Antoine Changuion

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
(Aangestuur vanaf A.N.E. Changuion)
Spring na: navigasie, soek
Antoine Changuion

Antoine Nicolas Ernest Changuion, ook wel A.N.E. Changuion, (Den Haag, 15 Desember 1803 - Lörrach, 14 Oktober 1881) was 'n opvoedkundige, taal- en letterkundige, politikus, redenaar, joernalis, taalstryder en belangrikste voorloper van die Nederlandse Beweging in Suid-Afrika.

Die stamvader, Pierre Changuion, Hugenoot en boer, het tydens die bloedbad van Vassey (1562) op lg. dorpie gewoon, selfs nadat sy huis verniel is. Sommige van sy nasate het ook daar bly woon; die meeste was predikante. Die Changuions is 'n ou familie wat na 1685 na Nederland verhuis het.

Na Nederland[wysig]

Weens geldelike probleme tree Antoine se ouers, Francois Daniël Changuion (politikus, diplomaat, ens.; o.a. die eerste Nederlandse gesant in die V.S.A.) en Henriëtta Wilhelmina Hartingh (dogter van 'n gesiene Leidenaar) uit die openbare lewe en in 1820 verhuis hulle na Duitsland en woon vir die volgende 30 jaar in Offenbach aan die Main, waar Antoine op vroeë leeftyd die Duitse taal en letterkunde leer ken en bewonder. Hy het ook Frans geleer en in Engels en Frans les gegee in Frankfurt am Main. Later gee hy les in Amsterdam in Duits, Frans en Engels, terwyl hy terselfdertyd Latyn en Grieks bestudeer. In 1828 skryf hy in as student in die lettere en teologie aan die Universiteit van Leiden.

Na Suid-Afrika[wysig]

In 1831 aanvaar hy (op versoek) 'n professoraat in die klassieke en moderne tale, veral die Nederlandse lettere, aan die Zuid-Afrikaansche Athenaeum (gestig in 1829; later bekend as die South African College, en vandag die Universiteit van Kaapstad). Aan die Leidse Universiteit verwerf hy die titel Philosophiae Theoreticae Magister et Litirarum Humaniorum Doctor (honoris causa). Aan die Zuid-Afrikaansche Athenaeum bly hy in hierdie betrekking tot 1842 wanneer hy daarvoor bedank om verskillende redes. Hy is op 25 September 1832 getroud met M.E. Faure, dogter van dr. Abraham Faure en Susanna Smuts (weduwee Le Febre). Uit hierdie huwelik is 6 seuns en 3 dogters gebore.

Die Taalstryder[wysig]

Hierdie taalstryder was geleerd, 'n persoon van aansien, geëerd deur almal en daarby 'n merkwaardige redenaar, maar dit was veeleer die gesonde, redelike lewenshouding en sy ywer vir die saak van die Nederlandssprekendes aan die Kaap wat hom bo sy tydgenote verhef het. Op opvoedkundige gebied was hy die groot lig van sy tyd. Hy was die skrywer van die eerste skoolboeke wat in Suid-Afrika geskryf en gepubliseer is. As taalkundige het hy 'n belangrike plek ingeneem. In dié opsig was hy 'n goeie en geliefde leermeester, wat verstaan het om met kinders om te gaan. Uit sy pen het skoolboeke verskyn soos: Geslachtwijzer der Nederduitsche Taal (1842); Beginselen der Cijferkunst (1857) en Elements of Dutch Grammar (1860).

Sy belangrikste werk was egter De Nederduitsche Taal in Zuid-Afrika hersteld, zynde een handleiding tot de kennis dier taal, naar de plaatselyke behoefte van het land gewyzigd (1844, tweede druk 1848). Dit was ’n Nederlandse taalhandleiding. In hierdie boek het hy ook voorbeelde gegee van Kaaps-Nederlandse taalkenmerke wat uniek was aan die Kaap. Hierdie Kaapsche Taaleigen, het hy in ’n aparte hoofstuk beskryf onder die titel Proeve van Kaapsch Taaleigen.

Terug na Europa[wysig]

Changuion was sy tyd en sy nuwe vaderland ver vooruit in heelwat opsigte. Dit het van hom ’n eensame mens aan die Kaap gemaak en na meer as 33 jaar van onvermoeide ywer het hy tog besluit om terug te keer na Europa. In 1865 verlaat hy die Kaap saam met sy suster, Louise, sy vrou en twee dogters. Hy sou weer onderwys gee in Frankfurt-am-Main en Aarau. In 1876 vestig hy hom in Lausanne (Switserland) en later in Lörrach, waar hy in 1881 sterf.

Kritiek van De Lima[wysig]

'n Heftige reaksie op die Proeve van Kaapsch Taaleigen het gekom van J.S. de Lima. De Lima was ook ’n bekende taalstryder vir Nederlands aan die Kaap. In ’n brosjure met die titel De Taal der Kapernaren, verdedigd tegen de schandelijke aanranding derzelve van Professor Changuion (1844) het De Lima beswaar gemaak teen Changuion se voorbeelde van die taalgebruik aan die Kaap. De Lima was hoogs verontwaardig en skryf: Wie spreekt zoo professor? Volgens De Lima was die voorbeelde wat Changuion gebruik het, kenmerkend van die 'gepeupel' aan die Kaap en was dit beslis nie die taalgebruik van die opgevoede klasse aan die Kaap nie.[1]

Later sou Afrikaanse taalkundiges juis hierdie Proeve van Kaapsch Taaleigen van Changuion gebruik om aan te dui dat Afrikaans aan die ontwikkel was.

Verwysings[wysig]

  1. A. de Villiers: Die Hollandse Taalbeweging in Suid-Afrika. Kaapstad: Nasionale Pers, 1936, bl. 54

Bronne[wysig]

Eksterne skakels[wysig]