Lood
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Algemeen | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Naam, simbool, getal | lood, Pb, 82 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Chemiese reeks | Hoofgroepmetale | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Groep, periode, blok | 14, 6, p | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Voorkoms | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atoommassa | 207.2 (7) g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronkonfigurasie | [Kr] 4f14 5d10 6s2 6p2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektrone per skil | 2, 8, 18, 32, 18, 4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Fisiese eienskappe | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Toestand | vastestof | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Digtheid (naby k.t.) | (wit) 11,34 g/cm³ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Digtheid (naby k.t.) | (grys) g/cm³ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vloeistof digtheid teen s.p. | 10,66 g/cm³ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Smeltpunt | 600,61 K (327,46 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kookpunt | 2022 K (1749 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Smeltingswarmte | (wit) 4,77 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Verdampingswarmte | (wit) 179,5 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Warmtekapasiteit | (25 °C) (wit) 26,650 J/(mol·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atoomeienskappe | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kristalstruktuur | tetragonaal | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stukturbericht-kode | A1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Oksidasietoestande | 4, 2 (amfoteriese oksied) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronegatiwiteit | 2,33 (Skaal van Pauling) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ionisasie-energieë | 1ste: 715,6 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2de: 1450,5 kJ/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3de: 3081,5 kJ/mol | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atoomradius | pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atoomradius (ber.) | 175 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kovalente radius | 146±5 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Van der Waals-radius | 202 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Diverse | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Magnetiese rangskikking | geen data | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektriese weerstand | (0 °C) 208 nΩ·m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Termiese geleidingsvermoë | (300 K) 35,3 W/(m·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Termiese uitsetting | (25 °C) 28,9 µm/(m·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Spoed van klank (dun staaf) | (k.t.) (gerol) m/s | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Young se modulus | 16 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Skuifmodulus | 5,6 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Massamodulus | 46 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Poissonverhouding | 0,44 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Mohs se hardheid | 1,5 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Brinell hardheid | 38,3 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| CAS-registernommer | 7439-92-1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vernaamste isotope | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Verwysings | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Lood (Pb, afkorting vir die Latyn "plumbum", vanaf "plumbus") is 'n digte, sagte en hoogs smeebare metaal en het 'n blou-wit kleur. Dit het 'n atoomgetal van 82 en 'n massagetal van 207,2. Lood is ook giftig. Lood is in groep 14 en in periode 6 van die periodieke tabel. Lood se smeltpunt is by 600,61K (327,46°C) en die kookpunt is 2 022 K (1 749 °C). Die digtheid is 11,34 g·cm3 op 293K (20 °C). Lood se hittekapasiteit is 26.650 J·mol−1·K−1 (25 °C).
Giftigheid[wysig | wysig bron]
Veral in opgeloste vorm kan lood vir mens en dier giftig wees. Daar is talle bronne van besoedeling met lood waaraan die mens homself blootegestel het. In die verleë is lood in die vorm van tetraetiellood (C2H5)4Pb aan petrol bygevoeg om die eienskappe te verbeter en is daar ook gebruik gemaak van verwe wat lood bevat het. Lood word ook in verhoogde konsentrasie rond ouer smelterye en myne aangetref. Lood word ook steeds gebruik vir pype, soldeersel en in loodbatterye. Blootstelling aan lood, veral in opgeloste vorm, soos in drinkwater is veral gevaarlik vir kinders wie se liggame hierdie element meer opneem as hul ouers se reeds ontwikkelde senuwstelsel.[1]
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Lood is reeds eeue deur die mens aangewend. In die Antieke Egipte word beeldjies van lood reeds van 7000 jaar gelede aangetref. Die Romeine het loodmyne in die huidige Engeland en Spanje bedryf. Hulle het lood aangewend om piouter te vervaardig, 'n allooi van lood en tin wat vir borde en in pype vir waterleiding gebruik is. Vandag kan steeds van die pype aangetref word. Die Grieke het reeds bemerk dat lood ook toksies kan wees. Die Grieke medikus Hippokrates beskryf 'n myner wat daardeur pyne in se pens gehad het.[2]
Vervaardiging[wysig | wysig bron]
In loodmyne word gewoonlik galeniet (PbS) aangetref wat 'n silwerhoudende mineraal is. Lood is daarom dikwels as byproduk van silwer wat baie meer werd is, gemyn. Die sulfied kan met suurstof uit die lug verhit word en 'n sulfaat of 'n oksied vorm:
Die oksied kan saam met meer sulfied die metaal vrystel wat met sy lae smeltpunt van 327 °C maklik gesmelt kan word:
Die oksied kan ook met houtskool gereduseer word:
Hierdie prosesse vereis net taamlik lae temperature, wat verklaar waarom die metaal al vroeg in die geskiedenis vervaardig is.[3]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ↑ Die VS se EPA oor lood.
- ↑ Lead. Understanding the Elements of the Periodic Table Kristi Lew, The Rosen Publishing Group, 2008, ISBN 1-4042-1779-7, ISBN 978-1-4042-1779-9
- ↑ Lead: Chemistry, Analytical Aspects, Environmental Impact and Health Effects José S. Casas, José Sordo Elsevier, 2011, ISBN 0-08-046388-6, ISBN 978-0-08-046388-9 bls 9, 10
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Lood.
Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir lood.
| H | He | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Li | Be | B | C | N | O | F | Ne | ||||||||||||||||||||||||
| Na | Mg | Al | Si | P | S | Cl | Ar | ||||||||||||||||||||||||
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr | ||||||||||||||
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe | ||||||||||||||
| Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Alkalimetale | Aardalkalimetale | Lantaniede | Aktiniede | Oorgangsmetale | Hoofgroepmetale | Metalloïde | Niemetale | Halogene | Edelgasse | Chemie onbekend |