Gees (mens)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Verstand)
Jump to navigation Jump to search
'n Frenologiese kartering van die brein.[1] Frenologie was een van die eerste pogings om geestelike funksies met spesifieke dele van die Brein te korreleer.

Die gees of verstand is die stel denkfakulteite wat die volgende kognitiewe aspekte insluit: bewussyn, verbeelding, persepsie, denke, intelligensie, oordeel, taal en geheue, asook nie-kognitiewe aspekte soos emosie. Onder die wetenskaplike fisikalistiese interpretasie word die gees ten minste gedeeltelik in die brein gehuisves. Die primêre mededingers aan die fisistiese interpretasies van die gees is idealisme, stof-dualisme en soorte eienskap-dualisme, en ietwat deur eliminerende materialisme en onreëlmatige monisme.[2] Daar bestaan 'n lang tradisie in filosofie, godsdiens, sielkunde en kognitiewe wetenskap oor wat 'n gees vorm en wat die kenmerke daarvan onderskei.

Een ope vraag wat raak op die aard van die gees is die gees-liggaam-probleem, wat die verband tussen die gees en die fisiese brein en senuweestelsel ondersoek.[3] Ouer standpunte sluit in dualisme en idealisme, wat die denke op een of ander manier as nie-fisies beskou.[3] Moderne sienings konsentreer dikwels op fisikalisme en funksionalisme, wat meen dat die verstand ongeveer identies is met die brein of verminderbaar is tot fisieke verskynsels soos neuronale aktiwiteit.[4] Alhoewel dualisme en idealisme steeds baie ondersteuners het. 'n Ander vraag handel oor watter soort wese in staat is om geeste te hê.[5][6] Byvoorbeeld, of verstand eksklusief is aan mense, ook besit deur sommige of alle diere, deur alle lewende dinge, of dit enigsins 'n streng definieerbare eienskap is, of of verstand ook 'n eiendom van sommige soorte kunsmatige intelligensie is.[verwysing benodig]

In elk geval, daar word algemeen saamgestem dat die verstand dit is wat 'n wese in staat stel om subjektiewe bewustheid en intensionaliteit teenoor hul omgewing te hê, om stimuli waar te neem en te reageer daarop met 'n soort agentskap, en om bewussyn te hê, insluitend dink en gevoel.[verwysing benodig]

Die begrip gees of verstand word op verskillende maniere verstaan deur verskillende kulturele en godsdienstige tradisies. Sommige sien die gees/verstand as 'n element wat eksklusief tot die mens behoort, terwyl ander die eienskappe van die gees toeskryf aan nie-lewende entiteite (bv. Panpsigisme en animisme), soos aan diere en aan gode. Sommige van die vroegste opgetekende spekulasies het verstand (soms beskryf as identies aan siel of gees) gekoppel aan teorieë rakende die lewe na die dood en die kosmologiese en natuurlike orde, byvoorbeeld in die leerstellings van Zoroaster, die Boeddha, Plato, Aristoteles en ander antieke Griekse, Indiese en later Islamitiese en Middeleeuse Europese filosowe.

Belangrike geestesfilosowe sluit in Plato, Patanjali, René Descartes, Gottfried Wilhelm Leibniz, John Locke, George Berkeley, David Hume, Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Arthur Schopenhauer, John Searle, Daniel Dennett, Jerry Fodor, Thomas Nagel, David Chalmers en Hilary Putnam.[7] Sielkundiges soos Sigmund Freud en William James, en rekenaarwetenskaplikes soos Alan Turing, het invloedryke teorieë oor die aard van die gees ontwikkel. Die moontlikheid van niebiologiese gedagtes word ondersoek op die gebied van kunsmatige intelligensie, wat nou saamwerk in verband met kubernetika en inligtingsteorie om die maniere waarop inligtingverwerking deur niebiologiese masjiene vergelykbaar is of anders is as geestelike verskynsels in die menslike verstand, te verstaan.[8]

Die verstand word ook uitgebeeld as die stroom van bewussyn waar sintuiglike indrukke en geestesvermoëns voortdurend verander.[9][10]

Definisies[wysig | wysig bron]

Die eienskappe waaruit die verstand bestaan, word steeds gedebatteer. Sommige sielkundiges voer aan dat slegs die "hoër" intellektuele funksies verstand vorm, veral rede en geheue.[11] Volgens hierdie siening is die emosies - liefde, haat, vrees en vreugde - meer primitief of subjektief van aard en moet dit anders as die verstand gesien word. Ander voer aan dat verskillende rasionele en emosionele toestande nie so van mekaar geskei kan word nie, dat hulle van dieselfde aard en oorsprong is, en dat dit dus as 'n deel daarvan as verstand beskou moet word.

In algemene gebruik is verstand dikwels sinoniem met denke: die privaat gesprek met onsself wat ons 'binne ons koppe' voer.[12] Sodoende skep ons 'ons gedagtes', 'verander ons gedagtes' of is ons 'van twee gedagtes' oor iets. Een van die belangrikste kenmerke van die verstand in hierdie sin is dat dit 'n private sfeer is waartoe niemand behalwe die eienaar toegang het nie. Niemand anders kan 'ons gedagtes ken' nie. Hulle kan slegs interpreteer wat ons bewustelik of onbewustelik kommunikeer.[13]

Geestesvermoëns[wysig | wysig bron]

In breë trekke is geestesvermoëns die verskillende funksies van die verstand, of dinge wat die verstand kan "doen".

Gedagtes is 'n verstandelike daad wat mense in staat stel om sin te maak van dinge in die wêreld, en dit voor te stel en te interpreteer op maniere wat belangrik is, of wat ooreenstem met behoeftes, gehegtheid, doelwitte, verbintenisse, planne, eindes, begeertes, ens. Denke behels die simboliese of semiotiese bemiddeling van idees of data, soos wanneer ons konsepte vorm, probleemoplossing, redenering en besluite neem. Woorde wat na soortgelyke konsepte en prosesse verwys, sluit in beraadslaging, kognisie, ideë, diskoers en verbeelding.

Denke word soms beskryf as 'n 'hoër' kognitiewe funksie en die analise van denkprosesse is 'n onderdeel van die kognitiewe sielkunde. Dit hou ook diep verband met ons vermoë om gereedskap te maak en te gebruik; om oorsaak en gevolg te verstaan; om patrone van betekenis te herken; om unieke kontekste van ervaring of aktiwiteit te begryp en bekend te maak; en om sinvol op die wêreld te reageer.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Oliver Elbs, Neuro-Esthetics: Mapological foundations and applications (Map 2003), (Munich 2005)
  2. Mccarthy, Gabby (2018-10-09). Introduction to Metaphysics (in Engels). Scientific e-Resources. ISBN 978-1-83947-365-4.
  3. 3,0 3,1 Clark, Andy (2014). Mindware. 198 Madison Avenue, New York, 10016: Oxford University Press. pp. 14, 254–256. ISBN 978-0-19-982815-9.AS1-onderhoud: plek (link)
  4. Smart, J.J.C., "The Mind/Brain Identity Theory", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2011 Edition), Edward N. Zalta (ed.), [1]
  5. New Scientist (8 September 2018) bl. 10
  6. "What is mind-brain identity theory? - Definition from WhatIs.com". SearchCIO (in Engels). Besoek op 2020-05-26.
  7. "20 "Most Important" Philosophers of Mind since WWII".
  8. Klopf, Harry (Junie 1975). "A comparison of natural and artificial intelligence". ACM SIGART Bulletin (52): 11–13. doi:10.1145/1045236.1045237. S2CID 17852070.
  9. Karunamuni N, Weerasekera R (Junie 2017). "Theoretical Foundations to Guide Mindfulness Meditation: A Path to Wisdom". Current Psychology (Submitted manuscript). 38 (3): 627–646. doi:10.1007/s12144-017-9631-7. S2CID 149024504.
  10. Karunamuni N.D. (Mei 2015). "The Five-Aggregate Model of the Mind". SAGE Open. 5 (2): 215824401558386. doi:10.1177/2158244015583860.
  11. Başar, Erol (2010). Brain body mind oscillations in scope of uncertainty principle. New York: Springer. p. 5. ISBN 978-1441961365.
  12. Israel, Richard; North, Vanda (2010). Mind Chi Re-wire Your Brain in 8 Minutes a Day; Strategies for Success in Business and Life. Chichester: John Wiley & Sons. p. 12. ISBN 978-1907321375. Besoek op 18 April 2015.
  13. Masters, Frances (2014-08-29). "Harness your Amazingly Creative Mind". www.thefusionmodel.com. Besoek op 18 April 2015.