Kolibrie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Kolibrie
Tydperk: 30–0 m. jaar gelede
Rupelium-tans
Vier kolibries van Trinidad en Tobago.
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Klas: Aves
Orde: Apodiformes
Familie: Trochilidae
Vigors, 1825
Subfamilies

Phaethornithinae
Trochilinae

Kolibries (Engels: hummingbirds) is voëls van die Amerikas van die familie Trochilidae. Hulle is van die kleinste voëls, met sommige spesies wat net sowat 7,5-13 cm lank is. Die heel kleinste voël bekend is juis ’n kolibrie, die bykolibrie wat sowat 5 cm lank is en minder as 2 g weeg.

Die Engelse naam kom van die gonsgeluid wat hul vlerke skep terwyl hulle teen hoë frekwensies geklap word. Kolibries hang in die lug en klap hul vlerke van 12 keer sekonde by die groter spesies tot 80 keer in van die kleinste spesies. Van dié wat in windtonnels getoets is, het ’n spoed van meer as 15 m/s (54 km/h) gehaal en sommige spesies kan teen meer as 22 m/s (79 km/h) duik.[1][2]

Kolibries het die hoogste metabolisme van alle homotermiese diere (wat ’n konstante liggaamstempertauur handhaaf ondanks wisselende omgewingstemperatuur).[3] Om energie te bespaar as kos skaars is en snags wanneer hulle nie kos soek nie, kan hulle in ’n toestand soortgelyk aan hibernasie gaan – dit laat hul metobolisme afneem tot ’n 15de van die normale toestand.[4]

Evolusie[wysig | wysig bron]

’n Robynkeelkolibrie hang in die lug.

’n Kaart van die kolibrie se stamboom wat saamgestel is ná ’n ontleding van 284 van die 338 bekende spesies toon ’n vinnige diversifikasie van 22 miljoen jaar gelede af.[5] Die talle spesies word in nege hoofklades ingedeel.[5][6][7][8] Hoewel alle spesies op nektar van blomme staatmaak om energie vir hul hoë metabolisme en vinnige vlerkgeklap te kry, het gekoördineerde veranderings in blom- en snawelvorms die vorming van nuwe spesies kolibries en plante aangemoedig. Vanweë hierdie buitengewone evolusiepatroon kan tot 140 spesies saam in ’n streek soos die Andesgebergte voorkom.[5]

Die evolusieboom wys die kolibries se voorouers het sowat 42 miljoen jaar gelede van insekvretende windswaels (familie Apodidae) en boomwindswaels (familie Hemiprocnidae) afgeskei, moontlik in Eurasië.[5] ’n Belangrike evolusionêre faktor was blykbaar ’n veranderde smaakreseptor wat meegebring het dat kolibries na nektar kan soek.[9] Teen 22 miljoen jaar gelede het die voorouerspesie van huidige kolibries gevestig geraak in Suid-Amerika, waar omgewingstoestande verdere diversifikasie aangemoedig het.[5] Dit lyk of die Andes ’n besonder ryk omgewing vir die evolusie van kolibries was omdat diversifikasie oor die afgelope 10 miljoen jaar saam met die opheffing van die bergreeks plaasgevind het.[5]

Binne dieselfde geografiese gebied ontwikkel klades kolibries saam met nektardraende plantklades, en dit beïnvloed die meganisme van bestuiwing.[10][11] Dieselfde geld vir die swaardkolibrie (Ensifera ensifera), een van die morfologies mees ekstreme spesies, en sy hoofbron van nektar, Passiflora.[12]

Spesies[wysig | wysig bron]

’n Granaatkolibrie drink nektar.

In tradisionele taksonomie word kolibries geplaas in die orde Apodiformes, wat ook die windswaels bevat. Sommige wetenskaplikes plaas hulle egter in hul eie orde, Trochiliformes. Die voëls se vlerkbene is hol en bros, en fossiele word dus nie maklik gevorm nie; dit veroorsaak dat die evolusiegeskiedenis swak aangeteken is. Hoewel wetenskaplikes meen kolibries het in Suid-Amerika ontstaan, waar die diversifikasie van spesies die grootste is, het moontlike voorouers van huidige spesies moontlik voorgekom in dele van Europa tot in wat vandag Suid-Rusland is.[13]

Tussen 325 en 340 spesies ia al beskryf, na gelang van die taksonomiese oogpunt. Daar is twee subfamilies – een is Phaethornithinae, met 34 spesies in ses genera, en die ander Trochilinae, wat al die ander, tipiese spesies bevat. Onlangse ontledings dui egter daarop dat daar nege hoofklades is.[6]

Fossiele van kolibries uit die Pleistoseen is in Brasilië en die Bahamas ontdek; nie een is egter wetenskaplik beskryf nie. Van die huidige spesies is net ’n paar fossiele bekend. In 2004 het dr. Gerald Mayr van die Senckenberg-museum in Frankfurt am Main twee fossiele van 30 miljoen jaar oud geïdentifiseer.[14] Daar is eers nie besef die fossiele van hierdie primitiewe spesie (Eurotrochilus inexpectatus, vir "onverwagte Europese kolibrie"), is kolibries nie omdat aangeneem is die voëls het nie buite die Amerikas voorgekom nie, totdat Mayr hulle van nader ondersoek het.

Die grootste raaisel is wat met die kolibries gebeur het in die rofweg 25 miljoen jaar tussen die primitiewe Eurotrochilus en die moderne fossiele. Die ongelooflike morfologiese veranderings, die afname in grootte, die verspreiding na die Amerikas en die uitsterwing in Eurasië het alles in dié tyd gebeur. DNS-toetse[15] dui daarop dat die grootste verspreiding van Suid-Amerikaanse kolibries ten minste gedeeltelik in die Mioseen, sowat 12 miljoen tot 13 miljoen jaar gelede, plaasgevind het tydens die opheffing van die Andes.

In 2013 is ontdek ’n 50 miljoen jaar oue fossiel wat in Wyoming ontdek is, was ’n voorouer van beide kolibries en windswaels voordat dié twee groepe geskei het.[16]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (2009) “Flight costs of long, sexually selected tails in hummingbirds”. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 276 (1664): 2109–2115. doi:10.1098/rspb.2009.0090.
  2. (2001) The Birds of Ecuador, Field Guide, 1, Cornell University Press. ISBN 0-8014-8721-8. 
  3. (1992) “Hummingbird flight: Sustaining the highest mass-specific metabolic rates among vertebrates”. Experientia 48 (6): 565–70. doi:10.1007/bf01920240.
  4. Hummingbirds”. Nationalzoo.si.edu. URL besoek op 2013-04-01.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Hummingbirds' 22-million-year-old history of remarkable change is far from complete”. ScienceDaily: 3 April 2014. URL besoek op 30 September 2014.
  6. 6,0 6,1 McGuire, Jimmy A. (2007-10-01). “Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy”. Systematic Biology 56 (5): 837–856. doi:10.1080/10635150701656360.
  7. McGuire, Jimmy A. (Apr 2014). “Molecular Phylogenetics and the Diversification of Hummingbirds”. Current Biology 24 (8): 910–916. doi:10.1016/j.cub.2014.03.016.
  8. McGuire, Jimmy A. (2008-08-05). “A higher-level taxonomy for hummingbirds”. Journal of Ornithology 150 (1): 155–165. doi:10.1007/s10336-008-0330-x.
  9. (2014) “Evolution of sweet taste perception in hummingbirds by transformation of the ancestral umami receptor”. Science 345 (6199): 929–33. doi:10.1126/science.1255097.
  10. (2015) “The temporal build-up of hummingbird/plant mutualisms in North America and temperate South America”. BMC Evolutionary Biology 15. doi:10.1186/s12862-015-0388-z.
  11. (2015) “Diversity and clade ages of West Indian hummingbirds and the largest plant clades dependent on them: a 5–9 Myr young mutualistic system”. Biological Journal of the Linnean Society 114 (4): 848–859. doi:10.1111/bij.12476.
  12. (2014) “Escape from extreme specialization: Passionflowers, bats and the sword-billed hummingbird”. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 281 (1795): 20140888. doi:10.1098/rspb.2014.0888.
  13. Mayr, Gerald (Maart 2005). “Fossil Hummingbirds of the Old World” (PDF). Biologist 52 (1): 12–16.
  14. "Oldest hummingbird fossil found". Cbc.ca. 2004-05-06. Besoek op 2009-01-25. 
  15. (1999) “DNA-DNA hybridization evidence for subfamily structure among hummingbirds” (PDF). Auk 111 (1): 8–19. doi:10.2307/4088500.
  16. (2013) “Fossil evidence of wing shape in a stem relative of swifts and hummingbirds (Aves, Pan-Apodiformes)”. Proceedings of the Royal Society B 280 (1761). doi:10.1098/rspb.2013.0580.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]