. ISBN 5170021429. 
  63. Cliff, Tony (1984). Class Struggle and Women’s Liberation. pp. 138–139: Bookmarks. ISBN 0906224128. 
  64. Russia: Economic Conditions in Mid-1996”. Library of Congress.
  65. Branko Milanovic (1998). Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy. Wêreldbank, 186–189. 
  66. Sokolov, Vsevolod (Spring 2004). “From Guns to Briefcases: The Evolution of Russian Organized Crime”. World Policy Journal XXI (No 1).
  67. Russian Federation”. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). URL besoek op 2008-02-24.
  68. Treisman, Daniel. “Is Russia's Experiment with Democracy Over?”. UCLA International Institute. URL besoek op 2007-12-31.
  69. Russian Census of 2002”. 4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian). Federal State Statistics Service. URL besoek op 2008-01-16.
  70. The Constitution of the Russian Federation”. (Article 68, para. 2). URL besoek op 2007-12-27.
  71. Bell, Imogen. “Eastern Europe, Russia and Central Asia”. URL besoek op 2007-12-27.
  72. Zuckerman, Phil (2005). Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin. Cambridge University Press. 
  73. Religion In Russia”. Embassy of the Russian Federation. URL besoek op 2007-12-27.
  74. Garafola, Lynn. Diaghilev's Ballets Russes. Oxford University Press, 576. ISBN 0195057015. 
  75. A Tale of Two Operas”. Petersburg City. URL besoek op 2008-01-11.
  76. Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2007. “Russian Literature”. URL besoek op 2008-01-07.
  77. Kelly, Catriona. Russian Literature: A Very Short Introduction (Very Short Introductions) (Paperback). Oxford Paperbacks. ISBN 0192801449. 
  78. Russian literature; Leo Tolstoy”. Encyclopedia Britannica. URL besoek op 2008-04-11.
  79. Otto Friedrich. “Freaking-Out with Fyodor”. Time Magazine. URL besoek op 2008-04-10.
  80. History of the motion picture: The Soviet Union”. Encyclopædia Britannica. URL besoek op 2008-01-07.
  81. Russia::Motion pictures”. Encyclopædia Britannica: 2007. URL besoek op 2007-12-27.
  82. White Sun of the Desert / Beloe solntse pustyni”. Film Society of Lincoln Center. URL besoek op 2008-01-18.
  83. Dzieciolowski, Zygmunt. “Kinoeye: Russia's reviving film industry”. URL besoek op 2007-12-27.
  84. Russian Entertainment & Media Industry worth $27.9 bn by 2011”. PricewaterhouseCoopers. URL besoek op 2007-12-27.
  85. Bundeszentrale für politische Bildung (bpb)/Inna Hartwich: Die Medienlandschaft in Russland. Das Wort und der Tod, 3 Februarie 2011 (de)
  86. bpb/Hartwich (2011)
  87. bpb/Hartwich (2011)
  88. BBC News - Russia country profile: Media
  89. bpb/Hartwich (2011)

Verdere leeswerk[wysig]

  • (en) Kanet Roger E., ed. Russian Foreign Policy in the 21st Century (Palgrave Macmillan; 2011)

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Rusland (kategorie)


 
Lande van Asië

Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Palestina | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek van Sjina (Sjina) | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabach - Republiek van Sjina (Taiwan) - Suid-Ossetië - Turkse Republiek van Noord-Siprus

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek van Sjina: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika Europa Noord-Amerika Oseanië Suid-Amerika