Xhosa

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Xhosa
isiXhosa
Gepraat in: Vlag van Lesotho Lesotho
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 
Gebied: Oos-Kaap, Wes-Kaap
Totale sprekers: 8,2 miljoen (moedertaal, 2011)[1]
11 miljoen (tweede taal in Suid-Afrika, 2002)[2] 
Rang: 90
Taalfamilie: Niger-Kongo
 Atlanties-Kongo
  Volta-Kongo
   Benue-Kongo
    Bantoid
     Suidelike Bantoid
      Bantoetale
       Suidelik
        Nguni
         Xhosa 
Skrifstelsel: Latynse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Vlag van Zimbabwe Zimbabwe
Gereguleer deur: Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad
Taalkodes
ISO 639-1: xh
ISO 639-2: xho
ISO 639-3: xho
Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Xhosataliges in 2011:
██ 0–20% ██ 20–40% ██ 40–60%
██ 60–80% ██ 80–100%

Geografiese verspreiding van Xhosa in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011:
██ <1 /km² ██ 1–3 /km² ██ 3–10 /km² ██ 10–30 /km² ██ 30–100 /km²
██ 100–300 /km² ██ 300–1000 /km² ██ 1000–3000 /km² ██ >3000 /km²

Drietalige regeringsgebou-teken in Afrikaans, Engels en Xhosa in Stellenbosch
Henry Hare Dugmore, 'n Engelsman wat vlot in Xhosa geword het en die eerste vertaling van die Bybel in Xhosa in 1859 gepubliseer het

Xhosa (isiXhosa [isikǁʰɔ́ːsa] in Xhosa) is die taal van die Xhosas en is een van die elf amptelike landstale van Suid-Afrika. Dit word deur sowat 8,2 miljoen mense as moedertaal gepraat (2011-sensus). Dit maak dit die taal met die tweede meeste moerdertaalsprekers in Suid-Afrika ná Zoeloe. Omtrent 11 miljoen mense gebruik Xhosa as tweede taal, en dit is die tweede mees verspreide taal in Suid-Afrika. Die taal is ook nou verwant aan Zoeloe en is deel van die Nguni-taalfamilie: Xhosa en Zoeloe is onderling verstaanbaar en kan byna as dialekte van dieselfde taal gesien word. Xhosa is een van die amptelike tale van Zimbabwe.

Die taal was oorspronklik slegs 'n spreektaal gewees (soos baie ander inheemse tale van Afrika). Eers sedert persone van Europese afkoms, soos die Engelsman Henry Hare Dugmore, die taal bestudeer en 'n grammatika ontwikkel het vir 'n geskrewe taal, kon mense ook in Zoeloe skryf. Alle oorvertellings was dus mondelings, of in 'n ander taal wat neergeskryf kon word. Daarom is dit ook moeilik om geskrewe geskiedenis te vind.

Woorde[wysig | wysig bron]

Algemene woorde en frases:

Afrikaans Xhosa
Welkom Ulwamkelo (naamwoord) / Amkela (werkwoord)
Dankie Enkosi
Baie dankie Enkosi kakuhle
Goeiedag / Hallo Molo (enkelvoud) / Molweni (meervoud)
Totsiens Sala kakuhle (bly wel) / Hamba kakuhle (gaan wel)
Rook verbode Akutshaywa
Geen ingang Akungenwa
Pasop vir die trap Lumkela isinyuko
Pasop! Lumka!
Skink; drink (vloeistof) Galela; sela
Veels geluk met jou verjaarsdag Min'emnandi yokuzalwa
Seisoengroete Imibuliso Yelixesha Lonyaka
Geseënde Kersfees Krisimesi emnandi
Geseënde Kersfees en voorspoedige Nuwejaar Krisimesi emnandi nonyaka omtsha onamathamsanqa
Hoe gaan dit? Unjani?

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Xhosa”. Ethnologue. URL besoek op 21 Januarie 2016.
  2. (en) Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development." Impact: Studies in language and society, 14:78

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Xhosa
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:

Taalhulpmiddels[wysig | wysig bron]

Sagteware in Xhosa[wysig | wysig bron]