Transliterasie
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
In 'n transliterasie word woorde uit een alfabet in 'n ander oorgedra. Hierby word soms gebruik gemaak van diakritiese tekens sodat die omskakeling in 'n presiese manier ongedaan gemaak kan word.
In teenstelling met getranskribeerde woorde is die uitspraakreëls van die teikentaal en -alfabet waarna die vreemde alfabet omgeskakel is, vir 'n leser nie voldoende om die getranslitereerde woorde te kan uitspreek nie. Daarenteen is transliterasie 'n geskikte hulpmiddel om outeurs en titels of ander elemente in 'n lys wat oorspronklik nie in die Latynse alfabet geskryf was, behoorlik te sorteer.
Variante [wysig]
Daar word onderskei tussen:
- Transkripsie as 'n uitspraakgebaseerde omskakeling van woorde uit 'n vreemde alfabet na 'n ander waarby gebruik gemaak word van 'n gedefinieerde fonetiese skrif of 'n ander alfabet as basis wat die vreemde tekens vervang. Transkripsie word veral vir nie-wetenskaplike doeleindes gebruik om die uitspraak vir nie-moedertaalsprekers te vergemaklik.
- Transliterasie as 'n presiese omskakeling van een alfabet (byvoorbeeld Kirillies) na 'n ander (byvoorbeeld die Latynse alfabet), dikwels met behulp van diakritiese tekens. Hierdie omskakeling kan, indien nodig, weer ongedaan gemaak word. Transliterasie word veral in wetenskaplike tekste en werke gebruik indien die oorspronklike woord om een of ander rede nie in 'n ander alfabet weergegee kan word nie.
| Nieu-Griekse woord | Transliterasie | Transkripsie | Notas |
|---|---|---|---|
| Ελληνική Δημοκρατία | Ellēnikḗ Dēmokratía | Elliniki Dimokratia | "Δ, δ" soos Engels 'th' in 'these' |
| βασιλεύς εν Ναυπλίω | basileús en Nauplíō | vasilefs en Navplio | "β" wie 'v', "αυ" / "ευ" wie 'af' / 'ef' |
| Ελευθερία | Eleuthería | Eleftheria | "Θ, θ" soos Engels 'th' in 'thing' |
| Ευαγγέλιο | Euaggélio | Evangelio | "ευ" soos 'ev', "γγ" soos 'ng' |
| των υιών | tōn uiṓn | ton ion | "υ"/"υι" soos 'i' |
| Μπερλίν, Ντακάρ, Γκέντ | Mperlín, Νtakár, Gként | Berlin (Berlyn), Dakar, Gent | "μπ" / "ντ" / "γκ" (digrawe vir 'b' / 'd' / 'g' |
In die geval van meer ingewikkelde woordskrifte soos Sjinees bestaan daar geen transliterasiestelsels nie, die omskakeling bly beperk tot transkripsies.
Die verskil tussen transliterasie en transkripsie [wysig]
| Voorbeelde vir transliterasie en transkripsie | |
|---|---|
| Oorspronklike Russiese teks | Борис Николаевич Ельцин |
| Amptelike transliterasie volgens die ISO 9-standaard (GOST 7.79-2000) | Boris Nikolaevič Elʹcin |
| Wetenskaplike transliterasie | Boris Nikolaevič Elʼcin |
| Fonetiese transkripsie volgens die Internasionale Fonetiese Alfabet (IPA) | [bʌˈɾʲis nʲɪkʌˈɫajɪvʲɪt͡ʃʲ ˈjelʲt͡sɨn] |
| 23 voorbeelde van omskakeling van dieselfde naam na ander tale/alfabette (transkripsie) | |
| Bulgaars | Борис Николаевич Елцин |
| Makedonies | Борис Николаевич Елцин |
| Serwies | Борис Николајевич Јељцин (transliterasie: Boris Nikolajevič Jeljcin) |
| Tsjeggies / Sloweens | Boris Nikolajevič Jelcin |
| Slowaaks | Boris Nikolajevič Jeľcin |
| Kroaties | Boris Nikolajevič Jeljcin |
| Pools | Borys Nikołajewicz Jelcyn |
| Lets | Boriss Nikolajevičs Jeļcins |
| Litaus | Borisas Nikolajevičius Jelcinas |
| Engels | Boris Nikolayevich Yeltsin |
| Duits | Boris Nikolajewitsch Jelzin |
| Sweeds / Deens | Boris Nikolajevitj Jeltsin |
| Noors | Borís Nikolájevitsj Jéltsin |
| Spaans | Borís Nikoláyevich Yeltsin |
| Frans | Boris Nikolaïevitch Ieltsine |
| Albaans | Boris Nikollajeviç Jellcin |
| Mahl | ބޮރިސް ނިކޮލަޔެވިޗް ޔެލްސިން |
| Hongaars | Borisz Nyikolajevics Jelcin |
| Fins | Boris Nikolajevitš Jeltsin |
| Estnies | Boriss Nikolajevitš Jeltsin |
| Turkies | Boris Nikolayeviç Yeltsin |
| Arabies | بوريس نيكولايفتش يلتسن (transliterasie Būrīs Nīkūlāyafitsh Yīltsin) |
| Hebreeus | בוריס ניקולאיביץ' ילצין (transiterasie bwrjs njḳwlʾjbjṣ' jlṣjn) |
| Sjinees | 鲍里斯·尼古拉耶维奇·叶利钦 (pinyin: Bàolǐsī Nígǔlāyēwéiqí Yèlìqīn) |
| Japannees | ボリス・ニコライェヴィッチ・イェリツィン (transliterasie borisu nikorayevicchi yeritsin) |
| Koreaans | 보리스 니콜라예비치 옐친 (transliterasie boriseu nikollayebichi yelchin) |
Eksterne skakels [wysig]
- Online-Transliteration – Transliterasiediens vir 'n aantal tale wat die transliterasiestelsels ISO 9, GOST 7.79 ondersteun asook 'n steldsel wat op die Engelse taal baseer.
- Eesti Keele Instituut – Transliterasietabelle vir verskillende tale (waaronder transliterasiestelsels soos ISO, ALA-LC, DIN en ander) wat vir bepaalde tale gebruik word.
- Meertalige transliterasie in 40 tale
- Lingua::Translit - (Perl-programmeertaal: Module en aanlyndiens wat vir transliterasies volgens verskillende stelsels gebruik kan word (ISO 9, ISO 843, DIN 31634, ...)
