Gobi

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kaart wat die Gobi-woestyn vertoon
Satellietbeeld van die Gobi-woestyn
Gobi-landskap in die provinsie Ömnögovi, Mongolië, met 'n Baktriese kameel (Camelus bactrianus) in die agtergrond

Gobi (Mongools: Говь Gowj, letterlik "half-woestyn"; Chinees: 戈壁 Gēbì) is 'n steppe-woestyn in Sentraal-Asië en die sesde grootste woestyn ter wêreld.

Ligging[wysig | wysig bron]

Dit is in die noorde en noordooste van die Volksrepubliek China asook in die suide van Mongolië geleë. Die woestyn-bekken van die Gobi word begrens in die noorde deur die Altai-gebergte en die grasvlaktes en steppe in Mongolië, in die suidweste deur die Hexi-Korridor en die Hoogland van Tibet, en in die suidooste deur die Noord-Chinese vlaktes.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die Gobi-woestyn het 'n noemenswaardige geskiedenis as deel van die uitgestrekte Mongoolse Ryk en as plek van verskeie belangrike stede langs die Syroete.

Marco Polo, die beroemde Venesiaanse reisiger, van wie se reise deur Asië in die laat 13de eeu hom ook aan die Gobi-woestyn blootgestel het, het dit as volg beskryf:

"Die woestyn is so groot dat dit volgens bewering 'n jaar of meer duur om dit op sy breedste plek van oos na wes oor te steek; hier, waar die woestyn op sy smalste is, duur dit 'n maand. DIe woestyn bestaan uit heuwels en valleie van sand, en daar is niks om te eet nie..."

Hoewel hierdie verslag soveel eeue gelede geskryf is, gee dit ons 'n goeie beeld van die groot woestynstreek in Midde-Asië. Die leefwyse van die woestynbewoners het baie min verander sedert die dae toe Marco Polo hulle voorvaders ontmoet het.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Die bevolking van die woestyn woon baie wyd verspreid en bestaan hoofsaaklik uit nomadiese Mongoolse herders, wat die vrugbaarder steppe noord van die eintlike woestyn bewoon. Daar is ook die bewoners van die oases in die suidweste en die handelaars wat die Gobi-woestyn tussen Rusland en China deurreis.

Die handelsroetes oor die Gobi-woestyn is baie oud. Kameelkaravane is die tradisonele manier om goedere oor die berge en deur die woestyne te vervoer, maar op die makliker roetes het die vragmotor in 'n sekere mate die plek van die kameel ingeneem. Daar is ook moderne paaie soos tussen Kalgan en Ulan Bato gebou. 'n spoorlyn verbind China met Rusland oor die oostelike deel van die Gobi.

Klimaat[wysig | wysig bron]

Die klimaat van die Gobi-woestyn is besonder straf. In die winter, wanneer die hele Noord-Asië die invloed van die antisikloniese toestande oor Siberië voel, kan die temperatuur tot -30°C of selfs -40°C daal.

In teenstelling hiermee is somertemperature van tot 40°C al aangeteken. Op die meeste plekke is die jaarlikese reënval minder as 100 mm. 'n Gedeelte hiervan val bowendien as sneeu in die winter en word weggewaai voordat dit in die lente kan ontdooi.

Die wind is 'n baie onaangename kenmerk van die streek se klimaat. In die lente en somer waai voortdurend 'n sterk oos-noordoostewind wat stofstorms veroorsaak. Die berugte Karaboeran-stofstorms maak reise deur die woestyn feitlik onmoontlik.

Die uitbreiding van die woestyn as gevolg van aardverwarming is veral vir stede soos die Chinese hoofstad Beijing 'n groot bedreiging. Die stad is tans net 70 km suidoos van die woestyn geleë.

Fauna[wysig | wysig bron]

Verskeie boksoorte, asook wilde-esels en wildeperde, word in die Gobi-woestyn aangetref. Dan is daar natuurlik ook nog die Przewalski-perd of tarpan (Equus caballus przewalski), die enigste ware wilde perd wat in die 20ste eeu oorgebly het. Daar is ook talle klein knaagdiere, akkedisse en slange

Flora[wysig | wysig bron]

'n Paar struike, soos die tamarisk, groei naby moerassige plekke en in holtes waar daar 'n bietjie vogtigheid is. Party spesiaal aangepaste plante, soos sekere doringboomsoorte, groei in die meeste dele van die woestyn.

Bronnelys[wysig | wysig bron]