Gauteng

Gauteng

Vlag	Wapen
Oppervlak	18 178 vk km
Bevolking (2011)	12 272 263
Bevolking (2020 skat)	15 488 137
Bevolkingsdigtheid	680 / vk km
Tale	Zoeloe (17,8%), Engels (14,3%), Afrikaans (13,8%), Suid-Sotho (11,6%), Noord-Sotho (10,6%)
Etniese verdeling	Swart mense (74,1%), Wit mense (19,1%), Bruin mense (3,5%), Asiërs (2,6%)
Hoofstad	Johannesburg
Premier	Panyaza Lesufi (ANC)

Gauteng is die provinsie van Suid-Afrika met die hoogste bevolkingskonsentrasie met 'n sterk handel- en nywerheidsontwikkeling. Die vernaamste stede is Pretoria en Johannesburg.

Die Johannesburgse stadsaal, setel van die Gauteng provinsiale wetgewer

Gauteng is voorheen die PWV genoem (Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging). Die naam Gauteng is 'n Sotho-woord wat "Plek van goud" beteken en is 'n ontlening aan Afrikaans "goud". Die provinsie het in Mei 1994 tot stand gekom toe die ou provinsie Transvaal in vier verskillende provinsies verdeel is.

Die provinsiale hoofstad Johannesburg is die grootste stad in Suid-Afrika. Pretoria, sowat 50 km noord van Johannesburg, is Suid-Afrika se administratiewe hoofstad. Nog belangrike plekke is Alberton, Benoni, Boksburg, Brakpan, Centurion (deel van Tshwane Metropool (Pretoria)), Germiston, Heidelberg, Kemptonpark, Krugersdorp, Midrand, Randburg, Roodepoort, Springs, Soweto (deel van Johannesburg), Vanderbijlpark en Vereeniging.

Demografie

Meerderheidstale in Gauteng:

   Afrikaans

   Engels

   Suid-Ndebele

   Xhosa

   Zoeloe

   Noord-Sotho

   Suid-Sotho

   Tswana

   Swazi

   Venda

   Tsonga

   Geen meerderheidstaal

• Bevolking (2024-sensus): 78 586 984. Gauteng is die Suid-Afrikaanse provinsie met die meeste mense en die provinsie met die grootste bevolkingsdigtheid.
• Tale: Zoeloe (19,8%), gevolg deur Engels (13,3%), Afrikaans (12,4%) en Suid-Sotho (11,6%).

Geskiedenis

'n Teksbrokkie wat die Sesotho-woord "Gaudeng" (moderne Gauteng ) in Jacottet se "A practical method to learn Sesuto: with exercises and a short vocabulary", gepubliseer in 1906, wys.

Gauteng is gevorm uit 'n deel van die ou Transvaalprovinsie ná Suid-Afrika se eerste multirassige verkiesing op 27 April 1994. Dit is aanvanklik Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging (PWV) genoem en is op 28 Junie 1995 herdoop na "Gauteng", dieselfde dag waarop twee ander provinsies herdoop is. Die term "PWV" wat die streek beskryf, het lank voor die stigting van 'n provinsie met daardie naam bestaan.met die "V" wat soms vir "Vaaldriehoek" staan eerder as Vereeniging.

By die Sterkfonteingrotte is van die oudste fossiele van hominiede ontdek, soos Mev. Ples en Little Foot..

Gebeure in hierdie gebied is eers in die 19de eeu neergeskryf; inligting van voor daardie tyd is verlore of moeilik om te bevestig. Die eerste rekords dateer uit die vroeë 19de eeu, toe setlaars wat uit die Kaapkolonie afkomstig was, hoofman Mzilikazi verslaan het en dorpies in die gebied begin stig het.

Die stad Pretoria, wat in 1855 as die hoofstad van die Suid-Afrikaanse Republiek gestig is, het vinnig gegroei tot met die ontdekking van goud in die Witswatersrand-gebied in 1886, wat gelei het tot die stigting van Johannesburg. Ten spyte van stadiger ontwikkeling in vergelyking met Johannesburg, het Pretoria betekenisvol gebly, veral as gevolg van sy sentrale rol in die Tweede Boereoorlog . Die nabygeleë dorp Cullinan het in 1905 internasionale erkenning verwerf toe die grootste diamant wat ooit ontdek is, die Cullinan-diamant, daar ontgin is.

Baie gebeurtenisse wat deurslaggewend vir die anti-apartheidstryd was, het in hedendaagse Gauteng plaasgevind, soos die Vryheidsmanifes van 1955, die Vroueoptog van 1956, die Sharpeville-slagting van 1960, die Rivonia-verhoor van 1963 en 1964, die Klein Rivonia-verhoor van 1964, die Soweto-opstand van 1976, die Sharpeville-ses van 1984 en die Boipatong-slagting van 1992. Die Apartheidsmuseum dokumenteer hierdie era.

Geografie

• Oppervlakte: Sowat 18 810 vk. km (volgens oppervlakte die kleinste Suid-Afrikaanse provinsie).

Ligging en topografie

Gauteng lê sowat 1740 m bokant seespieël en grotendeels op die Hoëveldse plato. Dit word deur vier ander provinsies omring: Noordwes aan die westekant, Limpopo in die noorde, Mpumalanga aan die oostekant en die Vrystaat in die suide. Die Witwatersrand met sy baie rante en heuwels, wat nagenoeg 80 km ver deur die middel van die provinsie loop, is die goudstreek met Johannesburg as kern. Geologies vorm die Witwatersrand die waterskeiding vir die Vaalrivier en die Limpopo, maar Gauteng het geen groot riviere buiten die Vaal nie. Soos in baie dele van Suid-Afrika is droogtes nie ongewoon nie, en die provinsie is in 'n groot mate van die Vaaldam afhanklik vir betroubare watervoorsiening.

Ekonomie

Sandton se Gautrein-stasie

Gauteng het allereers sy huidige rykdom aan goud te danke, maar die provinsie is vandag ook die land se ekonomiese kragsentrale. Nagenoeg twee derdes van Suid-Afrika se ekonomiese bedrywighede vind hier plaas, terwyl vier uit elke tien van die land se fabrieksprodukte hul oorsprong in Gauteng het.

Yster, staal en glaspanele word in groot maat geproduseer, met talle fabrieke wat baie verskillende produkte vervaardig. Minstens drie motorvervaardigers se fabrieke is in Gauteng geleë. BMW en Nissan is in Rosslyn, noordwes van Pretoria en Ford/Mazda se reuse aanleg is langs Mamelodi, oos van Pretoria. Verder word luukse woonwaens met drie handelsname in Ga-Rankuwa gebou. Op die koop toe lewer die Rand uraan.

Die provinsie het gevolglik 'n sterk nywerheids- en stedelike karakter, maar daar is ook boerderyplase wat onder meer vleis, melk, mielies, sonneblomme en groente lewer.

Bronne

• Gauteng by Mieliestronk - Met toestemming gebruik

Eksterne skakels

• (en) Toerisme-inligting oor Gauteng op Wikivoyage
• (en) Amptelike webwerf
• Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Gauteng.