Hendrik Witbooi

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Foto van Hendrik Witbooi.
Namakaptein Hendrik Witbooi (middel) en sy metgeselle
Hendrik Witbooi op 'n Namibiese banknoot.

Hendrik Witbooi (1830, Pella, Suid-AfrikaVaalgras, 29 Oktober 1905) was die kaptein (leier) van die Witbooi-Nama, ten tye van die Namibiese volksmoord 1904–1908. Hy staan bekend as 'n groot militêre strateeg en was 'n simbool vir Namibië se stryd om onafhanklikheid.

In 1888 volg Hendrik sy vader Moses op as kaptein van die Witboois. Hendrik is die derde Witbooi wat die stam lei. Oorspronklik kom hulle vanuit die suidelike Namakwaland (Suid-Afrika), maar kort na 1850 vestig hulle hulself op versoek van Jonker Afrikaner in Namibië. Die Witbooi-Nama is veeboere en soek gras in die dorre Namibië om hul koeie te laat wei. Vanweë die skaars grasveld raak die Witbooi-Nama in oorloë betrokke met die Herero, ook veeboere.

Vanaf 1890 koloniseer Duitsland Namibië en probeer die inheemse volke aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp. In teenstelling met ander leiers weier Hendrik Witbooi om aan die Duitsers oor te gee. In 1893 soek die Duitse kommandant Curt von Francois Witbooi op te Hornkranz in die Naukluft gebergte. Nadat Hendrik weereens weier om die sogenaamde beskermingsverdrag te teken, val Von Francois hulle aan. Die Duitsers word tot drie keer suksesvol afgeweer. Aangesien Von Francois onsuksesvol was, word hy teruggeroep na Duitsland en deur Theodor Leutwein vervang. Witbooi en Leutwein bereik later 'n gunstiger ooreenkoms en die Namas word toegelaat om hul wapens te behou.

Nadat die Herero in 1904 in opstand kom hou Hendrik Witbooi homself eers afsydig. Hy waarsku die Hereroleider Samuel Maharero dat hy die Europese koloniseerder as 'n groter bedreiging sien as die onderlinge stryd tussen die inheemse volke. Nadat die Herero in Augustus 1904 verslaan word, voer Witbooi verskeie Namastamme aan in die stryd teen die Duitsers. Hierdie opstand staan ook as die Hottentotteopstand bekend. Generaal Lothar von Trotha loof 'n beloning uit vir diegene wat die Namakaptein aankeer en waarsku die Nama dat hulle dieselfde lot as die Herero (sien ook Namibiese volksmoord 1904–1908) tegemoet sal gaan.

Hendrik Witbooi sit egter die stryd voort en word op 29 Oktober 1905 by Vaalgras in die Karasberge uit sy saal geskiet, hy is kort daarna oorlede. Sonder hul strategiese leier word die Namas verslaan deur die Duitsers. Manne, vroue en kinders word opgesluit in konsentrasiekampe waar baie van hulle sterf. 'n Aantal stryders word as dwangarbeiders uitgevoer na ander Duitse kolonies soos Togo en Kameroen. Baie kom daar om en net 'n klein aantal word uiteindelik gerepatrieer.

Hendrik Witbooi word gesien as die eerste Namibiër wat die verskillende volke bymekaar probeer bring het in die stryd teen die Europese koloniseerder en onderdrukker. Na die land se onafhanklikheidswording word sy foto op Namibië se banknote gedruk. Sy agterkleinseun Hendrik was ook jare lank visiepresident van die SWAPO-party.

Eksterne Skakels[wysig | wysig bron]