Andrew Carnegie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Andrew Carnegie, three-quarter length portrait, seated, facing slightly left, 1913-crop.jpg

Andrew Carnegie

Skots-Amerikaanse entrepreneur


Handtekening
Andrew Carnegie signature.svg

Andrew Carnegie ([kɑrˈneɪɡi], maar meestal uitgespreek as [ˈkɑrnɨɡi]; (25 November 1835 in Dunfermline, Skotland - 11 Augustus 1919 in Lenox, Massachusetts, Verenigde State van Amerika) was 'n Skots-Amerikaanse nyweraar wat 'n leidende rol by die grootskaalse uitbreiding van die Amerikaanse staalbedryf in die laat 19de eeu gespeel het. Hy het die meeste van sy geld weggegee as een van die belangrikste filantrope van sy tyd in die Verenigde State en die Britse Ryk.[1]

Andrew Carnegie se geboortehuis in Dunfermline, Skotland
Vir Skibo Castle, Carnegie se Skotse woning as Amerikaanse staalmagnaat, is 'n herehuis naby Dornoch in die Skotse Hoogland tot 'n kasteel uitgebrei - Carnegie se "Hemel op aarde". Die kasteel dien tans as setel van die prestigieuse Carnegie Club
Andrew Carnegie het as welvarende man vir vakansies na Skotland teruggekeer. Met sy eerste filantropiese skenking is 'n biblioteek in sy geboortedorp Dunfermline opgerig
Fondse uit die nalatenskap van Andrew Carnegie is vir die bou van die Mount Wilson Oberservatory in Los Angeles County beskikbaar gestel

Carnegie het in 1848 saam met sy ouers na die Verenigde State geëmigreer en sy loopbaan as werker in 'n katoenspinnery begin. Later is hy deur 'n telegraafmaatskappy aangestel waar hy in sy loopbaan gevorder het. Hy het in die 1870's Pittsburgh se Carnegie Steel Company gestig en uitgebou. Hierdie maatskappy was in die 1890's die grootste en mees winsgewende industriële onderneming ter wêreld. Carnegie het dit in 1901 vir $480 miljoen ($65 miljard in huidige geldwaarde) aan J.P. Morgan verkoop wat dit met Elbert H. Gray se Federal Steel Company en 'n aantal kleiner maatskappye saamgesmelt het tot U.S. Steel.

Dikwels word na Carnegie as die tweede rykste man in die geskiedenis ná John D. Rockefeller verwys. Naas sy telegraafmaatskappy het hy sy belange tot in die 1860's uitgebrei na spoorweë, slaapwaens, brûe en olieboortorings.

Met die fortuin, wat hy in dié bedrywe gemaak het, het hy onder meer Carnegie Hall laat bou en het hom later tot filantropie en onderwys gewend om die wêreldvrede te bewaar en die stigting van biblioteke, onderwys en wetenskaplike navorsing te bevorder. Hy het instellings soos die Carnegie Corporation of New York, die Carnegie Endowment for International Peace, die Carnegie Institution of Washington, die Carnegie Mellon-universiteit en die Carnegie-museums te Pittsburgh gestig.

Carnegie het die meeste van sy geld aan die stigting van biblioteke, skole en universiteite in die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk, Kanada en ander lande asook 'n pensioenfonds vir sy personeel bestee.

Andrew Carnegie is op 11 Augustus 1911 op die ouderdom van 83 op sy landgoed Shadowbrook in Lenox, Massachusetts oorlede. Hy het sy laaste rusplek in Sleepy Hollow Cemetery in Sleepy Hollow (tot 1996 North Tarrytown), New York gevind.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Museums

Visit Dunfermline

The Carnegie Club at Skibo Castle