Salpetersuur

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Eienskappe

Algemeen

Naam Salpetersuur
Struktuurformule van
Nitric-acid-3D-vdW-A.png
Chemiese formule HNO3
Molêre massa 63,01 g/mol
CAS-nommer 7697-37-2  
Voorkoms kleurlose vloeistof tot ligtegeel[1]  
Reukdrempel 0,29 dpm
Fasegedrag
Smeltpunt -46,6 °C
Kookpunt 121 °C
Digtheid 1,408 (water=1)
Oplosbaarheid opl. in water

Suur-basis eienskappe

pKa -1,3

Veiligheid

Flitspunt geen 
LC50 244 dpm (rot; 0,5 uur)

Tensy anders vermeld is alle data vir standaardtemperatuur en -druk toestande.

 
Nitric-acid-3D-balls-B.png
Bal-en-stokkie model
Rooi = suurstof
Blou = stikstof
Wit = waterstof
GHS-pictogram-acid.svg
BYTEND - GEVAARLIK

Salpetersuur (Engels: Nitric acid of salpetre acid) is 'n baie sterk minerale bytsuur met die molekulêre formule HNO3. Die suiwer verbinding is 'n kleurlose, viskeuse vloeistof, maar ouer monsters is geneig om 'n gelerige skynsel te vertoon as gevolg van die terugval na oksiedes van stikstof en water.

Die meeste kommersieel beskikbare salpetersuur het 'n konsentrasie van 68%. Indien die oplossing meer as 86% HNO3 bevat, word daarna verwys as rokende salpetersuur. Afhangende van die hoeveelheid stikstofdioksied teenwoordig, word die rokende salpetersuur verder geëin as wit rokende salpetersuur, of rooi rokende salpetersuur, teen konsentrasies bo 95%.

Soute[wysig | wysig bron]

Nitrate is die soute wat afgelei word van salpetersuur.

Anhidraat[wysig | wysig bron]

Die anhidraat van salpetersuur is distikstofpentoksied N2O5.

Laboratoriumvervaardiging[wysig | wysig bron]

Salpetersuur kan in die laboratorium gesintetiseer word deur die verhitting van koper(II)nitraat. Die reaksie lewer die gasse stikstofdioksied en suurstof op, wat dan deur water herlei word om salpetersuur te gee.

2 Cu(NO3)2 → 2 CuO(s) + 4 NO2(g) + O2(g)

Fisiese eienskappe[wysig | wysig bron]

Fisiese eienskappe van HNO3/H2O-mengsels in toenemende konsentrasies teen 20 °C en 1,013 bar [2]
Massa % HNO3 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
Digtheid
(g/cm3)
1,00 1,05 1,12 1,18 1,25 1,31 1,37 1,42 1,46 1,48 1,513
Viskositeit
(mPa·s)
1,00 1,04 1,14 1,32 1,55 1,82 2,02 2,02 1,84 1,47 0,88
Smeltpunt (°C) 0 −7 −17 −36 −30 −20 −22 −41 −39 −60 −42
kookpunt (°C) 100,0 101,2 103,4 107,0 112,0 116,4 120,4 121,6 116,6 102,0 86,0
Parsiële druk (HNO3) (mbar) 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,3 1,2 3,9 14,0 36,0 60,0
Parsiële druk (H2O) (mbar) 23,3 22,6 20,2 17,6 14,4 10,5 6,5 3,5 1,2 0,3 0,0
HNO3 (mol/l) 1,7 3,6 5,6 7,9 10,4 13,0 15,8 18,5 21 24,01

Gebruike[wysig | wysig bron]

Die hoofgebruik vir salpetersuur is in die vervaardiging van kunsmis. Die salpetersuur word met ammoniak geneutraliseer om ammoniumnitraat te vorm. Hierdie aanwending verbruik 75–80% van die 26 miljoen ton wat jaarliks geproduseer word (1987).

Ander aanwendings is in die vervaardiging van plofstowwe, nylonvoorlopers en ander spesialis-organiese verbindings. [2]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. SciLab Msds.
  2. 2,0 2,1 Michael Thiemann, Erich Scheibler, Karl Wilhelm Wiegand, "Nitric Acid, Nitrous Acid, and Nitrogen Oxides" in Ullmann Encyclopedia of Industrial Chemistry 2005, Wiley-VCH, Weinheim.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.