Orang-oetang

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Orang-oetang
Borneotiese orang-oetang (Pongo pygmaeus)
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Klas: Mammalia
Orde: Primates
Familie: Hominidae
Subfamilie: Ponginae
Genus: Pongo
(Lacépède, 1799)
Verspreiding van die orang-oetang-spesies
Verspreiding van die orang-oetang-spesies
Spesies

Pongo pygmaeus
Pongo abelii
Pongo tapanuliensis
Pongo hooijeri

Sinonieme

Faunus Oken, 1816
Lophotus Fischer, 1813
Macrobates Billberg, 1828
Satyrus Lesson, 1840

Orang-oetangs is die twee eksklusief Asiatiese spesies van bestaande groot ape. Hulle kom in Indonesië en Maleisië voor en word net in die reënwoude van Borneo en Sumatra aangetref. Hulle word ingedeel in die genus Pongo en is histories as ’n enkele spesie beskou. Sedert 1996 word hulle egter ingedeel in twee spesies: die Borneotiese (P. pygmaeus) en Sumatriese orang-oetang (P. abelii). Die Borneotiese spesie word verder in drie subspesies ingedeel.

Die orang-oetang is die enigste oorlewende spesies van die subfamilie Ponginae, wat ook verskeie ander spesies ingesluit het soos die drie uitgestorwe spesies van die genus Gigantopithecus. Laasgenoemde sluit die grootste bekende primaat, Gigantopithecus blacki, in. Albei die oorlewende spesies lyk of hulle sowat 400 000 jaar gelede vertak het. Orang-oetangs het sowat 15,7 tot 19,3 miljoen jaar gelede van die ander groot ape afgeskei.

Orang-oetangs bring die meeste van hul tyd in bome deur, meer as enige ander groot aapsoort. Hulle is gewoonlik rooibruin in plaas van die bruin of swart kleur van sjimpansees en gorillas. Mannetjies en wyfies verskil wat grootte en voorkoms betref. Dominante volwasse mannetjies het prominente wangkussings en lang roepgeluide waarmee hulle wyfies lok en teenstanders afskrik. Jonger mannetjies het nie dié eienskappe nie en lyk meer soos volwasse wyfies. Orang-oetangs is die onafhanklikste groot aap; sosiale verbintenisse bestaan hoofsaaklik tussen ma's en hul kinders, wat vir die eerste twee jaar naby mekaar bly. Vrugte is die belangrikste deel van hul dieet, maar hulle sal ook plante, insekte en selfs voëleiers eet. Hulle kan in beide die natuur en aanhouding tot sowat 30 jaar oud word.

Orang-oetangs is van die slimste primate. Hulle gebruik verskeie soorte gesofistikeerde gereedskap en bou elke nag fyn afgewerkte slaapneste uit takke en blare.

Albei soorte is bedreigde spesies; die Sumatriese orang-oetang is kritiek bedreig. Mense is ’n groot bedreiging, onder meer weens wilddiefstal, die vernietiging van hul habitat en onwettige uitvoer. Volgens die Wêreldnatuurlewefonds is hul habitat net in die laaste 20 jaar met minstens 55% verklein.[1]

Anatomie en fisiologie[wysig | wysig bron]

Die orang-oetang se se skelet is aangepas vir boomklim.

Die orang-oetang het ’n groot, stewige lyf, ’n dik nek, baie lang en sterk arms, kort en gebuigde bene, en geen stert nie. Die grootste deel van sy lyf is bedek met lang, rooibruin hare en ’n grysswart vel. Soematraanse orang-oetangs het yler hare van ’n ligter kleur.[2] Die diere het ’n groot kop met ’n prominente mondgebied. Howel hulle meestal haarloos is, kan sommige mannetjies se gesigte hare hê, wat maak dat hulle ’n snor het.[3]

Volwasse mannetjies het groot wangflappe[4]:14 om hul oorheersing vir ander mannetjies te wys. Dit bestaan meestal uit vetweefsel.[5] Volwasse mannetjies kan ook hard roep.[4]:14

Die spesie toon aansienlike geslagsdimorfisme; wyfies is gewoonlik 115 cm lank en weeg sowat 37 kg, terwyl mannetjies omtrent 137 cm lank is en 75 kg weeg.[6] ’n Mannetjie het ’n armspan van sowat 2 m.[4]:14

Orang-oetangs se hande stem ooreen met die mens s'n; hulle het vier lang vingers en ’n opponeerbare duim. Die rangskikking van die gewrigte en spiere toon egter ’n aanpassing vir boomklim. Die rusposisie van die vingers is gekrom en dit vorm ’n hoek vir vasklou.[7]:301 Verder kan die vingers en hande styf om voorwerpe klou deur die vingerpunte teen die binnekant van die hand te druk, sonder die gebruik van die duim.[7]:301

Hul voete het vier lang tone en ’n opponeerbare groottoon.[4]:15 Orang-oetangs kan goed met hul hande én voete gryp.[4]:14 Hul heupgewrigte het dieselfde beweeglikheid as hul skouer- en armgewrigte en hulle het dus minder beperkings in beenbeweging as mense.[4]:15 Anders as gorillas en sjimpansees is orang-oetangs nie ware kneukellopers nie, maar vuislopers.[8]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Bornean Orangutan – Pongo pygmaeus pygmaeus”. WWF. URL besoek op 13 Maart 2014.
  2. Orangutan Anatomy Page”. Red-ape.co.uk. URL besoek op 3 Julie 2009.
  3. Cawthon Lang KA (13 Junie 2005). “Primate Factsheets: Orangutan (Pongo) Taxonomy, Morphology, & Ecology”. URL besoek op 12 Oktober 2007.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Payne, J; Prundente, C (2008). Orangutans: Behavior, Ecology and Conservation. New Holland Publishers. ISBN 0-262-16253-9. 
  5. Winkler, L. A. (1989). “Morphology and relationships of the orangutan fatty cheek pads”. American Journal of Primatology 17 (4): 305–19. doi:10.1002/ajp.1350170405.
  6. (1971) “Pongo pygmaeus”. Mammalian Species 4. doi:10.2307/3503852.
  7. 7,0 7,1 Schwartz, Jeffrey (1988). Orang-utan Biology. USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-504371-5. 
  8. Schwartz, Jeffrey (1987). The Red Ape: Orangutans and Human Origins. Cambridge, MA: Westview Press. p. 286. ISBN 0-8133-4064-0. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]