Gdansk

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Gdańsk
Danzig
Collage of views of Gdansk.jpg

Kaart Wapen
POL Gdańsk map.svg
POL Gdańsk COA.svg
Vlag
Gdansk flag.svg
 Land Vlag van Pole Pole
 Woiwodskap POL województwo pomorskie flag.svg Pommere
 Koördinate 54°21′N 18°39′O
 Stigting (eerste verwysing) (Voor) 997
 Stadstatus 1263/1295
 Oppervlakte:  
 - Totaal 262,2 vk km
 Hoogte bo seevlak -2-180 m
 Bevolking:  
 - Totaal (30 Junie 2014) 461 935[1]
 - Bevolkingsdigtheid 1 763/vk km
 - Metropolitaanse gebied 1 080 700
 Tydsone MET (UTC +1)
 - Somertyd MEST (UTC +2)
 Klimaat  
 - Tipe Gematigde seeklimaat
 - Gemiddelde jaarlikse temperatuur -
 - Gem. temp. Januarie/Julie -
 - Gemiddelde jaarlikse neerslae - mm
 Stadspresident Paweł Adamowicz
 Amptelike Webwerf www.gdansk.pl/

Gdansk (, Pools: Gdańsk, Duits: Danzig, Kasjoebies: Gduńsk, Latyn: Gedanum of Dantiscum) is 'n hawe- en voormalige Hansestad in Noord-Pole met 461 935 inwoners (in 2014). Dit is wes van die Weichselrivier se monding in die geskiedkundige gewes Pomerelle geleë en dien sedert die administratiewe hervorming van 1999 as hoofstad van die Woiwodskap Pommere.

Gdansk vorm saam met Gdynia (Duits: Gdingen) en Sopot (Zoppot) 'n metropolitaanse gebied met 'n bevolking van meer as 'n miljoen mense wat as "Driestad" (Trójmiasto) bekend staan.

Die groei van Danzig het saamgeval met die ontsluiting van Oos- en Noord-Europa deur Christelike sendelinge, Duitse en Nederlandse kooplui, ambagslui en boere teen die begin van die 13de eeu.[2] Omstreeks 1600 het Danzig sy bloeitydperk as lid van die magtige Hanseverbond beleef. In 1793 is Danzig by Pruise ingelyf en het ná die Eerste Wêreldoorlog volgens die bepalings van die Verdrag van Versailles 'n "Vrye Stad" onder beskerming van die Volkerebond geword.

Gdansk was eeue lank 'n Duitse stad met 'n oorwegend Duitse bevolking en is eers as gevolg van die Tweede Wêreldoorlog in 1945 by Pole ingelyf. Dikwels word na Gdansk as 'n "Stad van Twee Verdrywings" verwys - terwyl die oorgrote meerderheid van die Duitse bevolking in 1945 gedwing is om die stad te verlaat, is Poolse vlugtelinge uit Sowjet-Russies besette gebiede in Oos-Pole en Litaue (veral uit Vilnius en sy omgewing) in Gdansk gevestig. Die huidige stadsadministrasie doen moeite om versoening met Gdansk se oorspronklike Duitse bewoners te bewerkstellig.

Alhoewel Gdansk tydens die Tweede Wêreldoorlog grotendeels vernietig is - talle huise in die middestad is deur Russiese soldate aan die brand gesteek - het die stad sedert 1945 weer met sy oorspronklike stadshorison van historiese torings en gewels uit die Weichsel-vlakte verrys. Planne om Gdansk as 'n sosialistiese metropool met eenvormige woonstelblokke te herbou, is uiteindelik ten gunste van rekonstruksie laat vaar. Geen ander stad, wat volledig deur oorlogshandelinge verwoes is, het ooit op dieselfde manier soos Gdansk uit die puinhope van 'n oorlog herrys nie. Pole se befaamde restoureerders het later ook hul bystand aan soortgelyke heropbouprojekte in Baltiese metropole verleen.

Geografie[wysig]

Gdansk en sy susterstede Gdynia en Sopot is op 'n smal kusstrook tussen die Baai van Gdansk en die Baltiese Heuwelreeks se steil beboste bergrûe, wat parallel met die kuslyn loop, geleë. Die beperkte ruimte, waardeur drie riviere en riviertakke vloei (Dooie Weichsel/Martwa Wisła, Motława/Mottlau en Radunia/Radaune), het daartoe gelei dat Gdansk lankal met sy buurstede versmelt het. Die huidige metropolitaanse gebied van Gdansk strek oor 'n lengte van sowat veertig kilometer en is met sy bevolking van een miljoen die derde grootste in Pole ná Warskou en Krakau. Die stadsgebied gaan in die suidooste in die uitgestrekte vlaktes van die Weichsel-rivierdelta oor.

Geskiedenis[wysig]

Antieke tydperk en Volksverhuising[wysig]

In die 1ste eeu v.C. het Gotiese stamgroepe hulle aan die benedeloop van die Weichsel-rivier en langs die riviermonding gevestig. Die sogenaamde Wielbark-beskawing, wat aan hulle toegeskryf word, toon 'n mengsel van Skandinawiese en ander invloede. Volgens Claudius Ptolemaeus is die gebied aan die Baai van Gdansk, waarna hy as "Venediese Baai" verwys het, deur Venedi maiores bewoon - moontlik Venediërs.

'n Steenkring in die Pommerse dorp Węsiory wes van Gdansk wat aan die Wielbark-beskawing toegeskryf word

Toe die geskiedskrywer Jordanes in die 6de eeu in sy werk Getica die geskiedenis van die Gote beskryf het, het hy na die nedersetting Gothiscandza verwys. Dit is steeds nie duidelik of hierdie nedersetting identies met die huidige Gdansk is nie. Die Wielbark-beskawing het omstreeks 400 n.C. gedurende die Volksverhuising tot niet gegaan. In die 6de eeu het Slawiese groepe hulle in die kusgebied wes van die Weichsel se benedeloop gevestig en die streek po-morje genoem ("by die see", hiervan is ook die moderne naam Pommere afgelei).

Die gebied oos van die Weichsel is daarenteen toe reeds eeue lank deur Baltiese stamme bewoon. Die Romeinse geskiedskrywer Tacitus het na hulle as Aesti verwys en hulle werkywer ten opsigte van akkerbou geprys (volgens hom was hulle nie so "lui" soos die Germane nie) asook hul belangstelling in barnsteen-ontginning. Volgens die verslae van Wulfstan, wat in die 10de eeu in opdrag van Alfred die Grote 'n reis vanuit Haithabu na Gdansk en Truso onderneem het, is die gebied wes van die Weichsel deur Vinodi bewoon, die streek oos daarvan deur Esthi. Barnsteen was in die antieke tydperk in die Mediterreense Seegebied tot by Egipte en ander streke uiters gewild. 'n Beduidende handelspad, die sogenaamde Barnsteenroete, het die Weichsel-rivierdelta van oudsher met die Mediterreense wêreld verbind.

Verwysings[wysig]

  1. www.stat.gov.pl: Size and Structure of Population
  2. Helfried Weyer en Arno Surminski: Ostpreußen. Berlyn: Nicolaische Verlagsbuchhandlung 2004, bl. 16
Commons
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Gdańsk (bladsy)