NG gemeente Middelburg, Kaap

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die NG gemeente op Middelburg, Oos-Kaap se hoofkerkgebou.
Middelburg se eerste kerkgebou is in 1859 gebou, in 1904 vergroot, in 1911 van 'n nuwe preekstoel voorsien, in 1938 van nuwe banke en 'n nuwe orrel en omstreeks 1969 gesloop om plek te maak vir 'n nuwe kerkgebou nadat die toring ineengestort het.
Ds. Charles Morgan, leraar van 1866 tot 1873 en een van die eerste vier studente van die Kweekskool op Stellenbosch. Sy voorganger, ds. William Murray se broer John Murray was een van die eerste twee hoogleraars.
Ds. J.R. Albertyn, leraar van 1874 tot 1883.
Ds. Gerrit van Niekerk, leraar van 1884 - 1903.
Die destydse NG gemeente Middelburg-Uitsig se kerkgebou. Ds. B.W. Visser het die hoeksteen op 12 Maart 1966 gelê.
Ds. Ebbe Dommisse, leraar van 1909 tot 1920.
Ds. Louis Johannes Fourie, leraar van 1921 tot 1938, toe hy aftree ná 'n bediening van slegs 25 jaar. Hy sterf op 23 Januarie 1941.
Ds. J.L. Nel hulpprediker hier van 1938 tot 1940 en toe tot 1941 leraar. Dit was die eerste van sy ses Oos-Kaapse gemeentes tot omstreeks 1970.
Ds. Irenee Emilè Heyns was leraar van 1943 tot 1946.
Gerrit Conradie le Roux, leraar van 1942 tot 1947.
Ds. P.F. De V. Muller, leraar van 1948 tot 1959.
Ds. Nico Schreuder, leraar van 1951 tot 1958.

Die NG gemeente Middelburg (Kaap) was 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die teenswoordige provinsie Oos-Kaap wat op 19 Mei 1852 gestig is as die 10de gemeente in die latere Sinode van Oos-Kaapland en die 49ste oudste gemeente in die NG Kerk, maar het op 13 September 2010 met die NG gemeente Middelburg-Uitsig saamgesmelt as die NG gemeente Middelburg-Karoo. Dit is die oudste gemeente wat amptelik ophou bestaan het of opnuut gestig is deur inlywing of samesmelting.

Stigting[wysig]

Die stigting van die gemeente het op 19 Mei 1852 plaasgevind op die plaas Driefontein, geleë in die Renosterbergwyk, destyds deel van die NG gemeente Colesberg. Die stigtingsvergadering is deur groot geesdrif gekenmerk. Oor die naam van die gemeente was almal dit eens omdat die plaas Driefontein byna in die middel geleë is tussen die naburige dorpe (synde 'n afstand van 10 ure te perd vanaf Colesberg, Cradock en Richmond, 12 ure van Graaff-Reinet en 16 van Burgersdorp). Die lede van die Ringskommissie van Graaff-Reinet deur wie die amptelike stigting plaasgevind is, was ds. Andrew Murray van die NG gemeente Graaff-Reinet, ds. J.F. Berrangé van die NG gemeente Richmond en die ouderlinge Barend Pienaar en J.J. Naudé.

Vroeë leraars[wysig]

Die eerste konsulent was ds. John Murray, destyds van die leraar van die NG gemeente Burgersdorp en later professor aan die Kweekskool op Stellenbosch, en die eerste leraar ds. William Murray, sy jonger broer. Tydens die eerste eeu van die gemeente se bestaan het die volgende leraars hier gearbei, behalwe hulppredikers wat van tyd tot tyd die vaste leraar bygestaan het: William Murray (1854-'65), ds. C.S. Morgan (1866-'73), ds. J.R. Albertyn (1874-'83), Gerrit van Niekerk (1884-1903), Paul August Winter (1903-'08), Ebbe Dommisse (1909-'1920), Louis Johannes Fourie (1921-'38), G.P. van den Berg (1939-'41), J.L. Nel (1940-'41), G.C. le Roux (1942-'47), I.E. Heyns (1943-'46), J.J. Sieberhagen (1946-'50), P.F. de V. Muller (vanaf 1948) en N. Schreuder (vanaf 1951).

Geboue[wysig]

In 1859 is die eerste kerkgebou hier ingewy. Dit is ontwerp deur die Duitse argitek wat hom in Suid-Afrika kom vestig het Carl Otto Hager, wie se bekendste werk die moederkerk op Stellenbosch is. In 1860 het die afskeiding plaasgevind en is 'n Gereformeerde gemeente gestig. Nieteenstaande het die gemeente se werksaamhede snel uitgebrei en moes van tyd tot tyd van hulppredikers gebruik gemaak word. In 1940 is vir die eerste maal 'n medeleraar beroep. 'n Vergroting van die eerste kerkgebou het in 1904 plaasgevind. 'n Nuwe orrel is toe ingesit en in 1911 'n nuwe preekstoel. In 1938 het die kerkgebou nuwe banke asook 'n nuwe orrel gekry. In 1940 is die ou pastorie in Kerkstraat gesloop en 'n nuwe gebou opgerig. Op dieselfde grond is 'n ruim saal, veral met die oog op Sondagskooldoeleindes, gebou. In die ou kerksaal op die kerkgrond het destyds Volkskas ingetrek. In 1943 het die gemeente 'n tweede pastorie aangekoop en in 1963 stig Middelburg-Uitsig af. In 1968 stort die toring van die kerk in en rig soveel skade aan die gebou aan dat dit gesloop moes word. Die predikante in daardie stadium, was di. P.K. Mentz en P.A. Loots.

Die sieletal van die gemeente het in 1952 op 2 230 gestaan en die lidmaattal op 1 450. Hiervan was ongeveer 150 destyds by die spoorwegdiens betrokke. Buitedienste is indertyd op gesette tye op Rosmead, Conway, Sherborne en Schoombie gehou.

Lidmaattal[wysig]

Die onderstaande tabel toon die afname in die lidmaattal van NG gemeentes op die groot dorpe van die Oos-Kaapse binneland. In gevalle waar 'n gemeente by 'n ander ingelyf is of twee gemeentes saamgesmelt het, word hulle syfers van 1933 af saam aangedui. Dit geld Middelburg en Middelburg-Uitsig, Grahamstad, Grahamstad-Grenspos en Albanie, Somerset-Oos en Visriviervallei (Kookhuis) asook Queenstown, Queenstown-Oos en Queenstown-Noord (laasgenoemde twee 'n ruk lank as Queenstown-Tuine). Elke dorp of gemeente se hoogste lidmaattal word in vet skrif aangedui. Hieruit blyk dat al die gemeentes hul hoogtepunt ná die middel van die 20ste eeu bereik het, behalwe Burgersdorp wat sedert 1933 'n afname in sy lidmaattal ervaar. Ondanks 'n opflikkering in die middel jare 90, is Middelburg se lidmaattal nou die laagste die afgelope sowat honderd jaar. Aliwal-Noord is die enigste van die agt dorpe met meer belydende lidmate in 2012 as sowat 'n eeu vantevore.

Gemeente/Dorp 1916 1933 1952 1960 1973 1979 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2012
Aliwal-Noord 750 950 1145 1150 1250 1338 1242 1300 1595 1593 1378 1117 1114
Burgersdorp 1100 1461 1274 1260 1008 937 945 941 850 710 677 605 573
Cradock 1878 2164 2858 2914 2399 2421 2464 2288 2024 1934 1931 1697 1662
Graaff-Reinet 2125 2211 2536 2573 2115 2055 1917 1758 1699 1657 1242 1347 1077
Grahamstad 576 860 1640 1341 1479 1289 1115 1105 1122 1090 836 794 751
Middelburg 1100 1307 1430 Onbekend 1372 1391 1158 992 1147 970 953 829 829
Queenstown 566 1195 2060 2153 2115 1966 1866 1779 1572 1337 1190 1045 876
Somerset-Oos 1652 1400 1800 1864 1657 1511 1246 1210 1201 1281 1122 917 959

Die gesamentlike lidmaattal van dié dorpe het reeds in 1952 'n hoogtepunt van 14 743 bereik, waarna dit teen 1995 teruggesak het tot 11 373, minder as die totaal in 1933 van 11 548. Tussen 1990 en 2000 het die totaal met net 1 381 afgeneem tot 10 572, maar in die daaropvolgende 12 jaar het die afname versnel toe die gemeentes 2 731 lidmate verloor het en te staan gekom het op 'n totaal van slegs 7 841. Dis 'n verlies van meer as 'n kwart van die lidmate.

Enkele leraars[wysig]

  • William Murray, 1854 - 1865
  • C.S. Morgan, 1866 - 1873
  • J.R. Albertyn, 1874 - 1883
  • Gerrit van Niekerk, 1884 - 1903
  • Paul August Winter, 1903 - 1908
  • Ebbe Dommisse, 1909 - 1920
  • Louis Johannes Fourie, 1921 - 1938 (emeriteer; oorlede op 23 Januarie 1941)
  • Gert Petrus van den Berg, 1938 - 1942
  • Johannes Lodewyk Nel, 1940 - 1941
  • Gerrit Conradie le Roux, 1942 - 1947
  • Irenee Emile Heyns, 1943 - 1946
  • Jacobus Johannes Sieberhagen, 1946 - 1950
  • Pieter Francois de Vos Muller, 1948 - 1959
  • Nico Schreuder, 1951 - 1958
  • Jacobus Albertus Venter, 1958 - 1962
  • Pieter Kruger Mentz, 1965 - 1969
  • Petrus Albertus Loots, 1967 - 1972

Bronne[wysig]