Noordpool

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Kaart wat die Arktiese Oseaan en die Noordpool aandui
Uitsig oor die Noordpool

Die Noordpool is die geografies noordelikste punt op Aarde en die middelpunt van die Noordelike Halfrond. Die Noordpoolstreek staan bekend as Arktika en bedek die Arktiese Oseaan, ook bekend as die Noordelike Yssee.

Anders as die Suidpool, wat ’n aardmassa is, bestaan die Noordpool uit ’n see wat met voortdurend verskuiwende ys bedek is. Dit is dus onprakties om ’n permanente stasie daar te bou soos op die Suidpool. Tog het die Sowjetunie, en later Rusland, sedert 1937 ’n paar drywende bemande stasies op min of meer ’n jaarlikse basis gebou, waarvan sommige oor die pool of baie naby daaraan beweeg het. Sedert 2002 het Rusland ’n basis, Barneo, naby die pool wat vroeg elke lente ’n paar weke lank werksaam is. Studies in die 2000's het voorspel die Noordpool kan seisoenaal ysvry raak omdat die Arktiese ys aan die krimp is, met tydskale wat gewissel het van 2016[1][2] tot die laat 21ste eeu of later.

Rusland het die seediepte by die Noordpool in 2017 op 4 261 m gemeet[3] en die VSA in 1958 op 4 087 m.[4][5] Die naaste land word gewoonlik beskou as Kaffeklubbeneiland aan die noordkus van Groenland, sowat 700 km van die pool af, hoewel daar ’n paar moontlik semipermanente gruisbanke effens nader lê. Die naaste permanent bewoonde plek is Alert in Kanada, wat 817 km van die pool af is.

Dag en nag[wysig | wysig bron]

Die Son is by die Noordpool in die somer deurentyd bo die horison en in die winter onder die horison. Sonsopkoms is net voor die Maart-nagewening (omstreeks 20 Maart); dit neem die Son daarna drie maande om sy hoogste punt met die somersonstilstand (omstreeks 21 Junie) te bereik. Daarna begin dit sak en bereik sonsondergang net voor die September-nagewening (omstreeks 23 September). Wanneer die Son by die pool sigbaar is, lyk dit of dit in ’n horisontale sirkel bo die horison beweeg.

Hierdie verskynsels word veroorsaak deur die Aarde se ashelling en sy wenteling om die Son. Die rigting van die ashelling, sowel as die Aarde se hoek relatief tot die vlak van sy wentelbaan om die Son, bly oor ’n tydperk van ’n jaar baie naby aan konstant (albei verander baie stadig oor lang tydperke). In die middel van die noordelike somer wys die Noordpool so ver as moontlik in die rigting van die Son. Namate die jaar verbygaan en die aarde om die Son beweeg, draai die Noordpool geleidelik weg van die Son totdat dit in die middel van die winter so ver as moontlik van die Son af wys. Dieselfde gebeur by die Suidpool, maar met ’n tydsverskil van ses maande.

Klimaat[wysig | wysig bron]

Die krimping van die Arktiese ys in 2007 in vergelyking met 2005 en die gemiddeld van 1979 tot 2000.

Die Noordpool is aansienlik warmer as die Suidpool omdat dit by seevlak in die middel van ’n oseaan lê (wat as ’n reservoir van hitte dien), eerder as op ’n hoogte op ’n kontinentale landmassa. Ondanks die yskap het dit van dieselfde eienskappe as ’n toendraklimaat (ETf) vanweë die temperature in Julie en Augustus wat soms net bo die vriespunt is.

Wintertemperature by die noordelikste weerstasie in Groenland kan wissel van sowat -50 tot -13 °C met ’n gemiddeld van sowat -31 °C; die Noordpool is effens kouer. Somertemperature (Junie, Julie en Augustus) wissel om vriespunt. Die hoogste temperatuur wat nog aangeteken is, is 13 °C,[6] – baie hoër as die Suidpool se hoogste aangetekende temperatuur van net -12,3 °C.[7]

Die seeys by die Noordpool is gewoonlik sowat 2 tot 3 m dik,[8] hoewel dit baie kan wissel na gelang van die weer en klimaat.[9] Studies het bevind die dikte het die afgelope jare afgeneem.[10] Globale verwarming kon daartoe bygedra het, maar dit is nie moontlik om die onlangse skielike afname in die dikte geheel en al aan die waargenome warmer weer in die Arktiese gebied te wyt nie.[11] Verslae het ook voorspel dat die Arktiese Oseaan binne ’n paar dekades in die somer heeltemal sonder ys sal wees.[12]

Die krimping van die Arktiese ys sal globale verwaming vererger, want minder ys sal minder sonlig weerkaats en kan ernstige implikasies inhou deur by te dra tot die vorming van Arktiese siklone.[13]

Weergegewens vir Noordpool
Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des Jaar
Hoogste maksimum (°C) -13 -14 -11 -6 3 10 13 12 7 9 0,6 0,7 13
Gemiddelde maksimum (°C) -29 -31 -30 -22 -9 0 2 1 0 -8 -25 -26
Gemiddelde temperatuur (°C) -31 -32 -31 -23 -11 -1 1 0 -1 -10 -27 -28
Gemiddelde minimum (°C) -33 -35 -34 -26 -12 -2 0 -1 -2 -11 -30 -31
Laagste minimum (°C) -47 -50 -50 -41 -24 -12 -2 -12 -31 -21 -41 -47 -50
Humiditeit (%) 83,5 83,0 83,0 85,0 87,5 90,0 90,0 89,5 88,0 84,5 83,0 83,0 85,8
Bron: Weerbasis[6]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Black, Richard (8 April 2001). New warning on Arctic sea ice melt. BBC
  2. Ljunggren, David (5 Maart 2009). Arctic summer ice could vanish by 2013: expert. Reuters
  3. Russian sub plants flag at North Pole, Reuters, 2 Augustus 2007
  4. Андерсон, Уильям Роберт (1965). “"Наутилус" у Северного полюса”. Воениздат. URL besoek op 12 Januarie 2012.
  5. Mouton, M.W. (1968). The International Regime of the Polar Regions. Acadimie de Droit International de La Ha. pp. 202 (34). ISBN 9028614427. Besoek op 12 Januarie 2012. 
  6. 6,0 6,1 Closest Data For North Pole - 440 Mi/709 Km, Greenland”. Weatherbase. URL besoek op 19 September 2015.
  7. "Antarctic Sun: Heat Wave", US Antarctic Program
  8. Beyond "Polar Express": Fast Facts on the Real North Pole, National Geographic News
  9. Sea Ice”. State of the Cryosphere. NSIDC. URL besoek op 6 March 2012.
  10. "Arctic ice thickness drops by up to 19 percent", The Daily Telegraph (28 Oktober 2008).
  11. Model-Based Estimates of Change”. IPCC. URL besoek op 6 Maart 2012.
  12. Jonathan Amos (12 Desember 2006). Arctic sea ice "faces rapid melt", BBC.
  13. Future of Arctic Climate and Global Impacts”. NOAA. URL besoek op 6 Maart 2012.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Koördinate: 90°N 0°W / 90°N -0°O / 90; -0