Indonesië

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Republik Indonesia
Republiek van Indonesië
Vlag van Indonesië Embleem van Indonesië
Vlag Embleem
Nasionale leuse: Bhinneka Tunggal Ika
(Oud-Javaans vir: "Eenheid in Diversiteit")
Volkslied: Indonesia Raya
(Indonesies vir: "Groot-Indonesië")
Ligging van Indonesië
Hoofstad Djakarta

6°11′S 106°50′O / 6.183°S 106.833°O / -6.183; 106.833

Grootste stad Djakarta
Amptelike tale Indonesies
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Joko Widodo
Jusuf Kalla
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Verklaar
• Erken

van Nederland
17 Augustus 1945
27 Desember 1949
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
1 904 569 km2  (15de)
735 358 myl2
4,85
Bevolking
 - 2011-sensus
 - Digtheid
 
237 424 363
124,66 / km2 (84ste)
322,87 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$2 388 miljard[1] (9de)
$9 559[2] (124ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2013-skatting

$867,468 miljard[3] (16de)
$3 499[3] (115de)

MOI (2013) 0,684[4] (108ste)  –  medium
Gini (2010) 35,6[5] –  medium
Geldeenheid Rupiah (Rp) (IDR)
Tydsone
 - Somertyd
verskeie (UTC+7 tot +9)
nie toegepas nie (UTC+7 tot +9)
Internet-TLD .id
Skakelkode +62

Indonesië, wat amptelik as Republiek van Indonesië (Indonesies: Republik Indonesia) bekend staan, is 'n land in Suidoos-Asië, wat uit 17 508 eilande bestaan.[6] Indonesië is die grootste eilandnasie ter wêreld en met meer as 230 miljoen inwoners die land met die meeste Moslems. Die hoofstad en grootste stad is Djakarta en dit grens aan Maleisië, Oos-Timor en Papoea-Nieu-Guinee.

Indonesië het in 1949 na 350 jaar Nederlandse besetting van Nederland se onafhankelikheid gekry. Die naam van dié land is afgelei van die Griekse woorde Indós vir Indië en nèsos vir eiland, en beteken "Eilandindië".[7]

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die eerste nedersettings[wysig | wysig bron]

Oor die geskiedenis van Indonesië voor die tyd van die ontdekkingsreisigers is nie veel bekend nie, en niemand weet presies wie die oorspronklike inwoners was en waar­vandaan hulle gekom het nie. Daar was waarskynlik drie hoofsoorte inwoners, naamlik die Negrito's van Wes-Maleisië, die Papoeas van Oos-Maleisië en 'n geel Mongoolse ras uit Indo-China.

Die eerste Indiese handelaars het ongeveer 2 000 jaar gelede op die eilande aangekom en die Boeddhistiese en die Hindoe-godsdiens met  hulle  saamgebring. In die 13de eeu reeds het Moslem-hande­laars hulle op die eilande begin vestig. In die 16de eeu het hulle die Mohamme­daanse ryk Mataram gestig, wat uiteindelik beheer oor Java verkry en die Hindoe­-koninkryk ineen laat stort het.

In Sumatra het die Mohammedaanse godsdiens vinnig veld gewen. Die beroemde ontdekkingsreisiger Marco Polo, wat in 1292 op die eiland gevange gehou is, het opgemerk dat hele dorpe die Moham­medaanse geloof aanhang. Van Sumatra af het die godsdiens langs die handelsroetes na die meeste eilande versprei.

Europese besetting[wysig | wysig bron]

Die lang tydperk van Europese besetting het in 1511 aangebreek toe die Portugees Alfonso d'Albuquerque 'n han­delspos op Malakka gestig het. Die Spanjaarde het gedurende hierdie tyd ook gepoog om op die eilande handel te dryf, maar die Portugese het daarin geslaag om hulle te verdryf en vir byna 'n eeu was die Portugese die enigste Europeërs wat daar handel gedryf het. Teen die einde van die 16de eeu het ontdekkings­reisigers van ander Europese moondhede ook hul opwagting in die argipel gemaak. (Die Engelsman James Lancaster in 1592, en die Nederlander Cornelis de Houtman in 1596).

Daar het nou bittere rusies tussen die Portugese, Engelse en Nederlanders ontstaan, maar uiteindelik het die Neder­landers, en by name die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, wat in 1602 gestig is, hul mededingers uitgeskakel. In die 17de eeu het die Kompanjie onder goewerneurs-generaal soos Jan Pieterzoon Coen en Antonie van Diemen sy handelsmonopolie stewig gevestig. Gedurende hierdie en die 18de eeu is sy gesag geleidelik uitgebrei. In 1747 moes die Moham­medaanse koninkryk finaal die gesag van die Kompanjie erken en in 1777 was die hele Java beset. Om sy handels­monopolie te handhaaf, het die Kompanjie die gebiede uiters streng beheer. Die Kompanjie was egter nie by magte om die streng handelsbeleid onbeperk toe te pas nie, veral ook omdat baie van sy amptenare korrup was en slegs daarna gestreef het om hulself te verryk. Die gevolg was dat die Kompanjie van die middel van die 18de eeu agteruitgegaan het, en in 1796 is dit as ʼn insolvente liggaam ontbind.

Gedurende die eeue van Kompanjie­-beheer was daar natuurlik 'n noue verband tussen ons eie geskiedenis en dié van die eilande. Nadat die Kompanjie sy gesag daar gevestig het, is die hoofkwartier van sy Oosterse handelsryk in die stad Batavia op die eiland Java gestig.

Die ontevredenheid van die eiland­bewoners het toegeneem. Hul eise om self­bestuur het al hoe dringender geword en die Nederlanders was verplig om in 1918 'n verteenwoordigende liggaam, die Volks­raad, in te stel. In 1922 is provinsiale en regentskaprade ingestel.

Die Kaapse regeringsliggame, net soos dié van die van al die ander Nederlandse kolonies in die Ooste, was ondergeskik aan die regering van die Kompanjie in Batavia. Die Kaapse goewerneurs moes instruksies van die regering getrou uitvoer, en persone wat aan die Kaap gevonnis is, kon na die Hof van Justisie in Batavia appelleer.

Die Kompanjiesowerheid het ook heel­wat inwoners van die eilande as bannelinge of slawe na die Kaap gestuur waar hulle as Maleiers bekendgestaan het.

Die stryd om onafhanklikheid[wysig | wysig bron]

Ná die ondergang van die Kompanjie het die Nederlandse regering beheer oor die eilande uitgeoefen. Van 1811 tot 1816 is Nederlands Oos-Indië, as deel van Napo­leon se ryk, deur Brittanje beset, maar met die beëindiging van die Napoleontiese oorloë is dit aan Nederland teruggegee. Die Nederlanders het hierna ook hul gesag oor die hele argipel, met die uitsondering van Timor (Portugees) en Borneo (Brits) uitgebrei. Die Nederlandse regering se bestuur van die kolonies, was gedurende die l9de eeu net so streng soos dié van die Kompanjie. Die roman Max Havelaar, in 1859 onder die skuilnaam Multatuli geskryf deur 'n Nederlander wat self 'n regerings-amptenaar in Indonesie was, bevat  'n felle aanklag teen die wanpraktyke van daardie  tyd.

In 1926 is die Indonesiese Kommunistiese Party gestig. Hy het deur gewelddadige metodes begin agiteer om groter onafhank­likheid. Party Indonesiese leiers was bereid om met die Nederlanders saam te werk, maar ander, soos Soekarno, Hatta en Sjahrir, het geweier.

Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het die Japannese die eilande beset. Na die beëindiging van die oorlog het Soekarno en Hatta op 17 Augustus 1945 die Re­publiek Indonesië uitgeroep. Nederland se pogings om sy bestuur ná die oorlog te hervestig, het misluk. Soekarno is in hegtenis geneem, maar die Indonesiërs het in opstand gekom en Nederland was verplig om aan hul eise toe te gee. Op 27 Desember 1949 het al die eilande, be­ halwe Nieu-Guinee, onafhanklik geword. Tussen Indonesië en Nederland het 'n unie tot stand gekom, en hoewel Soekarno president van die republiek was, was die Nederlandse koningin Juliana aan die hoof van die unie. Die betrekkinge tussen die twee lande het egter sodanig verswak dat die unie in 1956 ontbind is en die Neder­landse invloed afgeneem het.

President Soekarno se regering het egter ook al hoe meer ongewild by die inwoners ge­raak en dit is in 1968 omvergewerp. Hy is deur generaal Soeharto opgevolg.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die eerste nedersettings[wysig | wysig bron]

Oor die geskiedenis van Indonesië voor die tyd van die ontdekkingsreisigers is nie veel bekend nie, en niemand weet presies wie die oorspronklike inwoners was en waar­vandaan hulle gekom het nie. Daar was waarskynlik drie hoofsoorte inwoners, naamlik die Negrito's van Wes-Maleisië, die Papoeas van Oos-Maleisië en 'n geel Mongoolse ras uit Indo-China.

Die eerste Indiese handelaars het ongeveer 2 000 jaar gelede op die eilande aangekom en die Boeddhistiese en die Hindoe-godsdiens met  hulle  saamgebring. In die 13de eeu reeds het Moslem-hande­laars hulle op die eilande begin vestig. In die 16de eeu het hulle die Mohamme­daanse ryk Mataram gestig, wat uiteindelik beheer oor Java verkry en die Hindoe­-koninkryk ineen laat  stort het.

In Sumatra het die Mohammedaanse godsdiens vinnig veld gewen. Die beroemde ontdekkingsreisiger Marco Polo, wat in 1292 op die eiland gevange gehou is, het opgemerk dat hele dorpe die Moham­medaanse geloof aanhang. Van Sumatra af het die godsdiens langs die handelsroetes na die meeste eilande versprei.

Europese besetting[wysig | wysig bron]

Die lang tydperk van Europese besetting het in 1511 aangebreek toe die Portugees Alfonso d'Albuquerque 'n han­delspos op Malakka gestig het. Die Spanjaarde het gedurende hierdie tyd ook gepoog om op die eilande handel te dryf, maar die Portugese het daarin geslaag om hulle te verdryf en vir byna 'n eeu was die Portugese die enigste Europeërs wat daar handel gedryf het. Teen die einde van die 16de eeu het ontdekkings­reisigers van ander Europese moondhede ook hul opwagting in die argipel gemaak. (Die Engelsman James Lancaster in 1592, en die Nederlander Cornelis de Houtman in 1596).

Daar het nou bittere rusies tussen die Portugese, Engelse en Nederlanders ontstaan, maar uiteindelik het die Neder­landers, en by name die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, wat in 1602 gestig is, hul mededingers uitgeskakel. In die 17de eeu het die Kompanjie onder goewerneurs-generaal soos Jan Pieterzoon Coen en Antonie van Diemen sy handels­monopolie stewig gevestig. Gedurende hierdie en die 18de eeu is sy gesag geleidelik uitgebrei. In 1747 moes die Moham­medaanse koninkryk finaal die gesag van die Kompanjie erken en in 1777 was die hele Java beset. Om sy handels­monopolie te handhaaf, het die Kompanjie die gebiede uiters streng beheer. Die Kompanjie was egter nie by magte om die streng handelsbeleid onbeperk toe te pas nie, veral ook omdat baie van sy amptenare korrup was en slegs daarna gestreef het om hulself te verryk. Die gevolg was dat die Kompanjie van die middel van die 18de eeu agteruitgegaan het, en in 1796 is dit as·'n insolvente liggaam ontbind.

Gedurende die eeue van Kompanjie­-beheer was daar natuurlik 'n noue verband tussen ons eie geskiedenis en dié van die eilande. Nadat die Kompanjie sy gesag daar gevestig het, is die hoofkwartier van sy Oosterse handelsryk in die stad Batavia op die eiland Java gestig.

Die ontevredenheid van die eiland­bewoners het toegeneem. Hul eise om self­bestuur het al hoe dringender geword en die Nederlanders  was verplig om in 1918 'n verteenwoordigende liggaam, die Volks­raad, in te stel. In 1922 is provinsiale en regentskaprade ingestel.

Die Kaapse regeringsliggame, net soos dié van die van al die ander Nederlandse kolonies in die Ooste, was ondergeskik aan die regering van die Kompanjie in Batavia. Die Kaapse goewerneurs moes instruksies van die regering getrou uitvoer, en persone wat aan die Kaap gevonnis is, kon na die Hof van Justisie in Batavia appelleer.

Die Kompanjiesowerheid het ook heel­wat inwoners van die eilande as bannelinge of slawe na die Kaap gestuur waar hulle as Maleiers bekendgestaan het.

Die stryd om onafhanklikheid[wysig | wysig bron]

Ná die ondergang van die Kompanjie het die Nederlandse regering beheer oor die eilande uitgeoefen. Van 1811 tot 1816 is Nederlands Oos-Indie, as deel van Napo­leon se ryk, deur Brittanje beset, maar met die beëindiging van die Napoleontiese oorloë is dit aan Nederland teruggegee. Die Nederlanders het hierna ook hul gesag oor die hele argipel, met die uitsonderjng van Timor (Portugees) en Borneo (Brits) uitgebrei. Die Nederlandse regering se bestuur van die kolonies, was gedurende die l9de eeu net so streng soos dié van die Kompanjie. Die roman Max Havelaar, in 1859 onder die skuilnaam Multatuli geskryf deur 'n Nederlander wat self 'n regerings-amptenaar in Indonesie was, bevat  'n felle aanklag teen die wanpraktyke van daardie  tyd.

In 1926 is die Indonesiese Kommunistiese Party gestig. Hy het deur gewelddadige metodes begin agiteer om groter onafhank­likheid. Party Indonesiese leiers was bereid om met die Nederlanders saam te werk, maar ander, soos Soekarno, Hatta en Sjahrir, het geweier.

Gedurende die Tweede Wereldoorlog het die Japannese die eilande beset. Na die beëindiging van die oorlog het Soekamo en Hatta op 17 Augustus 1945 die Re­publiek Indonesië uitgeroep. Nederland se pogings om sy bestuur ná die oorlog te hervestig, het misluk. Soekamo is in hegtenis geneem, maar die Indonesiërs het in opstand gekom en Nederland was verplig om aan hul eise toe te gee. Op 27 Desember 1949 het al die eilande, be­ halwe Nieu-Guinee, onafhanklik geword. Tussen Indonesië en Nederland het 'n unie tot stand gekom, en hoewel Soekamo president van die republiek was, was die Nederlandse koningin Juliana aan die hoof van die unie. Die betrekkinge tussen die twee lande het egter sodanig verswak dat die unie in 1956 ontbind is en die Neder­landse invloed afgeneem het.

President Soekamo se regering het egter ook al hoe meer ongewild by die inwoners ge­raak en dit is in 1968 omvergewerp. Hy is deur  genenraal Soeharto opgevolg.

Demografie[wysig | wysig bron]

Volgens 'n 2011-sensus is daar ongeveer 237 000 000 mense in Indonesië. 130 000 000 van die bevolking woon op Java woon, die wêreld se mees bevolkte eiland.

Etniese verdeling[wysig | wysig bron]

42% van die mense is Javanees. Daar is ook Sundanees en ander etniese groepe, insluitende 'n Sjinese groep wat 2% van die bevolking beslaan.

Religie[wysig | wysig bron]

Indonesië het die meeste Islam-aanhangers in die wêreld: 80% van die bevolking is Moslem. Van die orige 12% is 10% Christene en 2% Hindoe of Boeddhisties.

Taal[wysig | wysig bron]

Die amptelike taal is Indonesies (Bahasa Indonesia), maar meeste van die mense praat Javaans en daar is talle ander tale. Nederlands word nog baie min gepraat.

Eilande[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Gross domestic product 2013" (PDF). Wêreldbank. Verkry op 9 Augustus 2014. 
  2. (en) "GDP per capita, PPP (current international $)". Wêreldbank. Verkry op 9 Augustus 2014. 
  3. 3,0 3,1 (en) "Indonesië". Internasionale Monetêre Fonds. Verkry op 9 Augustus 2014. 
  4. (en) "Human Development Reports 2014" (PDF). Verenigde Nasies. Verkry op 9 Augustus 2014. 
  5. (en) "Gini Index". Wêreldbank. Verkry op 9 Augustus 2014. 
  6. (en) "Country Profile: Indonesia" (PDF). U.S Library of Congress. 2004. Verkry op 9 Augustus 2014.  Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)
  7. (en) Tomascik, T; Mah, JA, Nontji, A, Moosa, MK (1996). The Ecology of the Indonesian Seas – Part One. Hongkong: Periplus Editions. ISBN 962-593-078-7. 
Die 34 provinsies van Indonesië


 
Lande en gebiede in Asië

Lande: Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek China | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabach - Noord-Siprus - Palestina - Republiek China (Taiwan) - Suid-Ossetië

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek China: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika - Europa - Noord-Amerika - Oseanië - Suid-Amerika
Karibiese gebied - Midde-Ooste - Sentraal-Amerika

Bronnelys[wysig | wysig bron]

KENNIS, Volume 1, 1980, bl. 136, ISBN 0-7981-08237-1