Vredefort-koepel

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Vredefort-koepel*
Unesco-wêrelderfenisgebied

Vredefort Dome STS51I-33-56AA.jpg
Die Vredefort-koepel
Ligging van Vredefort-koepel op 'n kaart (Suid-Afrika)
Vredefort-koepel
Vredefort-koepel
Ligging van die Vredefort-koepel in Suid-Afrika
Koördinate: 27°00′00″S 27°30′00″O / 27.00000°S 27.50000°O / -27.00000; 27.50000Koördinate: 27°00′00″S 27°30′00″O / 27.00000°S 27.50000°O / -27.00000; 27.50000
Lande Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Tipe Natuur
Kriteria viii
Verwysings 1162
Streek Afrika
Inskripsiegeskiedenis
Inskripsie 2005  (29ste Sessie)
* Naam soos dit in die Wêrelderfenislys verskyn.
Streek soos deur Unesco geklassifiseer.

Die Vredefort-koepel is een van die grootste impakkraters op Aarde. Dit is geleë in die provinsie van die Vrystaat in Suid-Afrika, met die dorp Vredefort wat in die krater gevestig is. Daar word ook na die koepel verwys as die Vredefortkrater. In 2005 is die Vredefort-koepel by die lys van Wêrelderfenisgebiede van Unesco gevoeg vir die estetiese en wetenskaplike waarde van die gebied.

Formasie en struktuur[wysig | wysig bron]

Die multi-ring Valhalla-krater op Jupiter se maan Callisto

Die bolied wat Vredefort getref het, is een van die grootstes wat die aarde nog ooit getref het, geskat teen oor die 10 km breed. Die krater het 'n deursnee van ongeveer 300 km, groter as die 250 km breë Sundburykrater (Sudbury-kom), en die 170 km breë Chicxulub-krater. Die ouderdom van die krater word geskat teen oor die 2 miljard jaar (2023 ± 4 miljoen jaar), en het die aarde getref gedurende die Paleoproterozoïese era.

Die Vredefort-kratergebied (27° 0′ S, 27° 30′ O) is een van die min multi-ring impakkraters op aarde, alhoewel hulle algemeen voorkom op die maan. Geologiese prosesse soos erosie en tektoniese prosesse, het die meeste van die multi-geringde kraters op aarde verwoes. Die "krater" wat op die oppervlak sigbaar is, is egter nie die oorspronklike krater nie, maar die wortelsone van die impakkrater, aangesien die oorspronklike krater al lankal deur erosie verwyder is. Die impak het die kwartsietlae van die Sentrale Rand Groep en die Wes-Randgroep van die Witwatersrand Supergroep regop gekeer in hierdie area (op plekke selfs laat oorhel), wat dan weerstand gebied het teen verwering en erosie. Hierdie positiewe verweerde landskap is dus die krater wat op die oppervlak gesien kan word.

Daar is oorspronklik gedink dat die koepel in die middel van die krater gevorm is deur 'n vulkaniese uitbarsting, alhoewel daar in die middel 1990's bewyse onthul is dat daar 'n reuse boliede-impak plaasgevind het in die gebied.

Grootste impakkrater[wysig | wysig bron]

Tot in 2014, voor die ontdekking van die Cooper Basin in Australië, is geglo dat dié krater die grootste bevestigde impakkrater ter wêreld is. Die Vredefortkoepel is 298 kilometer in deursnee, effens groter as die Sundburykrater in Kanada wat 250 kilometer in deursnee is. Die Cooper Basin is egter 416 kilometer in deursnee (sowat 120 kilometer groter as die Vredefort-koepel). Cooper Basin bestaan uit twee dele, elk met 'n deursnee van sowat 200 kilometer, vermoedelik van 'n asteroïed wat voor impak in twee gebreek het. Weens die tydsverloop is die krater nie meer op die oppervlak van die aarde sigbaar nie, maar is nou sowat 200 kilometer onder die grond.[1]

Ekonomie[wysig | wysig bron]

Die Vredefort-koepel is belangrik vir eko-teorisme in die omgewing, a.g.v. die bekendheid wat dit verwerf het, asook die pragtige natuurskoon wat a.g.v. die geologiese struktuur ontstaan het.

In die sentrale gedeelte van die Vredefort-koepel is die graniete onder die Witwatersrand Supergroep blootgestel, waar dit kol-kol gemyn word.

Vroeër was daar eksplorasie vir goud gedoen in die area, aangesien die gouddraende riwwe van die Sentralerand Groep voor die impak krater reeds afgeset was. Die riwwe van die Vrystaat, Klerksdorp en Wes-rand goudvelde word na die ooste, suid-ooste en suide te diep word om ekonomies te myn, maar word deur die impakkrater nader aan die oppervlak gebring in die Vredefort-koepel. Dit was egter nie ekonomies vatbaar nie, aangesien die voorkoms te wisselvallig, en die graad van die gouderts te laag is.

Verwysings[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]