Transliterasie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

In 'n transliterasie word woorde uit een alfabet in 'n ander oorgedra. Hierby word soms gebruik gemaak van diakritiese tekens sodat die omskakeling in 'n presiese manier ongedaan gemaak kan word.

In teenstelling met getranskribeerde woorde is die uitspraakreëls van die teikentaal en -alfabet waarna die vreemde alfabet omgeskakel is, vir 'n leser nie voldoende om die getranslitereerde woorde te kan uitspreek nie. Daarenteen is transliterasie 'n geskikte hulpmiddel om outeurs en titels of ander elemente in 'n lys wat oorspronklik nie in die Latynse alfabet geskryf was, behoorlik te sorteer.

Variante[wysig]

Daar word onderskei tussen:

  1. Transkripsie as 'n uitspraakgebaseerde omskakeling van woorde uit 'n vreemde alfabet na 'n ander waarby gebruik gemaak word van 'n gedefinieerde fonetiese skrif of 'n ander alfabet as basis wat die vreemde tekens vervang. Transkripsie word veral vir nie-wetenskaplike doeleindes gebruik om die uitspraak vir nie-moedertaalsprekers te vergemaklik.
  2. Transliterasie as 'n presiese omskakeling van een alfabet (byvoorbeeld Kirillies) na 'n ander (byvoorbeeld die Latynse alfabet), dikwels met behulp van diakritiese tekens. Hierdie omskakeling kan, indien nodig, weer ongedaan gemaak word. Transliterasie word veral in wetenskaplike tekste en werke gebruik indien die oorspronklike woord om een of ander rede nie in 'n ander alfabet weergegee kan word nie.
Transliterasie en transkripsie van Grieks as 'n voorbeeld
Nieu-Griekse woord Transliterasie Transkripsie Notas
Ελληνική Δημοκρατία Ellēnikḗ Dēmokratía Elliniki Dimokratia "Δ, δ" soos Engels 'th' in 'these'
βασιλεύς εν Ναυπλίω basileús en Nauplíō vasilefs en Navplio "β" wie 'v', "αυ" / "ευ" wie 'af' / 'ef'
Ελευθερία Eleuthería Eleftheria "Θ, θ" soos Engels 'th' in 'thing'
Ευαγγέλιο Euaggélio Evangelio "ευ" soos 'ev', "γγ" soos 'ng'
των υιών tōn uiṓn ton ion "υ"/"υι" soos 'i'
Μπερλίν, Ντακάρ, Γκέντ Mperlín, Νtakár, Gként Berlin (Berlyn), Dakar, Gent "μπ" / "ντ" / "γκ" (digrawe vir 'b' / 'd' / 'g'

In die geval van meer ingewikkelde woordskrifte soos Sjinees bestaan daar geen transliterasiestelsels nie, die omskakeling bly beperk tot transkripsies.

Die verskil tussen transliterasie en transkripsie[wysig]

Voorbeelde vir transliterasie en transkripsie
Oorspronklike Russiese teks Борис Николаевич Ельцин
Amptelike transliterasie volgens die ISO 9-standaard (GOST 7.79-2000) Boris Nikolaevič Elʹcin
Wetenskaplike transliterasie Boris Nikolaevič Elʼcin
Fonetiese transkripsie volgens die Internasionale Fonetiese Alfabet (IPA) [bʌˈɾʲis nʲɪkʌˈɫajɪvʲɪt͡ʃʲ ˈjelʲt͡sɨn]
23 voorbeelde van omskakeling van dieselfde naam na ander tale/alfabette (transkripsie)
Bulgaars Борис Николаевич Елцин
Makedonies Борис Николаевич Елцин
Serwies Борис Николајевич Јељцин (transliterasie: Boris Nikolajevič Jeljcin)
Tsjeggies / Sloweens Boris Nikolajevič Jelcin
Slowaaks Boris Nikolajevič Jeľcin
Kroaties Boris Nikolajevič Jeljcin
Pools Borys Nikołajewicz Jelcyn
Lets Boriss Nikolajevičs Jeļcins
Litaus Borisas Nikolajevičius Jelcinas
Engels Boris Nikolayevich Yeltsin
Duits Boris Nikolajewitsch Jelzin
Sweeds / Deens Boris Nikolajevitj Jeltsin
Noors Borís Nikolájevitsj Jéltsin
Spaans Borís Nikoláyevich Yeltsin
Frans Boris Nikolaïevitch Ieltsine
Albaans Boris Nikollajeviç Jellcin
Mahl ބޮރިސް ނިކޮލަޔެވިޗް ޔެލްސިން
Hongaars Borisz Nyikolajevics Jelcin
Fins Boris Nikolajevitš Jeltsin
Estnies Boriss Nikolajevitš Jeltsin
Turkies Boris Nikolayeviç Yeltsin
Arabies بوريس نيكولايفتش يلتسن (transliterasie Būrīs Nīkūlāyafitsh Yīltsin)
Hebreeus בוריס ניקולאיביץ' ילצין (transiterasie bwrjs njḳwlʾjbjṣ' jlṣjn)
Sjinees 鲍里斯·尼古拉耶维奇·叶利钦 (pinyin: Bàolǐsī Nígǔlāyēwéiqí Yèlìqīn)
Japannees ボリス・ニコライェヴィッチ・イェリツィン (transliterasie borisu nikorayevicchi yeritsin)
Koreaans 보리스 니콜라예비치 옐친 (transliterasie boriseu nikollayebichi yelchin)

Eksterne skakels[wysig]