Graaff-Reinet

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Graaff-Reinet
'n Foto van Graaff-Reinet vanaf die Vallei van Verlatenheid geneem.
'n Foto van Graaff-Reinet vanaf die Vallei van Verlatenheid geneem.
Ligging van Graaff-Reinet op 'n kaart (Oos-Kaap)
Graaff-Reinet
Graaff-Reinet
Koördinate: 32°15′8″S 24°32′16″O Koördinate: 32°15′8″S 24°32′16″O
Land Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Provinsie Oos-Kaap
Distriksmunisipaliteit Cacadu
Plaaslike Munisipaliteit Camdeboo
Stigting 19 Julie 1786
Oppervlak
 - Dorp 202,3 km²  (78,1 vk m)
Bevolking (2011)insluitend "uMasizakhe"
 - Dorp 35 672
 - Digtheid 130/km² (336,7/myl2)
Tydsone SAST (UTC+2)
Poskodes 6280, 6281
Skakelkode(s) 049
Die NG Kerk (Grotekerk) in Graaff-Reinet, Suid-Afrika. Gebou 1885-1887. Ontwerp grootliks gebaseer op die Salisbury Katedraal in Engeland
Graaff-Reinet: Die Ou Drostdy

Graaff-Reinet is 'n dorp in die Camdeboo Plaaslike Munisipaliteit (provinsie Oos-Kaap, Suid-Afrika) met sowat 36 000 inwoners[1], insluitend die buurt uMasizakhe. Die dorp is in 1786 gestig en die vierde oudste blanke nedersetting in Suid-Afrika.

Graaff-Reinet lê aan die voet van die Sneeuberge, in 'n perdeskoenkronkel wat deur die Sondagsrivier gemaak word en temidde van die Karoo se dorre halfwoestyn. Die dorp, wat ook as die "Juweel van die Karoo" bekend staan, is vandag die godsdienstige, kulturele, onderwys- en landbousentrum van die Middelland. Veeteelt (veral skape en volstruise), wynbou en handel is die basis van die plaaslike ekonomie. Die N9 nasionale pad gaan deur die dorp.

Geskiedenis[wysig]

In die 18de eeu het die boere se perdekommando's, wat van die Kaap af ooswaarts getrek het, die gebied van die Kamdeboovlakte en die Sneeuberge bereik. Die eerste plase aan die voet van die Sneeuberge het tussen 1770 en 1780 ontstaan. Onrus, wetteloosheid en talle botsings met die Xhosas het die vroeë geskiedenis van Graaff-Reinet gekenmerk. Eers met die aanstelling van 'n landdros, wat wet en orde moes handhaaf, het die vreedsame ontwikkeling van die dorp plaasgevind.[2]

Mauritz Woeke, die eerste landdros, is op 13 Desember 1785 na die destydse grensgebied gestuur. Hy het die distrik en woonplek, wat hy vir homself uitgesoek het, na die goewerneur van die Kaap, Jacob van de Graaff, en sy vrou Cornelia, gebore Reinet, vernoem. Die grense van die nuwe landdrosdistrik, die vierde in die land naas Kaapstad, Stellenbosch en Swellendam, is op 19 Julie 1786 in 'n kennisgewing van die regering, 'n sogenaamde "plakkaat", geproklameer. Die Kaapse goewerneur het die dokument op 30 Augustus 1786 onderteken.[3]

Die dorp se stigting was vroeg in 'n wisselvallige tydperk in die Kaap se geskiedenis. In die volgende twintig jaar was daar vier regerings in die kolonie - eers die Nederlanders, wat deur die Britte opgevolg is, daarna weereens die Nederlandse Bataviërs en in 1806 weer die Britte. Die onafhanklike Republiek van Graaff-Reinet, wat in 1795 uitgeroep is, is 'n kortstondige episode in die dorp se geskiedenis.

Vanaf 1804 het die Sweedse burgemeester van Graaff-Reinet, Andries Stockenström, en die Franse argitek Louis-Michel Thibault met 'n ambisieuse bouprogram begin.[4]

Die plaaslike landbou is in die dertigerjare van die 19de eeu deur 'n ernstige droogte geknel, en talle boere het die gebied vir goed verlaat om by die Groot Trek na die binneland, met sy vrugbare boerderygrond, aan te sluit. Aangesien die pad oor die Sneeuberge nie maklik begaanbaar was nie, is talle besittings agtergelaat, wat van Graaff-Reinet nog steeds 'n eersterangse plek vir liefhebbers van historiese geboue en plaaslike geel- en stinkhoutmeubels maak.

Die agtergelate plase is deur nuwe immigrante uit Brittanje en Oos-Kaapse 1820-Setlaars, wat hulle in die gebied gevestig het, oorgeneem.

Graaff-Reinet het in die veertigerjare tot 'n belangrike sentrum van die wolproduksie en handel in huide, velle en ivoor gegroei. Danksy die welvaart van die landbou en handel het die dorp in hierdie tydperk sy "Goue Eeu" beleef, wat tot die negentigerjare voortgeduur het.

Die dorp het ook 'n belangrike rol as onderwyssentrum gespeel, met die stigting van talle privaat skole en die opening van die Graaff-Reinet-kollege in 1861. Die eerste plaaslike koerant, The Graaff-Reinet Herald, het vanaf Augustus 1852 verskyn.[5]

Met die ontdekking van goud aan die Witwatersrand en die stigting van Johannesburg in 1886 het die dorp ekonomiese agteruitgang beleef. Maar anders as in die Goudstad het hierdie agteruitgang die bewaring van die dorp se geskiedkundige erfenis verseker. Groot restourasieprojekte is gedurende die 20ste eeu aangepak, en daar is nou sowat 250 nasionale gedenkwaardighede op Graaff-Reinet, waaronder pragtige voorbeelde van die Kaaps-Hollandse en Victoriaanse boustyle.

Die pragtige Karoo-bergveld van die omgewing word as natuurreservaat bewaar, tot so 'n mate dat die dorp nou te midde van die Kamdeboo Nasionale Park lê.

Bekende mense[wysig]

  • Nicolas Jacobus Smit latere onder-president van Suid-Afrikaanse Republiek en Boeregeneraal is hier gebore in 1837.[6]
  • Anton Rupert (4 Oktober 1916 – 18 Januarie 2006) - Sakeman en entrepreneur

Verwysings[wysig]

  1. Sensus 2011 Graaff-Reinet en uMasizakhe
  2. Dannhauser, Diana: Twee honderd onstuimige jare gevier. In: Suid-Afrikaanse Panorama, volume 32, nommer 2 (Februarie 1987), bl. 19
  3. Dannhauser (1987), bl. 19
  4. Dannhauser (1987), bl. 19
  5. Dannhauser (1987), bl. 19
  6. Ensiklopedie van Suidelike Afrika. Eric Rosenthal. 1967.

Sien ook[wysig]