Sercquiais

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Sercquiais
Gepraat in: Flag of Sark.svg Sark 
Gebied: Kanaaleilande
Totale sprekers: 15
Taalfamilie: Indo-Europees
 Romaans
  Wes-Romaans
   Galloiberies
    Galloromaans
     Gallorhaeties
      Oïl
       Normandies
        Sercquiais 
Skrifstelsel: Latynse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Flag of Sark.svg Sark
Gereguleer deur: geen
Taalkodes
ISO 639-1: -
ISO 639-2: -
ISO 639-3: -

Sercquiais (Engels: Sarkese, Engels sercquiais : Serkyee) is die dialek van die Normandiese Oïltaal wat op die Kanaaleiland Sark gepraat word. Op die eiland staan dit onder die naam patois bekend, 'n Franse term vir dialek wat nou 'n effens negatiewe konnotasie het.

Sarkese is 'n afstammeling van die 16de eeuse Jèrriais wat deur die oorspronklike koloniste, 40 gesinne uit St. Ouen, Jersey,[1] wat hulle op die, op daardie stadium onbewoonde eiland, gevestig het. Dit is intussen ook deur die Guernsey dialek Dgèrnésiais beïnvloed. Dit word nog deur 'n baie klein groepie ouer inwoners van die eiland gepraat. Alhoewel die woordeskat swaar geangliseer is, behou die fonologie eienskappe wat in Jèrriais sedert die 16de eeu verloor is. Meeste van die plaaslike plekname is in in Sarkese.

Die taal het in onlangse jare erg agteruitgegaan as gevolg van die instroming van 'n groot aantal belastingvlugtelinge uit Engeland wat na die eiland getrek het sowel as amptelike verwaarlosing. Inligting aangaande die aantal sprekers van Sercquiais is nog nooit amptelik ingesamel nie, maar in 1998 is daar geraam dat minder as 20 van die eiland se 600 permanents inwoners (3.3%) steeds Sercquiais kon praat.[2]

Dit is ook naby verwant aan die uitgestorwe Alderney dialek, Auregnais, sowel as die vasteland Normandies wat in Frankryk gepraat word.

Geskrewe Sercquiais[wysig]

Betreklik min Sercquiais is ooit neergeskryf en daar is geen gevestigde skryftaalstandaard nie, wat ook 'n sekere stigma aan die taal gegee het. Dame Sybil Hathaway, wat self 'n spreker was, het beweer dat "nooit neergeskryf kan word nie", en die mite het in die jare daarna bly voortbestaan.

Die vroegste gepubliseerde teks in Sercquiais sover ontdek, is die Gelykenis van die Saaier uit Matteus in die Nuwe Testament. Prins Louis Lucien Bonaparte het die Kanaaleilande in September 1862 besoek om monsters van die eiland taal variëteite te versamel wat hy vervolgens in 1863 gepubliseer het.

Fonologie[wysig]

(Nota: Aangesien Sercquiais nie 'n standaard ortografie het nie, word die voorbeelde gegee volgens Liddicoat se Lexicon of Sark Norman French, Munich 2001)

Sercquiais het nie die stemhebbende dentale frikatief wat so 'n kenmerkende karakteristiek is van St. Ouen in Jersey waar meeste van die koloniste vandaan kom nie.

Sercquiais Jèrriais Farns Engels Afrikaans
lyer liéthe lire to read om te lees
kuoradj couothage courage moed
fere féther toiron om te stryk

Palatalisering van velars /k/ en /g/ is minder volledig ontwikkel in Sercquiais as in Jèrriais. Palatalisering in Jèrriais van /k/ to [tʃ] en /g/ na [dʒ] het die ekwivalent in Sercquiais van /kj/ en /gj/. Byvoorbeeld 'hik' is hitchet in Jèrriais en hekyet in Sercquiais; 'oorlog' is onderskeidelik dgèrre en gyer.

Palatalisering van /tj/ in Jèrriais lei tot [tʃ], maar in Sercquiais word /t/ gewoonlik behou: ambag in Sercquiais is meeti, terwyl dit in Jèrriais gepalataliseer is na mêtchi.

[dʒ] word in Sercquiais behou terwyl Jèrriais dit verswak het na [ʒ], soos in om te eet: mãdji (Sercquiais) - mangi (Jèrriais) – manger (Frans).

Finale konsonante van manlike selfstandige naamwoorde in die enkelvoud is in vrye variasie met nul in alle posisies behalwe in liaison. Finale konsonante word gewoonlik teen die einde van sinsnedes uitgespreek. Finale konsonante word altyd weggelaat in meervoud vorme van manlike selfstandige naamwoorde i. 'n 'Kat' kan daarom kat of ka wees in Sercquiais, maar 'katte' is kaa. ter vergelyking, Jèrriais 'kat' word gewoonlik uitgespreek as /ka/, en die meervoud het die lang klinker soos in Sercquiais. Dit kan daarom ook gesien word dat lengte fonemies is en meervoud kan aandui.

Sercquiais het ook die finale konsonante behou wat heeltemaal in Jèrriais verlore geraak het soos die finale /t/ in pret (meadow - pré in Jèrriais soos in Frans).

Metatese van /r/ is ongewoon in Sercquiais, en in Jèrriais, in vergelyking met Dgèrnésiais.

Sercquiais Jèrriais Dgèrnésiais Frans Afrikaans
krwee crouaix kérouaïe croix kruis
mekrëdi Mêcrédi méquerdi Mêcrédi Woensdag

Die gepalataliseerde l, wat in Jèrriais oor die algemeen gepalataliseer is na /j/ in aanvanklike posisie en na 'n konsonant, word in Sercquiais behou.

Sercquiais Jèrriais
(li representing /j/)
Frans Engels Afrikaans
blyakyĩ bliatchîn shoe polish (blacking)
klyüt cliu patch
plyechi pliaichi to place om te plaas
lyef lief roof dak

Gemination vind gereeld plaas werkwoordvervoegings en gerunds, soos in Jèrriais maar in onderskeid met Dgèrnésiais.

Sercquiais Jèrriais Dgèrnésiais Frans Engels

width="100"|Afrikaans

machunnii machonn'nie machounn'rie masonry skrynwerk
dje dmãdde jé d'mand'dai je d'mànd'rai I'll ask Ek sal vra

Sercquiais geminate egter nie palatale frikatiewe nie, anders as Jèrriais:

Sercquiais Jèrriais Frans Engels Afrikaans
brachii brach'chie brewery brouery
brachii brachie armful
mãdji mangi manger to eat om te eet
mãdji mang'gie eating besig om te eet

Vervoeging van Werkwoorde[wysig]

Die St. Ouennais oorsprong van Sercquiais kan gesien word in die 2de en 3de persoon meervoud vrome van die preterite. Sercquiais gebruik 'n woord einde -dr wat tipies is van die St. Ouennais dialek van Jèrriais, maar in die algemeen nie elders in Jersey gebruik word nie en deesdae ook nie deur jonger sprekers in St. Ouen nie.

Sercquiais Jèrriais
(St. Ouennais)
standard Jèrriais Frans English Afrikaans
i vuliidr i' voulîdrent i' voulîtent they wanted hulle wou gehad het
uu paaliidr ou pâlîdres ou pâlîtes vous ... you spoke jy het gepraat
i füüdr i' fûdrent i' fûtent ils ... they were hulle was
uu prẽẽdr ou prîndres ou prîntes vous you took jy het geneem

Verwysings[wysig]

  • Lexicon of Sark Norman French, Anthony J. Liddicoat, Munich 2001
  • A Grammar of the Norman French of the Channel Islands, Anthony Liddicoat, Berlin 1994
  1. [1] Société Jersiaise, Besoek op 23 Maart 2007
  2. BBC, Dr Mari C Jones, Jèrriais and Sercquiais today, Besoek op 23 Mei 2007

Eksterne skakels[wysig]


Italiese tale
Italiese groep Oskies | Umbries | Faliskies | Latyn
Romaanse tale
Iberoromaans Asturies | Galicies | Katalaans | Ladino | Leonees | Portugees | Spaans
Galloromaans Langues d'oil: Frans | Gallo | Lorreins | Normandies (Auregnais | Guernésiais | Jèrriais | Sercquiais) Pikardies | Champenois | Wallonies | Anglo-Normandies
Oksitaans: Aranees | Auvergnat | Gaskons | Languedokies | Limousin | Provensaals
Frankoprovensaals | Venesiaans
Retoromaans Romansch | Ladinies | Friulaans
Italoromaans Dalmaties | Italiaans | Napolitaans
Suid-Romaans Korsikaans | Sardies (Campidanies, Galluraans, Logudories, Sassaries) | Sisiliaans
Balkanromaans Aroemeens | Istro-Roemaans | Meglenoroemaans | Roemeens
Romaanse
Kunstale
Interlingua | Interlingue | Lingua Franca Nova