Adriaan Vlok

Adriaan Vlok
Minister van Wet en Orde
Ampstermyn Desember 1986 – Julie 1991
Minister van Korrektiewe Dienste
Ampstermyn Julie 1991 – 1994
Persoonlike besonderhede
Gebore	11 Desember 1937 (1937-12-11) Sutherland, Noordkaap
Politieke party	Nasionale Party
Eggenoot/eggenote	Cornelia Johanna
Alma Mater	Universiteit van Pretoria

Adriaan Vlok was die Minister van Wet en Orde in Suid-Afrika vanaf 1986 tot 1991 gedurende die finale jare van apartheid. Gedurende ‘n tydperk van intense en toenemende opposisie en politieke onrus het die Suid-Afrikaanse Regering, deur die Staats Sekuriteits Raad, drastiese stappe beplan en geïmplementeer wat insluit die bom van, moorde en sluipmoordmagte gerig op anti-apartheidsaktiviste om hierdie golf teen te werk.

Vroeë lewe

Adriaan Johannes Vlok, gebore op 11 Desember 1937 in Sutherland, Noord-Kaap, seun van Nicolaas Vlok en Bettie Olivier. Hy word groot op op 'n klein plasie naby die Oranjerivier. Hy begin sy skoolopleiding op Neilerdrift Laerskool en matrikuleer aan die Hoërskool Keimoes in 1956. Hierna ondergaan hy drie maande lank militêre opleiding in Pretoria. Hy werk by die departement van justisie se landdroskantoor op Keimoes en Upington. Gedurende 1959 en 1966 dien hy as onder-sekretaris by die department se hoofkantoor in Pretoria. Hy voltooi sy Dip Proc aan die Universiteit van Pretoria in 1962.[1] Vlok word aangestel as die private sekretaris van min. Pelser, Minister of Justisie. Na vier maande word hy die assistent- private sekretaris van John Vorster. In hierdie posisie raak hy meer betrokke by nasionale aangeleenthede en sy politieke loopbaan begin vorm aanneem.

Politieke loopbaan

In 1970 bedank hy uit die publieke diens en begin ‘n besigheid met die doel om in die politiek betrokke te raak. Hy het onder andere boodskapper diens by die hof in Pretoria Oos behartig. Hy het ook ‘n belangstelling in militêre aangeleenthede gehad en het as ‘n vrywilliger by die Regiment Oranjerivier diens gedoen waar hy bevorder is tot luitenant. In 1972 word hy verkies tot die Stadsraad van Verwoerdburg, ‘n voorstad net suid van Pretoria. Hier dien hy op die bestuurskomitee. Hy is ook betrokke by verskeie plaaslike kultuur organisasies. Hy het in 1959 by die Nasionale Party aangesluit en vanaf 1964 het hy aktief deel geneem aan Party funksies. In die laat sestiger jare was hy die voorsitter van die Generaal Hertzog tak van die Nasionale Party in Verwoerdburg en in 1970 word hy verkies tot voorsitter van die afdelingsraad van die Pretoria kiesafdeling, ‘n posisie wat wat hy behou totdat hy as Parlementslid verkies word in 1974. Op 17 September 1984 word hy aangestel as Adjunk Minister van Verdediging. Op 14 Januarie 1985 word hy aangestel as Adjunk Minister van Wet en Orde, ‘n posisie wat hy gesamentlik hou met die van Adjunk Minister van Verdediging. In Desember 1986 word hy aangestel as Minister van Wet en Orde. Sy departement was verantwoordelik vir die onderdrukking van die opstand en die aanhouding van sowat 30 000 mense, soveel as 15 000 word aangehou gedurende ‘n verklaarde noodtoestand. Hy was ook verantwoordelik vir die kontroversiële Nasionale Sekuriteits Bestuurs Stelsel. In Februarie 1988 kondig hy die beperking van 17 ekstra-parlimentêre organisasies aan soos onder andere die United Democratic Front, National Education Crisis Committee, die Release Mandela Campaign, die Soweto Civic Association, die South African Youth Congress en die Azanian People's Organisation.

Kontroversiële minister

Teen 1989 is die aantal aangehoudenis aansienlik verminder maar ongeveer 300 begin met ‘n hongerstaking. As gevolg hiervan onderhandel hy met die regsverteenwoordigers van die hongerstakers en ook met kerkleiers soos onder andere Aartsbiskop Desmond Tutu. Heelwat aangehoudenes wor vrygelaat. Gedurende die 1989 verkiesings veldtog, gebruik hy die totale aanslag propaganda as regverdiging vir sy aksies en hy moes ‘n geskrewe verskoning aan die Congress of South African Trade Unions (Cosatu) gee vir onbevestigde bewerings oor die organisasie se gewelddadige motiewe. Teen die einde van 1989 kom aantygings na vore van polisie sluipmoordmagte, wie na bewering meer as ‘n honderd politieke aktiviste vermoor het. Die Staatspresident stel ‘n interne kommissie aan om die beweringe te ondersoek, maar die bevindinge was nooit openbaar gemaak nie. Die Harmse-kommissie ondersoek na die politieke moorde het egter nie Vlok gevra om te getuig oor sy kennis van hierdie polisie sluipmoordmagte nie. Vlok se posisie as minister was baie kontroversieel veral na 1990 gedurende die onderhandeling om apartheid te beëindig. Die African National Congress het aangedring op sy ontslag. President FW de Klerk antwoord deur hom aan te stel as Minister van Korrektiewe Dienste in Julie 1991.

WVK amnestie

In 1999 is amnestie aan hom toegestaan deur die Waarheids- en Versoeningskommissie – die enigste kabinetsminister wat erken het hy was skuldig aan kriminele aktiwiteite. Dit sluit die opblaas van Khotso Huis, die hoofkwartier van die Suid Afrikaanse Raad van Kerke asook COSATU se hoofkantoor in. [2] [3]

Onvolledige verklaring

Gedurende die middel van 2006 het hy apologie aangeteken vir ‘n aantal dade wat hy nie aan die WVK verklaar het nie, en waarvoor hy vervolg kon word. In ‘n dramatiese gebaar, was hy die voete van Frank Chikane wie, as sekretaris-generaal van die South African Council of Churches, was ‘n teiken van ‘n sluipmoord.[4] Ook was hy die voete van tien weduwees en moeders van die “Mamelodi 10” , ‘n groep anti-apartheidsaktiviste wie na hul dood gelok is deur ‘n polisie informant.[5] Op 17 Augustus 2007 bevind die Hooggeregshof hom skuldig vir die 1989 sameswering om Frank Chikane te vermoor en word hy ‘n tien jaar opgeskorte vonnis opgelê.[6]

Gesinslewe

Hy is getroud met Cornelia Johanna en hulle het twee seuns en ‘n dogter.

Bronne

1. Adriaan Johannes Vlok, South African History Online, besoek 3 Desember 2007
2. Amnesty Decision AC/99/0349, Truth and Reconciliation Commission, 1999, besoek 3 November 2006
3. Amnesty Decision - Khotso House incident AC/99/0242, Truth and Reconciliation Commission, 1999, besoek 2 November 2006
4. Feet washed in apartheid apology, BBC News, 28 Augustus 2006, besoek 3 November 2006
5. "Many feet to wash". South Africa - The Good News. 2006-09-08.
6. Apartheid murder plotters guilty, BBC News, 17 Augustus 2007, besoek 18 Augustus 2007
7. Vertaal uit Engels