Mogolryk

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
گورکانیان (Persies)
Gūrkāniyān
مغلیہ سلطنت (Oerdoe)
Mug̱ẖliyah Salṭanat

Gurkani
1526–1857
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Ligging of Mogolryk
Die Mogolryk tydens die heerskap van Aurangzeb ca. 1700.
Hoofstad Agra (1526–1571)
Fatehpur Sikri (1571–1585)
Lahore (1585–1598)
Agra (1598–1648)
Shahjahanabad/Delhi (1648–1857)
Taal/Tale Persies (amptelike en hoftaal)[1]
Tsjagatais (net aanvanklik)
Oerdoe (later tydperk)
Godsdiens Islam (1526–1857)
Din-e Ilahi (1582–1605)
Regering Monargie
Keiser[2]
 - 1526–1530 Babur (eerste)
 - 1837–1857 Bahadur Shah II (laaste)
Historiese tydperk Nuwe Tyd
 - Eerste Slag van Panipat 21 April 1526
 - Indiese opstand 10 Mei 1857
 - Beleg van Delhi 21 September 1857
Oppervlakte
 - 1700[3][4] 3 200 000 km2
1 235 527 sq mi
Bevolking
 - 1700[3][4] skatting 150 000 000 
     Digtheid 46,9 /km² 
121,4 /sq mi
Geldeenheid Roepee
Voorafgegaan deur
Opgevolg deur
Flag of None.svg Timoeriede
Delhi Sultanate Flag (catalan atlas).png Sultanaat van Delhi
Flag of None.svg Adil Shahi-dinastie
Flag of None.svg Sultanaat van Bengaal
Flag of None.svg Deccan-sultanate
Maratha-ryk Flag of the Maratha Empire.svg
Durrani-ryk Flag of None.svg
Brits-Indië British Raj Red Ensign.svg
Staat van Hyderabad Asafia flag of Hyderabad State.png
Koninkryk van Mysore Flag of Kingdom of Mysore.svg
Die Taj Mahal, opgerig tussen 1632 en 1653 onder Mogolkeiser Shah Jahan, is die bekendste baken van die Mogolryk se argitektuur.
Die Mogolryk het op sy hoogtepunt omstreeks 1700 van Afghanistan na Suid-Indië gestrek.

Die Mogolryk (Oerdoe: مغلیہ سلطنت‎, Mug̱ẖliyah Salṭanat),[5] self-aangewys as Gurkani (Persies: گورکانیان‎, Gūrkāniyān),[6] was 'n Persinisierde[7][8] ryk wat oor groot dele van die Indiese subkontinent gestrek het en deur 'n dinastie van Mongoolse en Tsjagatai-Turkse oorsprong regeer is.[9][10][11] Die Mogolryk het tussen 1526 en 1857 op die Indiese subkontinent bestaan. Die kernland van die ryk het in die Noord-Indiese Indus-Ganges-vlak rondom die stede Delhi, Agra en Lahore geleë. Op die hoogtepunt van sy mag in die 17de eeu het die Mogolryk byna die hele subkontinent en dele van die hedendaagse Afghanistan beheer. Op 3,2 miljoen vierkante kilometer het tussen 100 en 150 miljoen mense geleef.

Die heerser is Mogol, Groot-Mogol of Mogolkeiser genoem. In die staats- en hoftaal Persies, wat die oorspronklike moedertaal van die Mogole – die Tsjagatais, 'n Oos-Turkse taal – verplaas het, lui die heersertitel پادشاه pādšāh. Dit is hoër as die koninklike titel sjah en met 'n keiser vergelykbaar.

Die eerste Groot-Mogol Babur (1526–1530), 'n vors van Sentraal-Asiatiese oorsprong van die Timoeriede-dinastie,[12] het vanuit die gebied van die huidige lande Afghanistan en Oesbekistan die Sultanaat van Delhi verower. As mees belangrike Mogol-heerser word Akbar die Grote (1556–1605) beskou, wie die ryk militaristies, polities en ekonomies gevestig het. Onder Aurangzeb (1658–1707) het die Mogolryk sy grootste uitbreiding bereik. Dit het egter deur sy territoriale uitbreiding finansieel en militêr oorspan, waardeur die ryk in die loop van die 18de eeu tot 'n plaaslike krag binne Indië se politiese struktuur gekrimp het. Verskeie swaar militêre nederlae teen die Marathi, Persiese en Afghaanse, asook die intensivering van godsdienstige teenstellings in die binneland tussen die Moslemse "regerende kaste" en die onderworpene meerderheid van die bevolking van landelike Hindoes, bevoordeel sy afkoms bykomend. Na die Indiese opstand van 1857 is Bahadur Shah II, die laaste Groot-Mogol van Delhi, in 1858 deur die Britte veroordeel, afgesit en na Birma verban. Die gebied het deel geword van Brits-Indië.

Vir die nageslag het ryke bewyse van 'n deur Persiese en Indiese kunstenaars geïnspireerde argitektuur, skilderkuns en poësie bewaar gebly.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) Conan, Michel (2007). Middle East Garden Traditions: Unity and Diversity : Questions, Methods and Resources in a Multicultural Perspective, Volume 31. Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. p. 235. ISBN 978-0-88402-329-6. 
  2. (en) Volume 34 Publisher Printed for Sir Richard Phillips, 1812 Original from Harvard University
  3. (en) Richards, John F. (18 Maart 1993). The Mughal Empire, The New Cambridge history of India: 1.5. Cambridge: Cambridge University Press. p. 1, 190. DOI:10.2277/0521251192. ISBN 978-0-521-25119-8. Besoek op 13 Februarie 2015. 
  4. (en) John F. Richards, The Mughal Empire, (Cambridge University Press, 1995), 1.
  5. (en) Edward Balfour (1976). Encyclopaedia Asiatica: Comprising Indian-subcontinent, Eastern and Southern Asia. New Delhi: Cosmo Publications. ISBN 978-81-7020-325-4. 
  6. (en) Babur (10 September 2002). In Thackston, Wheeler M.: The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor. New York: Modern Library. p. xlvi. ISBN 978-0-375-76137-9. 
  7. (en) John Walbridge. God and Logic in Islam: The Caliphate of Reason. p. 165. “Persianate Mogul Empire.” 
  8. (en) John Barrett Kelly. Britain and the Persian Gulf: 1795–1880. p. 473. 
  9. (en) Richards, John F. (1995), The Mughal Empire, Cambridge University Press, p. 6, ISBN 978-0-521-56603-2, http://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC, besoek op 13 Februarie 2015 
  10. (en) Schimmel, Annemarie (2004), The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture, Reaktion Books, p. 22, ISBN 978-1-86189-185-3, http://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC, besoek op 13 Februarie 2015 
  11. (en) Balabanlilar, Lisa (15 Januarie 2012), Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia, I.B.Tauris, p. 2, ISBN 978-1-84885-726-1, http://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC, besoek op 13 Februarie 2015 
  12. (de) Annemarie Schimmel: Im Reich der Großmuguln. Geschichte, Kunst, Kultur. Verlag C. H. Beck, München 2000, ISBN 3-406-46486-6, bl. 7