Velociraptor

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
’n Voorstelling van ’n V. mongoliensis
Velociraptor
Tydperk: Laat Kryt 75–71 m. jaar gelede
’n Afgietsel van ’n Velociraptor (Wyoming-dinosourussentrum).
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Superorde: Dinosauria
Orde: Saurischia
Suborde: Theropoda
Superfamilie: Coelurosauria
Familie: Dromaeosauridae
Genus: Velociraptor
(Osborn, 1924)
Tipe-spesie
Velociraptor mongoliensis
(Osborn, 1924)
Velociraptor
Kladistiese klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Klade: Dinosauria
Klade: Theropoda
Familie: Dromaeosauridae
Klade: Eudromaeosauria
Genus: Velociraptor

Velociraptor ("vinnige gryper")[1] is ’n genus teropode-dinosourusse wat sowat 75 tot 71 miljoen jaar gelede tydens die laaste deel van die Kryt-periode geleef het.[2] Twee spesies word tans erken, hoewel ander al in die verlede in dié genus geplaas is. Die tipe-spesie is V. mongoliensis; fossiele daarvan is in Mongolië ontdek. ’n Tweede spesie, V. osmolskae, is in 2008 erken na aanleiding van skedelmateriaal wat in Binne-Mongolië, Sjina, ontdek is.

Velociraptor was kleiner as ander dinosourusse in die familie Dromaeosauridae soos Deinonychus en Achillobator, maar hy het baie van dieselfde anatomiese eienskappe as hulle gehad. Hy was ’n tweevoetige, geveerde karnivoor met ’n lang stert en ’n lang, sekelvormige klou aan elke agterpoot. Laasgenoemde het hy waarskynlik gebruik om sy prooi aan te val. Hy kan van ander Dromaeosauridae uitgeken word aan sy lang, lae skedel en bek wat na bo wys.

Velociraptor (algemeen verkort tot "raptor") is een van die dinosourus-genera wat die bekendste is onder die publiek vanweë sy prominente rol in die rolprentreeks Jurassic Park. In die prente word hy anatomies verkeerd uitgebeeld: groter as wat hy werklik was en sonder vere. Velociraptor is ook baie bekend onder paleontoloë, met meer as ’n dosyn fossiele skelette wat al beskryf is, die meeste van enige lid van Dromaeosauridae. Een voorbeeld wat veral bekend is, is die fossiel van ’n Velociraptor wat besig is om met ’n Protoceratops te baklei.

Beskrywing[wysig]

Die grootte van V. mongoliensis in vergelyking met ’n mens.

Velociraptor was van middelmatige grootte, met volwassenes wat sowat 2,07 m lank en 0,5 m hoog by die heupe was. Hulle het tot 15 kg geweeg.[3] Die skedel, wat tot 25 cm lank kon wees, was na bo gekrul. In die mond was 26–28 uitgespreide tande aan elke kant.[1][4]

Hulle het nes ander Dromaeosauridae ’n groot manus ("hand") met drie gekrulde kloue gehad, wat ooreengestem het met die bou en buigbaarheid van moderne voëls se vlerkbene. Anders as ander teropodes, wat op drie tone geloop het, het Dromaeosauridae soos Velociraptor net op die derde en vierde toon geloop. Die tweede toon, waarvoor Velociraptor baie bekend is, was hoogs aangepas en is van die grond af gehou. Dit het ’n relatief groot, sekelvormige klou gehad wat tot 6,5 cm lank kon wees en waarmee het waarskynlik sy prooi uitmekaargeskeur en ’n doodslag toegedien het.[5][6] Die lang stert het sydelings in ’n "S"-vorm gekrul.[5][6]

Vere[wysig]

’n Gerestoureerde V. mongoliensis met groot vlerkvere.

Fossiele van voorsate van Velociraptor het al gedui op die teenwoordigheid van vlerkvere.[7] Paleontoloë het dus geglo Velociraptor het ook vere gehad, want selfs voëls wat nie vlieg nie, behou hul vere. In September 2007 het navorsers in Mongolië veerknoppies op die voorarm van ’n Velociraptor gevind.[8] Dié knoppies wys waar die vere aan die lyf vas is, en hul teenwoordigheid was die eerste konkrete bewys dat Velociraptor ook vere gehad het.[9]

Klassifikasie[wysig]

’n Goed bewaarde skedel in Mongolië.
’n Gerestoureerde skedel in Japan.

Velociraptor is ’n lid van die subfamilie Velociraptorinae, ’n subgroep van die groter familie Dromaeosauridae. Velociraptorinae word gewoonlik gedefinieer as "alle Dromaeosauridae wat nader verwant is aan Velociraptor as aan Dromaeosaurus". Die subfamilie is aanvanklik spesifiek vir Velociraptor geskep.[5] Ander genera is later bygevoeg, veral Deinonychus en Saurornitholestes.[10] Hoewel ander spesies van Velociraptor ook al genoem is, word tans net twee erken: V. mongoliensis[4][11][12] en V. osmolskae.[2]

Die kladogram hier onder volg ’n ontleding uit 2009 deur Longrich en Currie.[13]

Eudromaeosauria
Saurornitholestinae

Saurornitholestes



Atrociraptor



Bambiraptor



sonder naam

Deinonychus


sonder naam
Velociraptorinae
sonder naam

Velociraptor



Itemirus



sonder naam

Adasaurus



Tsaagan




Dromaeosaurinae

Dromaeosaurus



Utahraptor



Achillobator






Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 Henry Fairfield Osborn (1924a). “Three new Theropoda, Protoceratops zone, central Mongolia”. American Museum Novitates 144: 1–12.
  2. 2,0 2,1 Godefroit, Pascal (2008). “A new species of Velociraptor (Dinosauria: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous of northern China”. Journal of Vertebrate Paleontology 28 (2): 432–438. DOI:[432:ANSOVD2.0.CO;2 10.1671/0272-4634(2008)28[432:ANSOVD]2.0.CO;2].
  3. Gregory S. Paul (1988). Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon and Schuster, 464. ISBN 978-0-671-61946-6. 
  4. 4,0 4,1 Rinchen Barsbold (1999). “The skull of Velociraptor (Theropoda) from the Late Cretaceous of Mongolia”. Acta Palaeontologica Polonica 44 (2): 189–219.
  5. 5,0 5,1 5,2 Barsbold, Rinchen (1983). “Carnivorous dinosaurs from the Cretaceous of Mongolia”. Transactions of the Joint Soviet-Mongolian Paleontological Expedition 19: 5–119.
  6. 6,0 6,1 Norell, Mark A. (1999). “Important features of the dromaeosaurid skeleton II: information from newly collected specimens of Velociraptor mongoliensis”. American Museum Novitates 3282: 1–45.
  7. Xu Xing (paleontologist) (2003). “Four-winged dinosaurs from China”. Nature 421 (6921): 335–340. DOI:10.1038/nature01342.
  8. Turner, A.H. (2007). “Feather quill knobs in the dinosaur Velociraptor”. Science 317 (5845). DOI:10.1126/science.1145076.
  9. American Museum of Natural History. "Velociraptor had feathers." ScienceDaily 2007-09-20. Besoek op 2010-08-20.
  10. Phil Currie (1995). “New information on the anatomy and relationships of Dromaeosaurus albertensis (Dinosauria: Theropoda)”. Journal of Vertebrate Paleontology 15 (3): 576–591. DOI:10.1080/02724634.1995.10011250.
  11. Gregory S. Paul (2002). Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-6763-7. 
  12. Norell, Mark A. (2004). “Dromaeosauridae”, The Dinosauria, Second, Berkeley: University of California Press, 196–209. ISBN 0-520-24209-2. 
  13. (2009) “A microraptorine (Dinosauria–Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of North America”. PNAS 106 (13): 5002–7. DOI:10.1073/pnas.0811664106.

Eksterne skakels[wysig]