Suid-Sotho

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf Sesotho)
Jump to navigation Jump to search
Sotho stuur aan na hierdie artikel. Alhoewel Sotho gewoonlik na Suid-Sotho verwys, kan dit dalk ook verwys na die Sotho-tale oor die algemeen.
Suid-Sotho
Sesotho
Gepraat in: Vlag van Lesotho Lesotho
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 
Gebied: Suider-Afrika
Totale sprekers: 5,6 miljoen (moedertaal, 2011)[1]
7,9 miljoen (tweede taal in Suid-Afrika, 2002)[2]
Taalfamilie: Niger-Kongo
 Atlanties-Kongo
  Volta-Kongo
   Benue-Kongo
    Bantoïed
     Suidelike Bantoïed
      Bantoetale
       Suidelike Bantoetale
        Sotho
         Suid-Sotho 
Skrifstelsel: Latynse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Vlag van Lesotho Lesotho
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Vlag van Zimbabwe Zimbabwe
Gereguleer deur: Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad
Taalkodes
ISO 639-1: st
ISO 639-2: sot
ISO 639-3: sot 
Verspreiding van Suid-Sotho in Suider-Afrika
Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Suid-Sothotaliges in 2011:
██ 0–20% ██ 20–40% ██ 40–60%
██ 60–80% ██ 80–100%

Geografiese verspreiding van Suid-Sotho in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011:
██ <1 /km² ██ 1–3 /km² ██ 3–10 /km² ██ 10–30 /km² ██ 30–100 /km²
██ 100–300 /km² ██ 300–1000 /km² ██ 1000–3000 /km² ██ >3000 /km²

Die taal Suid-Sotho (Sesotho [sɪ̀sʊ́tʰʊ̀] in Suid-Sotho) word deur sowat 5,6 miljoen mense, hoofsaaklik Suid-Sotho's, gepraat (2011-sensus), waarvan 4 240 000 in Suid-Afrika waar dit 'n amptelike taal is. Dit is (saam met Engels) is ook die amptelike taal van Lesotho en het daar 1 770 000 sprekers. Daar is 'n paar ortografiese verskille tussen die Suid-Sotho van Suid-Afrika en dié van Lesotho. Suid-Sotho is deel van die Sotho-taalfamilie. Dit is ook 'n amptelike taal van Zimbabwe.

Sotho is die benaming van die tweede grootste van die 4 hoofgroepe waarin die Swart bevolking van Suid-Afrika ingedeel word. Die groep bestaan uit die Noord-Sotho's, die Basoeto's (Suid-Sotho's) en die Tswanas (Wes-Sotho's).

Oor die algemeen word aanvaar dat die Sotho's net soos die ander 3 hoofgroepe, die Nguni, die Tsongas en die Vendas, oorspronklik uit Sentraal-Afrika afkomstig is. Daar bestaan egter meningsverskil oor wanneer die suidwaartse trek begin het en of die Sotho's of die Nguni (die grootste groep) Suid-Afrika eerste binnegekom het.

Die Sotho's het hulle eers in die huidige Botswana gevestig en van daar het sommige stamme ooswaarts na Transvaal en daarna verder suid na die Vrystaat en Lesotho getrek. Dit het meegebring dat 3 afsonderlike volke, elk met 'n eie taal, ontstaan het. In breë trekke stem hul onderlinge kulture egter ooreen.

Hulle is tradisioneel akkerbouers en veeherders wat besonder groot waarde aan beeste heg. Al die volke bou 'n soort rondawelhut en hul krale is aansienlik groter as die van ander Swart volke.

Kenmerkend vir die Sotho's se sosiale organisasie is dat 'n man by voorkeur met sy oom van moederskant se dogter moet trou, en die groepering in sibbes wat elk 'n dier as totem het.

'n Opperwese wat die skepper van alle dinge is, word deur al 3 volke erken.

Woorde[wysig | wysig bron]

Algemene woorde en frases:

Afrikaans Suid-Sotho
Welkom Kamohelo (naamwoord) / Amohela (werkwoord)
Dankie Ke a leboha
Goeiedag / Hallo Dumela (enkelvoud) / Dumelang (meervoud)
Totsiens Sala hantle (bly wel) / Tsamaya hantle (gaan wel)
Rook verbode Ha ho tsubiwe
Geen ingang Ha ho kenwe
Pasop vir die trap Hlokomela setepisi
Pasop! Hlokomela!
Veels geluk met jou verjaarsdag Letsatsi le monate la tswalo
Seisoengroete Ditakaletso tse Molemo
Geseënde Kersfees Keresemese e monate
Geseënde Kersfees en voorspoedige Nuwejaar Keresemese e monate le mahlohonolo a selemo se setjha

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Sotho, Southern". Ethnologue. Besoek op 21 Januarie 2016. 
  2. (en) Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development." Impact: Studies in language and society, 14:78

Eksterne skakels en bronne[wysig | wysig bron]

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Suid-Sotho

Taalhulpmiddels[wysig | wysig bron]

Sagteware in Sotho[wysig | wysig bron]