Bobbejaan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Bobbejaan
Olyfbobbejaan (Papio anubis)
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk: Animalia
Filum: Chordata
Klas: Mammalia
Orde: Primates
Familie: Cercopithecidae
Genus: Papio
Erxleben, 1777
Tipe-spesie
Simia hamadryas
Linnaeus, 1758
Spesies
Sien artikel

Die bobbejaan (genus: Papio) is 'n groter nie-mensagtige lid van die primaat-orde. Slegs die mandril en die dril is groter. Voor die huidige gebruik om slegs Papio-lede as bobbejane te beskryf, is die nabyverwante Gelada-aap en twee spesies van die mandril en dril ook in dieselfde genus geplaas. Daar word nog dikwels verkeerdelik na hierdie diere as bobbejane verwys.

Fisiologie[wysig]

Alle bobbejane het lang hondagtige snoete ('cynocephalus' is Latyn vir 'hondkop'); met oë wat na-aan mekaar geleë is; swaar, kragtige kake; dik pels, oral behalwe op hul bekke; kort sterte; en growwe haarlose kolle op hulle agterstewes. Mannetjies van die mantelbobbejaan het ook groot wit maanhare.

Daar is 'n groot verskil tussen die grootte en massa tussen die vyf verskillende spesies. Duidelike geslagsverskille bestaan tussen die twee geslagte. Bobbejane leef op die grond, en word aangetref in die graslande, oop boswêreld en heuwels dwarsoor Afrika. Hulle is omnivore, maar eet hoofsaaklik net plantmateriaal. Hulle vreet die hele tyd, en is dag en nag aktief, maar slaap hoofsaaklik snags. Hulle stroop soms ook mensewonings.

Hulle word gejag deur luiperde en mense. Groter mannetjies sal dikwels sterk teenstand bied teen eersgenoemde.

Bobbejane in aanhouding leef tot 45 jaar lank, maar in die natuur leef hulle korter: tot ongeveer 30 jaar.

Samelewing[wysig]

'n Trop bobbejane.

Die meeste bobbejane leef in hiërargiese troppe, met tussen vyf tot 250 diere in die trop (met die gemiddelde getal ongeveer 50), maar die hiërargie verskil afhangende van die spesifieke omstandigheid, die spesie, en die tyd van die jaar. Die mantelbobbejaangroep het 'n haremsisteem: hulle bestaan uit baie groot groepe, met kleiner ondergroepe van een mannetjie wat vier of vyf wyfies het. Wyfies word gewerf na dié subgroep nog voordat hulle gereed is om te teel. Die ander bobbejaansoorte is meer promisku, en het 'n streng dominansie-hiërargie, gegrond op 'n vroulike heerserslyn.

Bobbejane is in staat deur hulle roepe uit te vind wat die hiërargie tussen individue is.

Paring en geboortes[wysig]

Paargedrag onder bobbejane verskil baie, afhangende van die aard van hul sosiale struktuur. Behalwe in die geval van die mantelbobbejaansoort, kan enige mannetjie met enige wyfie paar. Nogtans probeer sommige mannetjies somtyds om die 'vriendskap' van 'n betrokke wyfie te wen, deurdat hulle vir haar haar kleintjie sal help oppas; kos vir haar aandra; of vlooie soek op haar pels. Dit skyn dat sommige wyfies sulke mannetjies verkies as paarmaats. Die wyfies begin die paarritueel deur hulle geswolle agterstewe in die rigting van die verkose mannetjie te draai.

Wyfies skenk die geboorte aan 'n kleintjie na ongeveer ses maande se dragtigheid. Sy word gewoonlik elke twee jaar dragtig. Die kleintjie is swart en weeg ongeveer 'n kilogram by geboorte. Dit is gewoonlik die wyfie wat die meeste van die oppaswerk van die baba-bobbejaantjie doen. Die kleintjie word gespeen op eenjarige ouderdom, en raak op hul beurt geslagsryp teen die ouderdom vyf tot agt jaar. Mannetjiesbobbejane verlaat hulle geboortegroep, teenoor wyfiebobbejane wat 'filopatries' is (hulle bly hulle hele lewe lank in dieselfde trop).

Historiese belang[wysig]

Die mantelbobbejaan was 'n heilige dier vir die antieke Egiptenaars, wat dit beskou het die dienaar van Thoth, op sy beurt weer die Egiptiese god van die maan, toorkuns, die kalender, die skryfkuns en van wysheid.

Spesies[wysig]

Daar is vyf erkende spesies bobbejaan:

Sien ook[wysig]

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal.