Wildsbok

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Hierdie artikel handel oor lede van die familie Bovidae (Engels antelope); vir ander gebruike van "bok", sien bok (dubbelsinnig).
Wildsbok
'n Rooibok
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Klas: Mammalia (Soogdiere)
Orde: Artiodactyla
Familie: Bovidae (Horingdraers)
Biological classification L Pengo vflip af.svg Lewe Domein Koninkryk Filum Klas Orde Familie Genus Spesie

'n Wildsbok is 'n soogdier wat geklassifiseer word in die familie Bovidae (Horingdraers of beesfamilie). Wildsbokke is 'n groep diere wat nie baie gemeenskaplike eienskappe het nie, maar wat nie in die kategorieë skape, beeste, bokke of buffels hoort nie. Inheemse wildsbokke word veral in Afrika aangetref, maar ook in Asië en Indië. Die mees akkurate manier om die groep diere te beskryf is dat hulle plantvretende ewehoewige soogdiere is wat twee horings op hul kop het. Hulle is gewoonlik maer, met dun bene, sterk agterkwarte en 'n kort stert.

Fisieke kenmerke[wysig | wysig bron]

'n Klipspringer, afgeneem in 'n dieretuin in Orlando, Florida.

Die grootte verskil baie tussen verskillende spesies. Hulle is almal goeie hardlopers en springers, maar net 'n paar spesies het goeie genoeg balans om goed te kan klim.

Wildsbokke se pels is dig en kort. Hulle is herkouers, met goed ontwikkelde kiestande, maar geen boonste snytande nie. Om grasstingels en blare af te skeur, druk hulle hul onderste snytande teen die harde boonste tandvleis. Hul sintuie is fyn ontwikkel om hulle teen roofdiere te beskerm. Hul is aan die kant van hul kop, met horisontale verlengings van hul pupille, om sodoende 'n wye uitsig na agter en voor te hê. Hul reuk en gehoor is ook besonder goed, wat help ná donker, die tyd wanneer roofdiere dikwels jag.

Albei geslagte het horings, met die mannetjie s'n gewoonlik groter. Langer horings by mannetjies het waarskynlik te doen met die nodigheid om mee te ding vir paringsregte. Die klipspringer, 'n spesie waar die mannetjie en wyfie lewenslank paar, se horings is baie klein. Daarteenoor het spesies waar die mannetjies moet meeding om die aandag van talle wyfies, horings wat tot 1,5 m lank kan wees. Die horings weeg egter nie baie nie, aangesien dit hol is.

Die mannetjie is gewoonlik ook fisiek groter as die wyfie en die kleur van hul pels kan in sekere spesies ook verskil.

Dit is moeilik om te bepaal hoe lank wildsbokke lewe. Dit is baie onwaarskynlik dat 'n wildsbok in die natuur ouer as tien jaar sal word weens die groot getalle wat deur roofdiere gevang word.

Gedrag[wysig | wysig bron]

'n Damara-dik-dik

In teenstelling met vleisvreters en primate, is wildsbokke nie bekend vir hul hoë intelligensie nie. Hul weiding hardloop nie weg nie; hulle hoef dus nie vinnig te dink nie. Hulle is wel baie knap om van hul vyande af weg te kom. Hulle kan baie vinnig hardloop, is vaardig met vinnige swenke en kan hul spoed 'n lang tyd handhaaf.

Wildsbokke kommunikeer met mekaar deur middel van 'n wye verskeidenheid van klanke. Die Damara-dik-dik fluit byvoorbeeld wanneer hy onraad bemerk en waarsku ander dierespesies ook so in die proses. Visuele kommunikasie is egter ook baie belangrik. Die dier se liggaamshouding en beweging vertel baie vir die ander wildsbokke. As 'n wildsbok opgewonde of senuweeagtig is, wip die dier op en af, met al vier pote stokstyf uitgestrek. (Dit is nie die geval met die groter, swaarder spesies nie.) Dié gedrag word "pronk" genoem. Reuk word ook vir kommunikasie gebruik. Wildsbokke wat in troppe voorkom, het gespesialiseerde kliere in hul hoewe. Dit laat 'n reukspoor agter. As 'n enkele wildsbok dus per ongeluk van die trop afdwaal, kan dit deur middel van dié reukspoor die pad na die trop terugvind.

Die wildsbokspesies wat in woude aangetref word, bly gewoonlik hul hele lewe lank op dieselfde plek, terwyl die diere van die oop vlaktes gewoonlik wyd migreer om te kan wei en voortplant.

Klassifikasie[wysig | wysig bron]

Wildsbokke word in 'n aantal subfamilies verdeel. By party subfamilies is die lede oor die algemeen klein wildsbokke (skouerhoogte gemiddeld laer as 'n meter). Terwyl die kenmerkende soorte van die ander onderfamilies oorwegend groot wildsbokke met 'n skouerhoogte van 'n meter of hoër is.

Grootboksoorte van Suid-Afrika[wysig | wysig bron]

Die grootboksoorte behoort amal tot die onder- of subfamilies Tragelaphinae, Reduncinae, Alcelaphinae en Hippotraginae(perdagtiges).

Subfamilies Grootboksoort Genus Kenmerke
Tragelaphinae Eland

Koedoe

Taurotragus oryx

Tragelaphus strepsiceros

Grootste en moontlik die mooiste grootboksoorte en koedoe

beskik oor besonderse vermoë om stil te beweeg

Reduncinae Waterbok Kobus ellipsiprymnus Waarskuwende fluitgeluid as gevaar dreig
Alcelaphinae Rooihartbees

Bontebok

Swartwildebees Blouwildebees

Alcelaphus buselaphus Damaliscus pygargus dorcas

Connochaetes gnou Connochaetes taurinus

lomp voorkoms weens kruis wat laer as skouers is

tog vinnigste van grootboksoorte

Hippotraginae Gemsbok

Swartwitpens

Oryx gazella

Hippotragus niger

lang spies- of sabelvormige horings by beide geslagte


Spesies[wysig | wysig bron]

Daar is omtrent 90 spesies wildsbokke, in omtrent 30 genera, in die wêreld. Ongeveer 15 spesies word bedreig.

In biologie, is 'n spesie (ook soms die soort genoem) die basiese eenheid van biodiversiteit. In die wetenskaplike klassifikasiesisteem, word 'n spesie aangedui deur 'n frase van twee woorde in Latyn. Die genusnaam is eerste, gevolg deur die spesienaam. Die mens word byvoorbeeld as 'n spesie aangedui as volg: Homo (die genus) en sapiens direk daarna, as die spesie.

Kultuuraspekte[wysig | wysig bron]

Die wildsbokhoring word op talle plekke hoog aangeslaan vir die geneeskundige of towerkrageienskappe daarvan. Op ander plekke is dit steeds 'n statussimbool om die wildsbokkop met die horings in die jagter se huis uit te stal.

Sien ook[wysig | wysig bron]

Bronnelys[wysig | wysig bron]

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.