Sirius

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Sirius
So lyk Sirus aan die nagruim.
So lyk Sirus aan die nagruim.
Sterrebeeld Groot Hond
Bayer-naam α Canis Majoris
Spektraaltipe A1V / DA2
Waarnemingsdata (Epog J2000)
Regte klimming 6h 45m 8,9173s
Deklinasie -16° 42′ 58,017″
Skynmagnitude (m) −1,47 / 8,3
Besonderhede
Massa (M) 2,02 / 0,978
Radius (R) 1,711 / 0,0084
Ligsterkte (L) 25,4 / 0,026
Ouderdom (jaar) 2–3 × 108
Temperatuur (K) 9 940 / 25 200
Afstand (ligjaar) 8,6
Veelvoudigheid Dubbelster
Ander name
Stelsel: Hondster, 9 Canis Majoris (9 CMa), HD 48915, HR 2491, BD −16°1591, GCTP 1577.00 A/B, GJ 244 A/B, LHS 219, ADS 5423, LTT 2638, HIP 32349.
B: EGGR 49, WD 0642-166
Portaal  Portaalicoon   Sterrekunde

Sirius is die helderste ster aan die naghemel. Met sy skynbare helderheid van -1,46, is dit byna twee keer so helder as Canopus, die tweede helderste ster. Die naam Sirius is afgelei van die Antieke Griekse Σείριος (seirios: "gloeiend" of "skroeier"). Dit word ook α Canis Majoris (α CMa) genoem. Wat vir die blote oog soos ’n enkele ster lyk, is inderwaarheid ’n dubbelster – dit bestaan uit ’n wit hoofreeksster van spektraaltipe A1V, genoem Sirius A, en ’n dowwe wit dwerg van spektraaltipe DA2, genoem Sirius B. Die afstand tussen die twee sterre wissel tussen 8,1 en 31,5 AE.[1]

Oorsig[wysig]

Sirius lyk helder vanweë beide sy helderheid en sy nabyheid aan die Aarde. Op ’n afstand van 8,6 ligjare[2][3][4] is die Sirius-dubbelster een van die naaste sterre aan die Aarde. Dit beweeg geleidelik nader aan die Sonnestelsel en sal dus oor die volgende 60 000 jaar algaande helderder word. Daarna sal dit wegbeweeg, maar dit sal steeds vir die volgende 210 000 jaar die helderste ster aan ons naghemel wees.

Sirius A se massa is omtrent twee keer dié van die Son en dit het ’n absolute magnitude van 1,42. Dit is 25 keer so helder soos die Son,[5] maar sy ligsterkte is nie so groot as ander helder sterre soos Canopus of Rigel nie. Die stelsel is tussen sowat 200 en 300 miljoen jaar oud.[5] Dit het oorspronklik uit twee blouerige sterre bestaan. Die een met die grootste massa, Sirius B, het sy gas opgebruik en ’n rooi reus geword voordat dit sy buitenste lae verloor, ingeplof en sowat 120 miljoen jaar gelede ’n wit dwerg geword het.[5]

Sirius word ook soms die Hondster genoem omdat hy so prominent in die sterrebeeld Groot Hond is.[6] Sy herverskyning aan die horison ná ’n afwesigheid van 70 dae het in Antieke Egipte die oorstroming van die Nyl aangedui en in Antieke Griekeland die warm dae met die hoogste humiditeit. In die Suidelike Halfrond was dit die begin van die winter vir die Polinesiërs. Dit was vir laasgenoemde ook ’n belangrike ster vir navigasie op die Stille Oseaan.

Sigbaarheid[wysig]

Foto deur Hubble, met die wit dwerg links onder.[7]

Sirius is van byna elke bewoonde gebied op aarde sigbaar, met net mense in dele noord van 73 grade wat dit nie kan sien nie.[8] Dit styg egter nie hoog soos gesien van sommige noordelike stede nie – byvoorbeeld net tot 13° bo die horison in Sint Petersburg.

Vroeg in Julie in die Suidelike Halfrond kan Sirius beide in die aand gesien word wanneer dit ná die Son ondergaan en in die oggend wanneer dit voor die Son opkom.[9] Vanweë presessie en eiebeweging sal Sirius ál verder suid beweeg. Vanaf 9000 n.C. sal dit nie meer van Noord- en Sentraal-Europa af sigbaar wees nie en in 14000 n.C (wanneer Vega naby die Noordpool is) sal sy deklinasie -67º wees en dus permanent sigbaar in Suid-Afrika en die grootste dele van Australië.

Sirius kan ook in daglig gesien word onder gunste sigtoestande. Die lug moet baie helder wees en die waarnemer op ’n aansienlike hoogte, die ster moet oorhoofs verbybeweeg en die Son moet laag teen die horison wees.[10] Dit is makliker sigbaar in die Suidelike Halfrond vanweë die ster se suidelike deklinasie.

Vanweë die wentelbaan-beweging van die twee sterre is hul naaste afstand van mekaar (periastron) 3 boogsekondes en die verste afstand (apastron) 11 boogsekondes. Wanneer hulle op hul naaste aan mekaar is, is uitstekende sigtoestande en ’n goeie teleskoop nodig om hulle van mekaar te onderskei. ’n Periastron het in 1994 plaasgevind en die sterre het sedertdien verder van mekaar af beweeg, dus is dit nou weer makliker om hulle met ’n teleskoop te onderskei.[11]

Ligging[wysig]

Koördinate: Sky map 06h 45m 08.9173s, −16° 42′ 58.017″

Verwysings[wysig]

  1. Schaaf, Fred (2008). The Brightest Stars. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-70410-5. Besoek op 2010-07-23. 
  2. van Leeuwen, F. (November 2007), "Validation of the new Hipparcos reduction", Astronomy and Astrophysics 474 (2): 653–664, doi:10.1051/0004-6361:20078357, Bibcode2007A&A...474..653V 
  3. Perryman, M. A. C.; Lindegren, L.; Kovalevsky, J.; et al. (July 1997), "The Hipparcos Catalogue", Astronomy and Astrophysics 323: L49–L52, Bibcode1997A&A...323L..49P 
  4. Perryman, Michael (2010), The Making of History's Greatest Star Map, Heidelberg: Springer-Verlag, doi:10.1007/978-3-642-11602-5 
  5. 5,0 5,1 5,2 Liebert, J.; Young, P. A.; Arnett, D.; Holberg, J. B.; Williams, K. A. (2005). “The Age and Progenitor Mass of Sirius B”. The Astrophysical Journal 630 (1): L69–L72. DOI:10.1086/462419.
  6. Hinckley, Richard Allen (1899). Star-names and Their Meanings. New York: G. E. Stechert, 117–25. 
  7. "The Dog Star, Sirius, and its Tiny Companion", Hubble News Desk, 2005-12-13. URL besoek op 2006-08-04.
  8. Espenak, Fred. “Mars Ephemeris”. Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006, NASA Reference Publication 1349.
  9. Stories from the Stars”. Stargazers Astronomy Shop: 2000. URL besoek op 2008-12-17.
  10. Henshaw, C. (1984). “On the Visibility of Sirius in Daylight”. Journal of the British Astronomical Association 94 (5): 221–222.
  11. Mullaney, James (March 2008). “Orion's Splendid Double Stars: Pretty Doubles in Orion's Vicinity”. Sky & Telescope. URL besoek op 2008-02-01.

Eksterne skakels[wysig]