Waterkringloop

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die waterkringloop

Die waterkringloop, ook bekend as die hidrologiese siklus of H2O-siklus, beskryf die voortdurende beweging van water op, oor en onder die oppervlak van die Aarde. Hoewel die balans van water op die langerduur redelik konstant bly, beweeg indiwiduele watermolekules voortdurend in en uit die atmosfeer. Die water beweeg van een reservoir (opgaarplek) na 'n ander, byvoorbeeld van 'n rivier na die oseaan, of van die oseaan na die atmosfeer deur die prosesse van evaporasie, kondensasie, presipitasie, infiltrasie, afloop en ondergrondse vloei. In die proses gaan die water deur verskillende fases: van vloeistof (vloeiende water), vastestof (ys) en gas (waterdamp).

Tydens die waterkringloop word energie uitgeruil, wat tot temperatuurskommelinge lei. As water verdamp absorbeer dit energie en koel die omgewing af. As dit kondenseer word die energie weer vrygestel, wat die omgewing verhit. Hierdie uitruiling van hitte beïnvloed die klimaat. Water word ook gesuiwer as dit van een reservoir na 'n ander oorgedra word, dit vul die voorraad varswater aan en versprei minerale oor die planeet. Tydens die proses word die geologiese eienskappe van die planeet ook verander, omdat dit erosie en sedimentasie veroorsaak. Water is ook absoluut noodsaaklik vir die instandhouding van lewe en ekosisteme.

Beskrywing[wysig]

Die Son, wat die waterkringloop aandryf, verhit die water in oseane en seë. Die water verdamp dan tot waterdamp in die lug (evaporasie). Ys en sneeu kan ook direk na waterdamp sublimeer. Evapotranspirasie is die transpirasie van water uit plante asook verdamping uit die grond. Stygende lugstrome neem die damp op in die atmosfeer waar koeler temperature veroorsaak dat dit in wolke saampak. Lugstrome skuif die waterdamp reg oor die planeet, wolkdeeltjies bots, groei, en val vanuit die boonste atmosferiese lae as neerslag na die aarde terug. Van die neerslag val as sneeu, hael of ysreën wat as ys en gletsers kan akkumuleer, en vir duisende jare as bevrore water gestoor word. Die meeste water val egter as reën terug na die oseane of die grond, waar die water oor die oppervlak as afloopwater vloei. 'n Gedeelte van die afloopwater vloei in riviere in, waarna dit deur die stroom na damme en uiteindelik na die oseane meegesleur word. Al die afloop vloei egter nie in riviere in nie, maar baie daarvan syfer in die grond binne (infiltrasie). Van die water infiltreer die dieptes van die Aarde sodat die akwifer (waterdraende gesteentes) aangevul en varswater vir lang periodes geberg word. Van die infiltreerde water bly egter vlak en kan na die oppervlak en ander waterliggame terugsypel. Van die grondwater kan ook as varswater-bronne na die oppervlak terugvloei. Met verloop van tyd beland al die water egter weer in die see, en begin die siklus van voor af.

Prosesse[wysig]

Gemiddelde retensie per reservoir[1]
Reservoir Gemiddelde tyd wat
water hier deurbring
Antarktika 20 000 jare
Oseane 3 200 jare
Gletsers 20 tot 100 jare
Seisoenale sneeukappe 2 tot 6 maande
Vogtigheid in grond 1 tot 2 maande
Grondwater: vlak 100 tot 200 jare
Grondwater: diep 10 000 jare
Mere 50 tot 100 jare
Riviere 2 tot 6 maande
Atmosfeer 9 dae

Evaporasie[wysig]

Evaporasie is omskakeling van water (vloeistof) na waterdamp (gas) deur die proses van verdamping. Water op die oppervlak van die Aarde, in riviere, mere, damme en oseane word deur die Son verhit. Dit veroorsaak dat die water as 'n gas in die atmosfeer opgeneem word. Stygende lugstrome neem dan die damp in die atmosfeer op.

Evapotranspirasie[wysig]

Evapotranspirasie is die transpirasie van water uit plante asook verdamping van water uit die grond.

Sublimasie[wysig]

Sublimasie is die direkte omskakeling van 'n vastestof na 'n gas. In die geval word ys of sneeu ('n vastestof) direk na waterdamp ('n gas) omgeskakel. Die vloeistof-fase word dus oorgeslaan en die ys verdamp voor dit kan smelt.

Kondensasie[wysig]

Kondensasie is die teenoorgestelde van evaporasie, waar die waterdamp (gas) na druppels water (vloeistof) omgesit word.

Presipitasie[wysig]

Presipitasie is die neerslag van waterdruppels as reën, sneeu, hael of ysreën vanuit die atmosfeer, terug na die aarde.

Infiltrasie[wysig]

Infiltrasie in die proses waardeur oppervakwater in die aardkors invloei om die voorraad ondergrondse water aan te vul. Van die water vul die akwifer (waterdraende gesteentes) aan, ander vloei egter na die oppervlak terug as varswaterbronne. Van die water kan ook in mere of selfs die see binnesypel.

Afloop[wysig]

Afloop is die water wat op die oppervlak van die aarde in klein stroompies begin saamvloei en later by 'n rivier of sytak van 'n rivier aansluit. Die rivier vloei al sterker namate meer sytakke daarby aansluit, totdat dit eindelik in die see uitmond.

Omvang van die waterkringloop[wysig]

Jaarliks verdamp daar ongeveer 480 000 km³ water op Aarde. Dit is 'n laag van ongeveer 94 cm oor die hele aarde versprei. Daar val natuurlik ewe veel neerslag.

Daar is wel verskille tussen neerslag en verdamping wanneer mens slegs die land of slegs die see beskou. Op land val daar jaarliks ongeveer 110 000 km³ neerslag, waarvan ongeveer 75 000 km³ verdamp en 35 000 km³ deur riviere na die see stroom. Daarvan kom byna 20% vanaf 'n enkele rivier, die Amesonerivier. Op see val ongeveer 370 000 km³ neerslag per jaar, terwyl daar ongeveer 405 000 km³ verdamp.

Die hitte wat nodig is om al die water te laat verdamp bedra ongeveer 20% van die hitte wat die aarde van die Son ontvang. As die waterdamp kondenseer word hierdie latente warmte weer aan die atmosfeer teruggegee. Deur die meganisme vind daar 'n belangrike hitte-transport binne die atmosfeer plaas. Die waterdamp wat in die waterkringloop opgeneem is, is die belangrikste broeikasgas wat in die Aarde se atmosfeer voorkom.

Verwysings[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Waterkringloop (kategorie)
  1. PhysicalGeography.net. CHAPTER 8: Introduction to the Hydrosphere. Besoek op 2006-10-24.