Afhanklike ontstaan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Pratityasamutpada
Vertalings
Sanskrit प्रतीत्यसमुत्पाद
(pratītyasamutpāda)
Pali paṭiccasamuppāda
Bengaals প্রতীত্যসমুৎপাদ
(prôtityôsômutpadô)
Singalees පටිච්චසමුප්පාද
Tibettaans རྟེན་ཅིང་འབྲེ ལ་བར་འབྱུང་བ་
(rten cing 'brel
bar 'byung ba
Tradisionele Sjinees 緣起
Pinyin yuánqǐ
Japannees 縁起 (engi)

Pratityasamutpada, gewoonlik vertaal as afhanklike ontstaan, is die idee dat alle dharmas ("dinge") ontstaan afhanklik van ander dharmas. As dít bestaan, bestaan dát; as dít ophou bestaan, hou dát op bestaan. Dit is ’n pragmatiese lering wat toegepas word op dukkha en die beëindiging van dukkha.

Twaalf Nidanas[wysig | wysig bron]

Die wiel van die lewe beeld die Twaalf Nidanas uit.

Die term "pratityasamutpada" dui ook op die Twaalf Nidanas, die 12 skakels van afhanklike ontstaan, wat die ketting van gebeure beskryf wat tot hergeboorte lei asook die siklus van geboorte en die dood.[1][2][3] Deur die ketting om te keer, kan bevryding, of verlossing van hergeboorte, behaal word.

Daar is ’n verband tussen die 12 kenmerke van die siklus, en elk gee aanleiding tot die volgende een:

  1. Avidya: onkunde, veral ’n spirituele onkunde oor die aard van realiteit;[4]
  2. Samskaras: formasie, wat verwys na karma;
  3. Vijnana: bewustheid, veral onderskeid makend;[5]
  4. Namarupa: letterlik naam en vorm, wat verwys na gees en liggaam;[6]
  5. Sadayatana: die ses liggings van die sintuie: oog, oor, neus, tong, liggaam en brein;
  6. Sparaa: kontak, indruk of stimulasie (deur ’n sintuiglike voorwerp);
  7. Vedana: gevoel, dus of iets aangenaam, onaangenaam of neutraal is;
  8. Trsna: letterlik dors, maar in Boeddhisme beteken dit begeertes of verlangens;
  9. Upadana: vasklouing; dit beteken ook brandstof, wat die siklus van geboorte en die dood voed;
  10. Bhava: letterlik bestaan of word (die Theravada verduidelik dit as karma, wat ’n nuwe bestaan meebring, en die bestaan self);[7]
  11. Jati: letterlik geboorte, hoewel die lewe in Boeddhisme by bevrugting begin;[8]
  12. Jaramarana: (ouderdom en die dood) en ook soka, parideva, dukkha, domanassa en upayasa (hartseer, roubeklag, pyn, beproewing en wanhoop).[9]

Mense ly deur die hele siklus van geboorte en die dood totdat hulle hulself bevry van dié lyding (dukkha) deur nirwana te behaal. Dan lei die afwesigheid van die eerste nidana – onkunde – tot die afwesigheid van die ander.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Thanissaro, 1997a)
  2. Thanissaro, 1997b)
  3. Bodhi, 1995).
  4. Harvey 1990, p. 56.
  5. Harvey 1990, p. 57.
  6. Harvey 1990, p. 58.
  7. Harvey 1990, p. 59.
  8. Harvey 1990, p. 60.
  9. "Upādāparitassanā Sutta". Buddha-Vacana. Verkry op 18 September 2013. 
  • Harvey, Peter (1990), An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, Cambridge University Press, ISBN 0-521-31333-3 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]