Koerdistan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Broom icon.svg Hierdie artikel moet skoongemaak of andersins verbeter word.
Hierdie artikel voldoen nie tans aan die hoë gehaltestandaarde waarna Wikipedia streef nie. Voel vry om self in te spring en verbeterings te maak, en verwyder hierdie kennisgewing ná die tyd. Vir meer hulp, sien die redigeringshulp. Daar is moontlik kommentaar in die artikel of op die besprekingsblad oor wat verbeter moet word.
Hierdie kennisgewing is op 20 April 2014 (benodig proeflees van voltooide vertaling) hier geplaas.
Koerdistan / كردستان
Kurdistan / کوردستان
Vlag van Koerdistan Landswapen van Koerdistan
(Vlag) (Landswapen)
Nasionale leuse: Ey Reqîb
"O vyand"
Ligging van Koerdistan
Amptelike taal Koerdies
Hoofstad
Grootste stad
Regering

'
Oppervlakte
 - Totaal
 - Water (%)

503 000 km² km² ([[Lys van lande volgens oppervlak|]])
byna geen
Bevolking
 - Soos op skatting
 - Soos op sensus
 - Digtheid

30 000 000 ([[Lys van lande volgens bevolking|]])

59,64/km² (rang onbekend)
BBP (PPP)
 - Soos op [[|]] totaal
 - Per capita

([[Lys van lande volgens BBP (PPP)|]])
([[Lys van lande volgens BBP per capita|]])
Geldeenheid ([[ISO 4217|]])
Tydsone
 - Somertyd
+2 (Turkye), +3 (Irak en Sirië), +3:30 (Iran) (UTC)
(UTC)
Volkslied '
Internet TLD
Skakelkode +
Die noordoostelike Koerdistan
Die oostelike Koerdistan in Iran
Die Zagrosberge in Iran
Kaart van Irakse Koerdistan

Koerdistan (Arabies: كردستان, Persies: کردستان, Koerdies: Kurdistan / کوردستان, [ˌkʊɾdɯˈstɑːn], ; letterlik: "tuiste van die Koerde") is 'n histories-geografiese landstreek in die noordooste van die Midde-Ooste wat sedert 1918, die ineenstorting van die Ottomaanse Ryk as gevolg die Eerste Wêreldoorlog, verdeel is tussen Azerbeidjan, Armenië, Irak, Iran (die ou Persië), Sirië en Turkye en wat hoofsaaklik bewoon word deur Koerde. Die Irakse Koerdiese outonome streek is die enigste deel van Koerdistan wat amptelik internasionale politieke erkenning geniet. Simbole soos die vlag van Koerdistan, die volkslied Ey Reqîb ("O vyand") wat net in Irakse Koerdistan amptelike status geniet, word deur al die Koerde in die vier lande en Koerde wêreldwyd algemeen erken.

Etimologie[wysig | wysig bron]

In Persies beteken Koerdistan "tuiste van die Koerde", 'n term wat die eerste keer deur die Seltsjoekse Turke en later in die Koerdistanprovinsie van Iran gebruik is.

Geografiese ligging[wysig | wysig bron]

Daar is geen vaste grense vir Koerdistan nie en die grenseise van die land wissel na gelang van groepe en individue. Dit strek hoofsaaklik oor Irak, Iran, Sirië en Turkye se bergagtige grensstreek wat die volgende insluit: Taurus- en Zagrosberg, die Mesopotamiese Vlakte, Armenië en die voormalige Vilâyat-i Sitte (Ses County) sowel as Armenië en Azerbeidjanse grondgebied in Turkye en die Iranse grens naby die Rooi Koerdistan (Russies: Красный Курдистан, 1923–1929; hoofstad: Lachin), die sogenaamde Koerdistan Oejezd (Курдистанский уезд) en die 1930's se Koerdistan Okrug (insluitende die huidige rayonları Zengilan en Gabriel) vorm deel van die Koerdiese streek.

Turkye se Suidoos- en Oos-Anatoliese gebiede, die Republiek Irak in die noorde (Koerdistanse plaaslike regering) en die omliggende gebied, Iranse Koerdistan, Wes-Azerbaijan, Kerman Shah en Lorestān-provinsies van die Republiek Azerbeidjan se Nagorno-Karabakh-gebied (Lachin, Zengilan, Kubadlı, Kelbajar) en dek die hele of grootste deel van Sirië in die noorde.

Etniese groepe[wysig | wysig bron]

Verskillende tale word oor die hele Koerdistan gepraat, al word etniese groepe nie oral gevind nie. Koerde, Turkmene, Turke en Armeniërs is sommige etniese groepe wat hier bly.

In hierdie streek is die meerderheid van die bevolking van Koerdiese afkoms en leef in Turkye, Irak en Iran. Ná die Tweede Wêreldoorlog het die geallieerde magte wat in beheer van die genoemde streke was, die skepping van 'n staat met die naam Koerdistan voorgestel. Turkye, Irak, Iran en Sirië was almal gekant teen die voorstel.

Godsdiens[wysig | wysig bron]

Sunni (as Shafi), Judaïsme, Christendom, Alewiete, Onikic, Mense van Regte, Jesiede.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Volgens amptelike bronne in Koerdistan, was die term die eerste keer in 1100 gebruik om saam te val met 'n homogene jaar. Op 'n getekende kaart van die owerhede van die Seltsjoekse tydperk is die naam Koerdistan gebruik.

Turkse Koerdistan (Koerdies: Kurdistana Tirkiyê of Noord-Koerdistan (Koerdies: کوردستان باکور / Kurdistana Bakur of Bakurê Kurdistanê), die Republiek Turkye se grense in die Suidoos- en Oos-Anatoliese gebiede, het 'n Koerdiese meerderheid, aangesien meeste mense wat in die geografiese gebied woon, voorheen die naam gebruik het.

Politiek[wysig | wysig bron]

Baie Koerde streef al sedert die begin van die 20ste eeu daarna om hul volk te verenig in 'n onafhanklike staat. Hierdie wens oorheers die Koerdiese politiek in die betrokke lande. Daar bestaan pasifistiese Koerdiese organisasies, en andere soos die Koerde wat 'n gewapende stryd voer ten doeleinde van 'n outonome Koerdistan. Gewoonlik word laasgenoemde organisasies as terroriste bestempel.

Irakse Koerdistan[wysig | wysig bron]

In die noorde van Irak (Suid-Koerdistan) het die Koerde gedeeltelike outonomie verkry, danksy die ineenstorting van die sentrale gesag van Saddam Hussein tydens die Irakse Oorlog (vanaf 2003) en die militêre steun wat verkry is deur die multinasionale vredesmag in Irak. Sedertdien wen Irakse Koerdistan geleidelik aan outonomie, met as belangrike politieke kwessie die status van die oliestad Kirkoek, wat formeel buite die Koerdiese streek val maar moontlik by dit kan aansluit. Irakse Koerdistan het die afgelope jaar wêreldwyd diplomatieke bande aangeknoop; hul buurland Turkye is een van hulle belangrikste bondgenote.

Iranse Koerdistan[wysig | wysig bron]

Iranse Koerdistan (Persies: کردنشین ایران, Kordestan-e Iran, Koerdies: کوردستانی ئران, Kurdistanî Iran) of Oos-Koerdistan (Kurdistana Rojhilat of Rojhilatê Koerdistan), aangrensend aan Noordoos-Irak en Suidoos-Turkye, is op die grensgebied geleë waar heelwat Koerde woon. Koerdistan (Persies: استان کردستان, Osta-e Kordestan), aan die buitekant van die westelike helfte van die Wes-Azerbaijan-provinsie, die noordelike helfte van die stand van die Eelam, en die hele provinsie içerimektedir Kerman Shah. Çahar Mahal en Bakhtiari provinsie is ook die sentrum van die Koerde nog meer inwoners Şehrekürd (Persies: شهرکرد Sahr-e van die handelsverkeer) staan bekend as die stad.

Die streek se bevolking word op ongeveer 4 miljoen Koerde beraam. Hierdie groter kulturele-geografiese gebied van Koerdistan se oostelike deel word deur sommige Oos-Koerdistan genoem.

Siriese Koerdistan[wysig | wysig bron]

Siriese Koerdistan of Wes-Koerdistan (Koerdies: Rojavaya Kurdistanê), val binne die grense van Sirië waar Koerde sedert 1962 woon, maar hul burgerskap steeds nie erken word nie. In dieselfde mate is die Koerdiese streek deur die Arabiere verwring tot 'n Arabiese gemeenskap.

Turkse Koerdistan[wysig | wysig bron]

Die taboe op die naam Koerdistan en Koerde in die politiek, is vroeg in die 21ste eeu verbreek. Die regering van Recep Tayyip Erdoğan het met die oog op Turkye se moontlike toetreding tot die Europese Unie hervormings deurgevoer ten opsigte van die Koerde. Hoewel die PKK verbode en bestry bly, word ander Turks-Koerdiese partye deesdae toegelaat. Omrede die hoë kiesdrempel slaag Koerdiese kandidate tot op hede nie daarin om as 'n party verteenwoordiging in die Turkse parlement te bekom nie, maar deur na die verkiesing 'n faksie te vorm met ander partye in die parlement kan Koerde steeds deelneem aan die Turkse politiek.

Groot stede[wysig | wysig bron]

  • Kirmanşah (Kirmaşan)
  • Senendec (Sine)
  • Piranşehr (Xanê)
  • Mahabad (Mehabad)
  • Sakkez (Seqiz)
  • Sardeşt (Serdeşt)
  • Kamyaran (Kamyaran)
  • Bukan (Bokan)
  • Marivan (Merîwan)
  • Uşnu (Şino)
  • Divandere (Dîwandere)
  • Pave (Pawe)
  • Bane (Bane)
  • İlam (Îlam)
  • Bicar (Bîcar)
  • Kurve (Qurwe)